Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2025 – Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα

Mε τη μεταφρασμένη πεζογραφία να κατέχει όπως κάθε χρόνο τη μερίδα του λέοντος, παρουσιάζουμε και φέτος εκατό επιλογές από τα εκατοντάδες λογοτεχνικά έργα που έφτασαν στο γραφείο μας ή στα χέρια των συνεργατών μας – ορισμένα από τα οποία είναι βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων. Από το θέατρο και την ποίηση έχουν γίνει μερικές ενδεικτικές επιλογές πολύ σημαντικών έργων (είναι από μόνα τους τεράστια εκδοτικά πεδία), ενώ για τα αστυνομικά επιφυλάσσουμε ξεχωριστή μεταχείριση με τη φροντίδα της Χίλντας Παπαδημητρίου. Θα ακολουθήσουν επίσης ξεχωριστές προτάσεις με Βιβλία για Παιδιά από την Ελένη Κορόβηλα, καθώς και άλλες λίστες με ιδιαίτερες κατηγορίες μεταφρασμένης, κυρίως, πεζογραφίας με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (θρίλερ, ποιοτικά ποπ αναγνώσματα, rom-com κ.ά.), καθώς και Graphic Novels.

Καλές αναγνώσεις, Καλές Γιορτές!

 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ

Κωνσταντίνος Τζαμιώτης, Θα πέσει η νύχτα (εκδ. Μεταίχμιο)

Το μυθιστόρημα του Κωνσταντίνου Τζαμιώτη Θα πέσει η νύχτα είναι το μεγαλύτερο σε έκταση βιβλίο του συγγραφέα και πιθανώς το μεγαλύτερο βιβλίο ελληνικής πεζογραφίας της φετινής μας λίστας. Όμως δεν είναι αυτός ο λόγος που το ξεχωρίσαμε στα καλύτερα της χρονιάς. Ο Τζαμιώτης φιλοτέχνησε μια τοιχογραφία προσώπων και αρχετυπικών χαρακτήρων, μέσα από τους οποίους διαμορφώνεται (και ταυτόχρονα τους διαμορφώνει) η ιστορία των μεταπολιτευτικών χρόνων. Ο Διονύσης Μαρίνος έγραψε: «Ο πλούτος που δεν ορρωδεί προ ουδενός, οι σκαιές συμμαχίες του με τους πολιτικούς ταγούς, η οικολογική καταστροφή, η αδιαφορία του σημερινού κράτους να σκεφτεί με όρους παρελθόντος και μέλλοντος, η βία που εκκολάπτεται για να καλύψει προσωπικά κενά, οι άμετρες φιλοδοξίες ενίων που δεν διστάζουν να κάνουν ακραίες πράξεις για να πετύχουν τον σκοπό τους. Όλοι οι ήρωες δεν καταφέρνουν, τελικά, να αρθούν πάνω από το περιοριστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζουν. Δεν μπορούν να κάνουν το άλμα προς τα μπρος, έτσι ώστε να αλλάξουν τη μοίρα τους. Κι όταν αυτό συμβαίνει, τότε ένας εξωτερικός παράγοντας έρχεται να αλλάξει τις συνθήκες με δραματικό τρόπο». 

Σώτη Τριανταφύλλου, Το τυφλό γουρούνι στη Δεύτερη οδό (εκδ. Πατάκη)

Ένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της γραφής της Σώτης Τριανταφύλλου είναι η πιστότητα με την οποία ανασυνθέτει τους τόπους και τους χρόνους, μέσα στους οποίους τοποθετεί τους ήρωες και την ιστορία τους. Στο τελευταίο της μυθιστόρημα «επιστρέφει» στις Ηνωμένες Πολιτείες και συγκεκριμένα στο Μέμφις του Τεννεσσί, στα χρόνια της ποτοαπαγόρευσης αλλά και μετά, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’60. Έλληνες μετανάστες, μετακινήσεις από Πολιτεία σε Πολιτεία διασχίζοντας την αμερικανική επαρχία, μουσική, ιστορία, Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες είναι ορισμένα από τα συστατικά ενός ακόμη απολαυστικού μυθιστορήματος της Σώτης Τριανταφύλλου. Ο Διονύσης Μαρίνος έγραψε: «Η δράση κινείται μεταξύ αφηγηματικού παρόντος και παρελθόντος και ανάμεσα σε Αθήνα και Μέμφις. Παρακινημένα από τον πατέρα τους, τα δίδυμα αδέλφια, Ηλίας και Γιάννης, ταξίδευσαν το 1918 από τον Πειραιά με προορισμό τη Νέα Υόρκη για να εργαστούν σε έναν γνωστό τους που διέπρεπε στο Μεγάλο Μήλο. Μια απεργία, όμως, των τρένων στις ΗΠΑ θα τους οδηγήσει στο Μέμφις, μέρος που θα ορίσει αξεδιάλυτα τη μοίρα τους. Αν περιμένετε νεορεαλιστικές σκηνές μεταναστευτικού αγώνα τότε θα χρειαστεί να διαβάσετε άλλο βιβλίο. Η αφήγηση της Τριανταφύλλου είναι γάργαρη, ορισμένες φορές λαμπρά χιουμοριστική, αλλά και εντελώς ζωντανή». 

