Η κοινή στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν προκαλεί μόνο γεωπολιτικό σεισμό, αλλά θέτει σε άμεσο κίνδυνο την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, με ορατό πλέον το ενδεχόμενο μιας παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης.
Ως το τέταρτο μεγαλύτερο μέλος του Οργανισμού Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (OPEC), με παραγωγή που ξεπέρασε τα 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Ιανουάριο, το Ιράν κατέχει μια στρατηγική θέση στα Στενά του Ορμούζ, την κρισιμότερη υδάτινη δίοδο για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου.
Προβλέψεις για πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια
Παρά το γεγονός ότι οι αγορές υποτιμούσαν επί μακρόν τον κίνδυνο διακοπής του εφοδιασμού, ο Bob McNally, πρόεδρος της Rapidan Energy, προειδοποιεί πως η κατάσταση είναι πλέον εξαιρετικά σοβαρή.
«Αυτό είναι το πραγματικό γεγονός», δήλωσε, εκτιμώντας ότι οι τιμές θα σημειώσουν άνοδο $5 έως $7 ανά βαρέλι με το άνοιγμα των συναλλαγών την Κυριακή.
Σύμφωνα με τον αναλυτή, η Τεχεράνη διαθέτει τεράστια αποθέματα ναρκών και πυραύλων που θα μπορούσαν να καταστήσουν τα Στενά του Ορμούζ μη ασφαλή, ωθώντας τις τιμές πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
«Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελεί εγγύηση για παγκόσμια ύφεση», υπογράμμισε.
Τα Στενά του Ορμούζ και η εξάρτηση της Ασίας
Η κρισιμότητα της διόδου αποδεικνύεται από τα στοιχεία της εταιρείας Kpler: το 2025 διακινούνταν από εκεί το ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων εξαγωγών αργού.
Το 75% αυτής της ποσότητας κατευθύνεται στην Ασία, με την Κίνα να εξαρτάται από τα Στενά για το ήμισυ των εισαγωγών της.
Ο McNally προειδοποιεί για έναν πρωτοφανή ανταγωνισμό αποθεμάτων: «Αυτό που θα βλέπατε είναι συσσώρευση αποθεμάτων, ειδικά από τις ασιατικές χώρες που ήταν μεγάλοι εισαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου, όταν συνειδητοποιούσαν ότι το Ορμούζ είναι κλειστό».
«Θα βλέπατε τη μητέρα όλων των πολέμων προσφορών», τόνισε.
Ιρανικές επιθέσεις και πίεση στα ναύλα
Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις αναφορές για ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στο Κατάρ, το Κουβέιτ, τα ΗΑΕ και το Μπαχρέιν.
Ο Tom Kloza, της Kloza Advisors, σημειώνει πως αυτό αλλάζει τα δεδομένα για τις ασφαλιστικές εταιρείες.
«Η επίθεση του Ιράν σε άλλους γείτονες στον Περσικό Κόλπο αλλάζει τους υπολογισμούς και η έκταση των επιθέσεων ασκεί πίεση στους ασφαλιστές είτε να αυξήσουν επιθετικά τα ποσοστά των δεξαμενόπλοιων για το ταξίδι στα Στενά του Ορμούζ είτε να αρνηθούν να αναλάβουν την κάλυψη οποιασδήποτε κυκλοφορίας».
Επαρκούν τα στρατηγικά αποθέματα (SPR) των ΗΠΑ;
Αν και η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να αξιοποιήσει το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου (SPR), που διαθέτει περίπου 415 εκατομμύρια βαρέλια, οι αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί.
Ο Kevin Book της ClearView Energy Partners προειδοποιεί: «Αλλά θα το πούμε ξανά: στις κρίσεις εφοδιασμού, η διάρκεια έχει σημασία. Και η κλίμακα, επίσης».
«Μια πλήρης κρίση στο Ορμούζ θα μπορούσε να ξεπεράσει τα αντισταθμίσματα που παρέχονται από τα στρατηγικά αποθέματα στις ΗΠΑ και τα μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας», συμπλήρωσε.
Με το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG να διέρχεται επίσης από τα Στενά, η παγκόσμια αγορά βρίσκεται μπροστά σε ένα αδιέξοδο που οι υπάρχοντες αγωγοί της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ αδυνατούν να καλύψουν.
Ανησυχία για το φυσικό αέριο
Οι επιθέσεις απειλούν πλέον τον πυρήνα της παραγωγής φυσικού αερίου στην περιοχή.
Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκεται το υπεράκτιο κοίτασμα South Pars του Ιράν, το οποίο αποτελεί περίπου το ένα τρίτο του μεγαλύτερου αποθέματος φυσικού αερίου στον κόσμο.
Το γιγαντιαίο αυτό κοίτασμα, η συνολική χωρητικότητα του οποίου εκτιμάται στα 1.800 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια χρησιμοποιήσιμου αερίου, είναι ικανό να καλύψει τις ανάγκες ολόκληρου του πλανήτη για 13 έτη.
Ωστόσο, η εύθραυστη γεωπολιτική ισορροπία περιπλέκεται από το γεγονός ότι το Ιράν μοιράζεται αυτό το απόθεμα με το Κατάρ, τον κορυφαίο εξαγωγέα της περιοχής, ο οποίος ονομάζει το δικό του τμήμα North Dome.
Παρά το τεράστιο μέγεθος του αποθέματος, οι κυρώσεις και οι τεχνικοί περιορισμοί έχουν αναγκάσει την Τεχεράνη να χρησιμοποιεί το μεγαλύτερο μέρος του παραγόμενου αερίου για εσωτερική κατανάλωση.
Ενδεικτικά, το 2024 η παραγωγή του Ιράν ανήλθε σε 276 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, με το 94% αυτής να καταναλώνεται εντός της χώρας, σύμφωνα με τα στοιχεία του OPEC.
Αντίθετα, το Κατάρ έχει αποκομίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια από τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, διατηρώντας στρατηγικές συνεργασίες με αμερικανικούς ενεργειακούς κολοσσούς όπως η ExxonMobil και η ConocoPhillips.
Η απειλή για τις υποδομές δεν είναι θεωρητική, καθώς οι ισραηλινές επιθέσεις τον περασμένο Ιούνιο έπληξαν τέσσερις μονάδες της Φάσης 14 του South Pars, σε απόσταση μόλις 200 χιλιομέτρων από τις εγκαταστάσεις του Κατάρ.
Μια ενδεχόμενη νέα επίθεση θα μπορούσε να διακόψει την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, προκαλώντας ανυπολόγιστες ζημιές στις ενεργειακές υποδομές της Μέσης Ανατολής.
Το γεγονός ότι οι καταριανές εγκαταστάσεις αποτελούν κοινοπραξίες με μεγάλες αμερικανικές εταιρείες αυξάνει το διακύβευμα, καθώς οποιαδήποτε αστοχία ή παράπλευρη απώλεια στο κοινό αυτό κοίτασμα θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση άνευ προηγουμένου.
Με πληροφορίες από: CNBC, Reuters