Κώστας Ακρίβος, Όνομα πατρός: Δούναβης (εκδ. Μεταίχμιο)

Ο Κώστας Ακρίβος, επίσης, έκανε μια εκτεταμένη ανασύσταση εποχής, στη μυθιστορηματική βιογραφία Όνομα πατρός: Δούναβης, η οποία(ανασύσταση) στέφθηκε με επιτυχία, συμβάλλοντας στην αφηγηματική και γλωσσική αρτιότητα του βιβλίου. Η ζωή του Ελληνορουμάνου συγγραφέα Παναΐτ Ιστράτι περιλαμβάνει τα πάντα: αγώνα για επιβίωση, ταξίδια, δυνατές φιλίες, περιπλανήσεις, και αλλεπάλληλους έρωτες, ιστορικά γεγονότα –Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, Οκτωβριανή Επανάσταση–, και σημαντικές προσωπικότητες – Μαξίμ Γκόρκι, Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι, Τζορτζ Όργουελ. Η επιτυχία του εγχειρήματος του Ακρίβου βρίσκεται στη σύνθεση όλων των στοιχείων, ισορροπώντας ανάμεσα στο ρεαλιστικό ψέμα και τη μυθιστορηματική αλήθεια. Η Διώνη Δημητριάδου έγραψε: «Ο τρόπος που ο Ακρίβος παρουσιάζει τον Ιστράτι θα μπορούσε ως είδος λογοτεχνικό να χαρακτηρισθεί μυθιστορηματική βιογραφία, ωστόσο είναι κάτι περισσότερο από μια γραφή αντιπροσωπευτική του είδους. Κι αυτό γιατί δεν έχουμε απλώς μια βιογραφία με μυθοπλαστικά στοιχεία, άλλοτε εντελώς επινοημένα άλλοτε εν μέρει πραγματικά που, όμως, διανθίζονται από ευρηματικές επινοήσεις. Ο Ακρίβος, μελετώντας το έργο του Ιστράτι, είδε πώς τα αληθινά γεγονότα της ζωής του εισχωρούσαν στη μυθοπλασία του, σε σημείο που να αναγνωρίζουμε μέσα της βιογραφικά στοιχεία και όχι μόνον βιωματικά. Έτσι, καθώς τον βιογραφεί, παρεμβάλλει, άλλοτε εν συνόψει και άλλοτε εκτενέστερα, τα έργα του, ώστε να αποτυπώνεται, σε μια διαρκή ανταλλαγή/συνομιλία, ταυτόχρονα ο συγγραφέας και ο άνθρωπος πίσω από τα γραπτά του». 

Ισίδωρος Ζουργός, Χάλκινα κατώφλια (εκδ. Πατάκη)

Και από μια μυθοπλασία που κάνει το παν να δείχνει σαν εξιστόρηση βιογραφικών θραυσμάτων, περνάμε σε μια αφήγηση που παίζει με τα όριά της, κάνοντας μια υπόθεση επάνω σε μυθολογικά δεδομένα. Ο Ισίδωρος Ζουργός στα Χάλκινα κατώφλια αναρωτιέται: τι θα συνέβαινε εάν στον Τρωικό πόλεμο, νικητές ήταν οι Τρώες; Πώς θα αξιολογούσαμε τους ένδοξους προγόνους μας και πόσο διαφορετικά θα είχε διαμορφωθεί η σχέση μας με τους γείτονες; Ο Κώστας Δρουγαλάς έγραψε: «Το δίπολο εξουσίας-υποταγής ανατρέπεται όταν ο Λύκαστος συνειδητοποιήσει ότι «αφέντης» και «δούλος» είναι δύο έννοιες συσχετικές, μιας και δεν μπορεί να υπάρξει η μία δίχως την άλλη. Έτσι, από τη χεγκελιανή συνειδητοποίηση του δίπολου, ο Λύκαστος περνά στη νιτσεϊκή αυτοβουλία όπου η ηθική του αφέντη καταργείται, μιας κι αδυνατεί πλέον να εμπνεύσει τον φόβο. Κι ακριβώς εδώ εμφανίζεται η ανανεωτική δύναμη της μικροϊστορίας: η εναλλαγή των ρόλων οδηγεί στη μεταστροφή όχι μόνο της ιστορίας αλλά και του μυθολογικού κόσμου όπως τον γνωρίζουμε». 

Αμάντα Μιχαλοπούλου, Το μακρύ ταξίδι της μιας μέσα στην άλλη (εκδ. Πατάκη)

Η Αμάντα Μιχαλοπούλου φέτος, ίσως είχε τον πιο ωραίο, τον πιο εύηχο τίτλο μυθιστορήματος: Το μακρύ ταξίδι της μιας μέσα στην άλλη. Ξεκινώντας από προσωπικά της βιώματα (πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει), η αφηγήτρια περνάει τη σκυτάλη της ιστορίας της στις γυναίκες της οικογένειάς της (την κόρη, την αδερφή και τη μητέρα της), διαγράφοντας όλο και μεγαλύτερους ομόκεντρους κύκλους. Η μητρότητα είναι ο κοινός τόπος όλων των αφηγητριών. Ο Νίκος Ξένιος έγραψε: «Πώς να μελετήσει μια γυναίκα τις γυναίκες εάν δεν δει τον ρόλο της ως μάνας, ως κόρης και ως μάνας μιας κόρης; Το δικαίωμα στην άμβλωση, τα οικονομικά δικαιώματα και η αντισύλληψη, η αμφισβήτηση της «φυσικότητας» του μητρικού ενστίκτου, η εχθρότητα προς τη σεξουαλικότητα και η υποταγή στον κύκλο της μητρότητας είναι ζητήματα που απασχολούν, εννοείται, κάθε προβληματισμένη γυναίκα: η Αμάντα Μιχαλοπούλου τοποθετεί απέναντί της ως κριτή την ανεξάρτητη, ενήλικη κόρη της, ώστε να προβεί σε μια διαδικασία αυτογνωσίας ιδιαίτερα επίπονη. Κρίσεις, αντιστροφή ρόλων, αλλαγή εποχής και συστήματος αναφορών, υποχώρηση, πείσμα, δυσφορία, η αποκάλυψη της οιδιπόδειας προσκόλλησης και η ανακάλυψη της αυτονομίας, η αναθεώρηση, η θλίψη και η αλλαγή ρόλων είναι οι φάσεις που περιλαμβάνει αυτό το προτσές».

Άρης Μαραγκόπουλος, Απάρνηση (εκδ. Τόπος)

Βαθειά προσωπικό αλλά με έναν δικό του τρόπο είναι το μυθιστόρημα του Άρη Μαραγκόπουλου Απάρνηση. Το τρίτο μέρος μιας άτυπης τριλογίας, μέσα από την οποία ο συγγραφέας επιχειρεί να αποδώσει πολλαπλές όψεις «μιας αυξανόμενης βίαιης καθημερινότητας, η οποία βιώνεται σε συνθήκες βελούδινης, σιωπηρής και υπόγειας βαρβαρότητας» όπως χαρακτηριστικά είπε στη συνέντευξη που έδωσε στον Σόλωνα Παπαγεωργίου. Και έκλεισε συνοψίζοντας καίρια: «Κάθε Ιστορία αντανακλά την ιδεολογία, την κουλτούρα, το όραμα εκείνων που τη γράφουν. Υπάρχουν τόσες Ιστορίες όσοι και ιστορικοί. Αντικειμενικότητα στην Ιστορία δεν υπάρχει, δεν μπορεί να υπάρξει. Όποιος επιμένει να υποστηρίζει κάτι τέτοιο απλώς ψεύδεται. Η λογοτεχνία, αντιθέτως, αφηγείται συνειδητά «ψέματα» για να αποκαλύψει αλήθειες. Μακριά από τις βεβαιότητες του ιστορικού, εκείνη διατυπώνει υποθέσεις, αμφιβολίες, ερωτηματικά. Αυτή είναι η ομορφιά της, η χρησιμότητά της. Η συγκεκριμένη αποστροφή μου στο βιβλίο έχει εμφανώς αυτοσαρκαστικό χαρακτήρα αφού επενδύει στον κατ’ εξακολούθηση τεκμηριωτικό λόγο του συγγραφέα τη διαπιστωμένη σχετικότητα των ιστορικών πηγών. Πρόκειται για το κλασικό παιχνίδι συνενοχής με τον αναγνώστη (Hypocrite lecteur –mon semblable– mon frère!)».

Δημητρης Σωτάκης, Η πικρή αλήθεια (εκδ. Κέδρος)

Ο Δημήτρης Σωτάκης από το πρώτο του κιόλας βιβλίο έχει χαράξει μια πορεία μοναxική, ενώ σχετικά πρόσφατα το ταλέντο του και η ιδιαίτερη ματιά του, αναγνωρίστηκαν και από εκδότες και αναγνώστες του εξωτερικού. Η πικρή αλήθεια είναι ένα ακόμη σκαλοπάτι στην ανοδική του πορεία, ώριμο και σίγουρο. Ο Διονύσης Μαρίνος έγραψε: «Από βιβλίο σε βιβλίο, ο Σωτάκης γίνεται βαθύτερα υπαρξιακός στις αναζητήσεις του. Μπορεί εκ πρώτης όψεως οι θεματικές και ο τροπισμός του να μην επιδέχονται μεγάλες αλλαγές, εντούτοις αν παρατηρεί κάποιος πιο προσεκτικά την προσέγγισή του, θα διαπιστώσει πως στα τελευταία του μυθιστορήματα αρχίζει να δίνει μεγαλύτερο βάρος στην εσωτερική ταραχή των ηρώων του (λες και έχουν να αντιμετωπίσουν μια ρεαλιστική κατάσταση) και λιγότερο στο εύρημα που πυροδοτεί το δράμα. Αυτή είναι σίγουρα μια ώριμη μετατόπιση που κάνει τα βιβλία του πλουσιότερα και βαθύτερα».

Βασίλης Γκουρογιάννης, Τα κιάλια του Βασίλι Τσουϊκοφ (εκδ. Μεταίχμιο)

Και ο Βασίλης Γκουρογιάννης από την πλευρά του είναι ένας συγγραφέας που έχει δουλέψει το προσωπικό του ύφος και έχει κατασταλάξει, έπειτα από σημαντική διαδρομή, σε αυτό το μίγμα ποιητικής γραφής, ιστορικού ρεαλισμού και συμπυκνωμένης εμπειρίας ζωής, που βρίσκουμε στο τελευταίο του μυθιστόρημα Τα κιάλια του Βασίλι Τσουϊκοφ. Τα χρόνια της Κατοχής, ο εμφύλιος και η επταετία κρύβουν μέχρι σήμερα πληγές και πολλές απαντήσεις για όσα συμβαίνουν γύρω μας. Ο Γκουρογιάννης στήνει ωραία το σκηνικό του και δίνει όλες τις προδιαγραφές στα Κιάλια του Βασίλι Τσουϊκοφ  για μια πορεία, η οποία μόλις ξεκίνησε. 

Αλέξης Πανσέληνος, Ξεχασμένες λέξεις (εκδ. Μεταίχμιο)

Ο Αλέξης Πανσέληνος στο ευσύνοπτο μυθιστόρημά του Ξεχασμένες λέξεις έχει βάλει στο κέντρο της ιστορίας του έναν Έλληνα μετανάστη, ο οποίος αρχικά πηγαίνει στη Γερμανία για σπουδές στα μέσα της δεκαετίας του ’60, κι έπειτα από ένα μικρό χρονικό διάστημα που βρίσκεται εγκλωβισμένος στην Ελλάδα, επιστρέφει στη Γερμανία μέχρι και τα χρόνια της σύνταξής του. Η ματαίωση χαρακτηρίζει κάθε περίοδο της ζωής του και η επιστροφή του στον γενέθλιο τόπο δεν αποτελεί εξαίρεση. Ο Κώστας Κατσουλάρης έγραψε: «Το γλωσσικό ύφος, με την απόλυτα ελεγχόμενη θερμοκρασία του, την αποστασιοποίηση από την τύρβη των πραγμάτων, τη σοφία που έχει αποδεχτεί τις ήττες και τους περιορισμούς της ζωής, μου θύμισε ορισμένες από τις καλύτερες στιγμές του Μισέλ Ουελμπέκ (όπως και το σεξουαλικό ρίγος που διαπερνά τις σελίδες). Κατά τα λοιπά, ο κόσμος των πολυτελών ξενοδοχείων, του μεγάλου πλούτου, των αντιθέσεων και της ταξικής διαπάλης, δεν λαμβάνει στο μυθιστόρημα του Πανσέληνου σημαντική θέση, όπως σε μυθοπλασίες του Γάλλου συγγραφέα (π.χ. τα ξενοδοχεία και ο μαζικός τουρισμός στην Πλατφόρμα). Ο κόσμος αυτός αναπτύσσεται πειστικά στην πορεία της αφήγησης, χωρίς όμως λεπτομέρειες: παραμένει κυρίως ένα φόντο, βιογραφικό στοιχείο του ήρωα – μια μεταφορά, ίσως. Με τον διεθνικό τους χαρακτήρα, την εγγενή τους προσωρινότητα, την υπόσχεση μιας ζωής έξω από τα συνηθισμένα, τα ξενοδοχεία ταιριάζουν γάντι σε αυτόν τον μονήρη και ιδιόμορφο χαρακτήρα, έναν οξυδερκή bon vivant που μπορεί να εκτιμήσει εξίσου το καλό φαγητό όσο και μια όπερα του Βάγκνερ, και που καθώς το βιβλίο κλείνει και ο ορίζοντας στενεύει δηλώνει ευθαρσώς: “Καλά ήταν ως εδώ”».

Γιάννης Ξανθούλης, Η άλωση των Αθηνών από τις αδερφές Γαργάρα (εκδ. Διόπτρα)

Κάθε νέο μυθιστόρημα του Γιάννη Ξανθούλη προξενεί αναταράξεις, συζητήσεις, στιγμές μοναδικού χιούμορ και λυτρωτικών δακρύων. Οι αδελφές Γαργάρα έχουν ήδη μπει στο πάνθεο των ηρωίδων του Ξανθούλη και είναι διατεθειμένες να αλώνουν την Αθήνα κι έπειτα από πολλά πολλά χρόνια. Ο Διονύσης Μαρίνος έγραψε: «Στην πραγματικότητα έχουμε μια μικρογραφία της Ελλάδας εκείνης της εποχής. Με τις παθογένειες, τα ευτράπελα, τις αλλαγές της, αλλά και το γκροτέσκο στοιχείο, στο οποίο ο Ξανθούλης ομνύει, καθώς ξέρει να το χειρίζεται με θαυμαστό τρόπο. Είναι δυσδιάκριτο στο τέλος τι από όλα αυτά είναι πραγματικό και τι αναπόσπαστο μέρος της φαντασίας. Υπάρχει ή δεν υπάρχει η Αθήνα της Φιλοθέης; Μιλάει ή δεν μιλάει με νεκρούς ο μικρός γιος της οικογένειας; Τι σημασία έχει; Αυτό που κομίζει ο Ξανθούλης στον αναγνώστη είναι η δύναμη της φαντασίας κόντρα σε κάθε δεσμευτική συνθήκη. Κι εδώ αυτές οι συνθήκες είναι πολλές και επιβαρυντικές στην καθημερινότητα των ηρώων». 

Φωτεινή Τσαλικογλου, Ο Ιωσήφ ήρθε μετά (εκδ. Καστανιώτη)

Αυτό που για πολλούς είναι μέγιστο ελάττωμα στα βιβλία τους, —η χωρίς μέτρο και βάσεις ψυχαναλίζουσα γραφή—, για τη Φωτεινή Τσαλίκογλου, που ξέρει και χρησιμοποιεί ορθά της θεωρίες της ψυχολογίας, είναι το στοιχείο που κάνει τα βιβλία της μοναδικά. Το μυθιστόρημα Ο Ιωσήφ ήρθε μετά, μιλάει για τα απύθμενα σκοτάδια της ψυχής, όπου ακόμη κι εκεί φυτρώνει η ανάγκη της αγάπης και της τρυφερότητας. Ο Σόλωνας Παπαγεωργίου έγραψε: «Πρωταγωνίστρια και κεντρική αφηγήτρια, η Θάλεια Βεργωτή. Στις πρώτες σελίδες, ταξιδεύει με τη μνήμη της πίσω στην ημέρα που η μητέρα της απέβαλε αφού «κάθισε στον μπιντέ κι έφυγε από μέσα της ένα κομμάτι συκώτι με αίμα», το «καφετί πράγμα» ή αλλιώς, το «αδερφάκι» της. Από την πρώτη κιόλας στιγμή, η Ανθή Βεργωτή δηλώνει αποφασισμένη να γεννήσει έναν νέο αδερφό για τη Θάλεια, για να μπαλωθεί ο εμβρυικός θάνατος. Ο Ιωσήφ καταφτάνει το 1965 και αποδεικνύεται μπελάς στην αρχή και ύστερα δυνάστης. Όταν η Θάλεια τον πλησιάζει για να τον φιλήσει, κλαίει λες και τον μαχαιρώνουν. Όταν γίνεται τεσσάρων, χτυπά μανιασμένα το τόπι του φωνάζοντας: «Κακό!» Αργότερα, χτυπά τη μητέρα του και την κλειδώνει στο δωμάτιό του. Όταν η Ανθή επιστρέφει από τη νοσηλεία της σε ψυχιατρική κλινική, της πετά μια μπάλα του τένις κατακέφαλα. Η Ανθή αυτοκτονεί βουτώντας στο κενό και ο Ιωσήφ καίει το τελευταίο σημείωμά της τραγουδώντας. Κάποια χρόνια αργότερα, δολοφονεί τον σύζυγο της ερωμένης του και κλείνεται σε ίδρυμα». 

Ελένη Στελλάτου, Ο καιρός των κρυστάλλων (εκδ. Πόλις)

Ο τίτλος του μυθιστορήματος Ο καιρός των κρυστάλλων της Ελένης Στελλάτου αρχικά μπορεί να θυμίζει τη νύχτα των κρυστάλλων, όμως η συγγραφέας δεν «πιάνεται» από σκοτεινά γεγονότα του παρελθόντος αλλά μας εισάγει σε μια δυσοίωνη συνθήκη, την οποία όλοι μας μπορούμε να κατανοήσουμε σε βαθμό τρομακτικό. Καταστάσεις οριακές, που τείνουμε να λησμονούμε, έρχεται η καλή πεζογραφία και στέκεται απέναντί μας αγέρωγη, αποφασιστική και με τον απόλυτο βαθμό ενσυναίσθησης. Η Αγγελική Σπηλιοπούλου έγραψε: «Στον Καιρό των κρυστάλλων ο στοχασμός αποκαλύπτει διαχρονικά τις κοινωνικές ρωγμές που προκαλούνται από τις συγκρούσεις μεταξύ ατομικού συμφέροντος και συλλογικής ευημερίας. Η ευθραυστότητα του σώματος, των κοινωνικών δεσμών, των αξιών και των θεσμών, όταν οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες που απειλούν τη ζωή τους, αναδεικνύει την αστάθεια της ανθρώπινης κατάστασης. Η μεταβολή της υλικής δομής του σώματος από σάρκα σε πορσελάνη και έπειτα σε διαυγές γυαλί συνδέεται με την τρωτότητα και την ορατότητα του ψυχικού άλγους, όπως και με την σωματοποίηση του. Ένας ιός που δημιουργείται στην ανθρώπινη καρδιά, το κέντρο των συναισθημάτων, πιθανώς εξαιτίας μιας ανείπωτης θλίψης, και ο οποίος μεταδίδεται από καρδιά σε καρδιά μέσω της αγκαλιάς -της πιο συναισθηματικής έκφρασης οικειότητας και συμπόνιας- αντανακλά την έκθεση σε κίνδυνο από την εγγύτητα και τους ψυχικούς δεσμούς. Το συναίσθημα γίνεται η αχίλλειος πτέρνα της ανθρωπινότητας».

Ιορδάνης Παπαδόπουλος, Κασκαντέρ (εκδ. Ίκαρος)

Ο Κασκαντέρ του Ιορδάνη Παπαδόπουλου είναι ένα από τα πολύ ιδιαίτερα βιβλία της φετινής παραγωγής. Ο χειρισμός του λόγου, η ανάπτυξη του θέματος, οι συνδηλώσεις, οι αναφορές του σε φιλοσοφικά ρεύματα και ψυχαναλυτικές προεκτάσεις, επισημάνθηκαν με μεγάλη ακρίβεια από τον Κωνσταντίνο Βλαχογιάννη, ο οποίος και έγραψε: «Πρόκειται για ένα έργο υψηλής λογοτεχνικής πυκνότητας και συγκινησιακής οξύτητας, που δεν φοβάται να ρισκάρει ούτε στη φόρμα ούτε στη θεματική του. Η αφήγηση είναι ένα ντουμπλάρισμα ζωών και σωμάτων, μια συνεχής δοκιμή του βάρους και του φωτός που μπορεί να αντέξει η γλώσσα. Μέσα από αλλεπάλληλες εικόνες, σωματικές χειρονομίες και υλικές λεπτομέρειες, τα χέρια μετατρέπονται σε όργανα μέτρησης, σε μάρτυρες πτώσεων, σε ενδιάμεσους μεταξύ ύλης και μεταφυσικής».

Μιχάλης Μιχαηλίδης, Η τελευταία πλεκτάνη (εκδ. Νεφέλη)

Στο τελευταίο μυθιστόρημα του Μιχαηλίδη η Ρωσία του Στάλιν βρίσκεται στο προσκήνιο. Συναρπαστική αφήγηση η οποία εκτείνεται κάποια χρόνια πριν αναλάβει ο Στάλιν και φτάνει μέχρι και το τέλος του 20ού αιώνα. Διαβάζοντας την τελευταία πλεκτάνη μπορεί να σε συνεπάρει εκτός από την πλοκή και η δουλειά που έχει κάνει ο Μιχαηλίδης γι’ αυτό το βιβλίο, σε επίπεδο έρευνας όσο και γλώσσας. 

Γιάννης Μόσχος, Αμνοί και Λέοντες (εκδ. Τόπος)

Η Ιστορία είναι γεμάτη με «αμνούς» και «λέοντες», φορώντας στους ανθρώπους, ιδίως στα δημόσια πρόσωπα και στους πρωταγωνιστές της, προβιές και λεοντές. Τι γίνεται, όμως, με τους κοινούς θνητούς, τους ξεχασμένους, οι ζωές των οποίων διαμορφώθηκαν από τις μεγάλες εξελίξεις;

Ερευνώντας την περίοδο του μεσοπολέμου στη Θεσσαλία, το μυθιστόρημα του Γιάννη Μόσχου τοποθετεί στο επίκεντρο ληστές, κυνηγούς κεφαλών, τσελιγκάτα, ανθρώπους που δεν μνημονεύονται στην Ιστορία και που σ’ αυτή τη μυθοπλασία παίρνουν τον λόγο.

Γιάννης Δενδρινός, Η ασήμαντη ιστορία του Δημόνικου Παχτατζή (εκδ. Διόπτρα)

Το μυθιστόρημα του Γιάννη δενδρινού ξεχωρίζει για τις αφηγηματικές του αρετές: «Είχαν περάσει δυο μέρες από τότε που ξεκίνησε το καράβι. Ο Δημόνικος Παχτατζής δεν είχε βγει από την καμπίνα της τρίτης θέσης που μοιραζόταν με άλλα τρία άτομα, κι οι τρεις από ένα χωριό της Ηπείρου, κοντά στο Μέτσοβο, παρά μόνο για να επισκεφτεί την τραπεζαρία και να ξεγελάσει την πείνα του. Μιλιά δεν είχε ανταλλάξει με τους συνεπιβάτες του, οι οποίοι –συγγενείς καθώς ήταν μεταξύ τους, κάτι σαν δευτερο­ ξάδελφα– έλεγαν συνεχώς ιστορίες από τον τόπο τους. Ιστορίες αστείες, κάποιες σκανδαλιστικές. Η ταραγμένη θάλασσα του Ιονίου την πρώτη μέρα και οι βαριές μυρωδιές των τεσσάρων αντρών που κατέκλυζαν τον χώρο τα ερεθισμένα τους βράδια προκάλεσαν μεγάλη δυσφορία στον Δημόνικο, που, όπως και οι συνταξιδιώτες του στην καμπίνα, ήταν άμαθος από τέτοια ταξίδια. Γι’ αυτό, λίγες ώρες πριν το πλοίο φτάσει στο Παλέρμο για να παραλάβει τους υποψήφιους μετανάστες από τη γειτονική χώρα, βγήκε στο κατάστρωμα της τρίτης θέσης και στον καθαρό αέρα».

Ριντβαλντ Δήμο, Μετέωρος – Η απρόσμενη διαδρομή ενός μετανάστη προς την εξουσία (εκδ. Επίκεντρο) 

Άλλος ένας μετανάστης κεντρικός ήρωας μυθιστορήματος. Ο Ριντβαλντ Δήμο ανατρέπει κάθε κλισέ εικόνα που έχουμε κατά νου, στο άκουσμα της λέξης «μετανάστης». Ο ήρωάς του ούτε δουλεύει ατελείωτες ώρες για ελάχιστο μεροκάματο, ούτε έρχεται αντιμέτωπος με βάσανα και δυσκολίες. Η τύχη και κάποιοι άνθρωποι τον φέρνουν πολύ γρήγορα, σχεδόν αναπάντεχα, στο μεγάλο σκαλί. Εκεί που η φωνή του ακούγεται στο μεγάλο ακροατήριο, εκεί που ο λόγος του μετράει και οι αποφάσεις είναι συλλογικές. Είναι στ’ αλήθεια; Και με ποιο κόστος;

Πάνος Νιαβής, Το μαύρο γάλα της ήττας (εκδ. Αρμός)

Ο Πάνος Νιαβής είναι κοσμογυρισμένος, έχει ακούσει, έχει δει και έχει ζήσει πολλά στα ταξίδια του στις θάλασσες του κόσμου. Εβδομήντα χώρες επισκέφθηκε, γνώρισε λαούς και πολιτισμούς μέχρι να επιστρέψει στην Ελλάδα. Το μαύρο γάλα της ήττας, μοιάζει να συγκεντρώνει, με τρόπο λογοτεχνικό, όλα τα λάθη, τις ήττες, τις πληγές και τους μικρούς θανάτους, που μπορεί να δεχτεί ένας άνθρωπος αν ζούσε τρεις ζωές.

ΝΟΥΒΕΛΕΣ – ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΔΙΗΓΗΜΑΤΩΝ

Λίλα Κονομάρα, Μια τρίχα που γίνεται άλογο (εκδ. Καστανιώτη)

Η νουβέλα της Λίλας Κονομάρα Μια τρίχα που γίνεται άλογο ήταν από τα βιβλία που συζητήθηκαν πολύ τη χρονιά που μας πέρασε, και δικαίως γιατί μιλάει για ένα ευαίσθητο ζήτημα με τρόπο που μαρτυρεί σκέψη, φροντίδα και επιμέλεια στον λόγο. Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης έγραψε: «Η ιστορία κυλάει αργά σε μια αργόσυρτη αφήγηση, καθώς τα πραγματικά γεγονότα, που είναι λίγα, στοιβάζονται κάτω από τόνους σκέψεων, περιγραφών και σχόλιων. Αυτή η «εκνευριστική» για τον αναγνώστη αργοπορία, που εκτείνει τη νουβέλα σε σχεδόν διακόσιες σελίδες, εξηγείται αν συνειδητοποιήσουμε ότι το σημαντικό δεν είναι η εξωτερική δράση, από την πορεία της ασθένειας μέχρι το δυστύχημα, αλλά η εσωτερική δραματικότητα του αφηγητή: πώς βλέπει τον αδελφό του στις ποικίλες αναδρομές και αναστοχασμούς του, αλλά και πώς ο ίδιος αργοσαλεύει στην κινούμενη άμμο τής –σίγουρα όσο και άδηλα– υπαρκτής ψυχικής του διαταραχής». Και ο Κώστας Κατσουλάρης σημειώνει: «Η ικανότητα των λέξεων να πλάθουν κόσμους, μαζί με τη δυνατότητα των ιστοριών να θέτουν σε κίνηση αυτούς τους κόσμους, αυτά που κάνει η καλή πεζογραφία δηλαδή, είναι μια μορφή μαγείας. Κι όπως καθετί μαγικό, έχει τις ρίζες του στην παιδική ηλικία».

Νίκος Δαββέτας, Η δεσμοφύλακας (εκδ. Πατάκη) 

Εξίσου σχολιασμένο ήταν και το βιβλίο του Νίκου Δαββέτα Η δεσμοφύλακας, μιας και εδώ το ζήτημα της νόσου του Αλτσχάιμερ είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, επώδυνο και αφορά έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων. Ο Δαββέτας στέκεται με ενσυναίσθηση και ειλικρίνεια τόσο απέναντι στην ασθένεια όσο και στο πεζογραφικό αποτύπωμά της, καταθέτοντας μια εξομολόγηση μεταμφιεσμένη σε μυθοπλασία και μια μυθοπλασία μεταμφιεσμένη σε αυτοβιογραφική εξομολόγηση. Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης εγραψε: «Η αποσπασματικότητα του κειμένου, η αυτοτέλεια των σκηνών, η εναλλαγή ανάμεσα στο παρόν του γήρατος και στο παρελθόν της εργασίας της μητέρας ως σωφρονιστικού υπαλλήλου, το δέσιμο του βιώματος με τη μνήμη, η ενσφήνωση σχολίων και προσωπικών σκέψεων από τον γιο, η λειασμένη γλώσσα που δεν φιλοσοφεί με τον απόμακρο τρόπο του στοχαστή, αλλά ξεδιπλώνει το γκελ των γεγονότων στην ψυχή του αφηγητή, όλα αυτά, αντί να απολογοτεχνίζουν τη νουβέλα, την κάνουν ακόμα πιο επιδραστική».

Βασίλης Τσιμπούκης, Μέσα χρώμα (εκδ. Loggia)

Η νουβέλα του Βασίλη Τσιμπούκη βάζει στο κέντρο της την περίοδο των σπουδών του ζωγράφου Μάνου Μαρκαντωνάκη στο Λονδίνο και τη ζωγραφική του πορεία κατά τις δεκαετίες του ’80 και ’90 στην Ελλάδα. Αληθινά και επινοημένα περιστατικά από τη ζωή του, επιστολές και συνεντεύξεις, πραγματικές ή κατασκευασμένες, και μονόλογοι της αδερφής του Λένας, γίνονται ο καμβάς για να ξεδιπλώσει ο συγγραφέας την αγωνία του καλλιτέχνη που απλώνεται από τον θρίαμβο ως την αποτυχία του κι από την επιτυχία μέχρι τη εκκωφαντική αποσιώπηση. Ο Κωνσταντίνος Βλαχογιάννης έγραψε: «Στον πυρήνα της ιστορίας βρίσκεται η σχέση ανάμεσα στη δημιουργία και τη λήθη. Ο Μαρκαντωνάκης παρουσιάζεται ως καλλιτέχνης που πάλεψε να εκφράσει το δικό του «μέσα χρώμα», την εσωτερική του όραση, το άρρητο που ζητά να γίνει μορφή, βρέθηκε όμως αντιμέτωπος με την αδιαφορία ή την αδυναμία της κοινωνίας να τον υποδεχθεί. Η αφάνεια που τύλιξε τη ζωή του δεν είναι μόνο προσωπική, γίνεται αλληγορία για τους δημιουργούς που ζουν στις παρυφές του ορατού, τροφοδοτώντας, έστω ασυνείδητα, την κοινή μας ευαισθησία». 

Αργυρώ Μαντόγλου, Ένας δικός της κόσμος (εκδ. Καστανιώτη)

Αντίστοιχα και η Αργυρώ Μαντόγλου, στις τρεις νουβέλες του βιβλίου της χρησιμοποιεί 2 γυναίκες που έζησαν όσο πιο ελεύθερα μπορούσαν. Πήραν αποφάσεις για τη ζωή τους, ήρθαν αντιμέτωπες με τα κοινωνικά στερεότυπα αλλά χάραξαν έναν δρόμο, στον οποίο σήμερα βαδίζουν όλοι όσοι διεκδικούν το δικαίωμα την ελεύθερης επιλογής. Όπως είπε και η Αργυρώ Μαντόγλου σε συνομιλία της με τον Σόλωνα Παπαγεωργίου: «Για τις ηρωίδες του βιβλίου η γραφή είναι, πάνω απ’ όλα, ένας τρόπος επιβίωσης. Η Μουτζάν-Μαρτινέγκου γράφει για να αντέξει τον εγκλεισμό και τις στερήσεις της ζωής της. Η Βιρτζίνια Στίβεν-Γουλφ γράφει για να δώσει μορφή στον περιδινούμενο εσωτερικό της κόσμο και στην παλλόμενη συνείδησή της. Η σύγχρονη γυναίκα της τρίτης ιστορίας παλεύει να βρει τη γλώσσα που θα της επιτρέψει να αρθρώσει τη δική της επιθυμία».

Μάρω Κακαβέλα, Το καλοκαίρι του σκύλου (εκδ. Στερέωμα)

Η νουβέλα της Μάρως Κακαβέλα Το καλοκαίρι του σκύλου, είναι ένα βιβλίο για τη ζωή μετά την απώλεια, για το τι μπορεί να κρατήσει στη ζωή, δυο ανθρώπους, δυο γονείς όταν χάνουν το παιδί τους. Η εκδίκηση; Τα αντίποινα; Ο πόνος μουδιάζει το σώμα και το μυαλό χάνεται σε δρόμους άγνωστους. Αυτό το πηχτό και θολό (από την αντηλιά) κλίμα αποτυπώνει εξαιρετικά η γραφή της Κακαβέλα. Ο Διονύσης Μαρίνος έγραψε: «Η νουβέλα της Κακαβέλα είναι χαμηλότονη, όπως πρέπει να είναι μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία. Οι αλλαγές στις «φωνές» λειτουργούν και μπορεί οι δύο θάνατοι να μην έχουν σχέση, ωστόσο καταδεικνύουν πώς η έλλειψη αγάπης και νοιαξίματος μπορούν να επιφέρουν τον θάνατο ενός ανθρώπου πριν καν αυτός πεθάνει. Μπορεί τα δύο παιδιά να πέθαναν με βίαιο τρόπο, αλλά προηγουμένως είχαν υποστεί πολλούς μικρούς θανάτους. Ο Γιάννος από την άρνηση του πατέρα του να τον δεχθεί όπως ήταν και ο μικρός Νικόλας από την έχθρα του χωριού προς τον φονιά πατέρα του». 

Μιχάλης Μοδινός, Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας (εκδ. Καστανιώτη)

Στη συνείδηση των περισσότερων αναγνωστών, ο Μιχάλης Μοδινός είναι συγγραφέας επιτυχημένων μυθιστορημάτων με οικολογικές και περιβαλλοντολογικές ανησυχίες. Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας είναι η δεύτερη στη σειρά συλλογή διηγημάτων του που κυκλοφορεί, καθιστώντας τον και έναν εξίσου καλό διηγηματογράφο. Ο Κώστας Κατσουλάρης έγραψε: «Η ικανότητα του συγγραφέα να παρατηρεί και να μεταβολίζει συγγραφικά όσα βλέπει δεν περιορίζεται στην επαφή του με τη φύση, και τον μεγάλο πλούτο αισθημάτων και συγκινήσεων που μας μεταφέρει σε σημαντικό μέρος του έργου του· εξίσου ικανός είναι και στην ανασύσταση αστικών χώρων, όπως είναι η πόλη του Μεξικό στο διήγημα «Σύνορα ή Η Αλίκη στο Μεξικό». Η εμμονή στο συγκεκριμένο, στην αναζήτηση αυτού που συμβαίνει, αυτού που λέγεται κι αυτού που είναι, χωρίς την καταφυγή σε αφηγηματικές στρατηγικές, είναι κι εδώ η δεξιότητα, η συγγραφική απόφαση, που δίνει τον τόνο, κι αυτή που παράγει εντέλει τη συγκίνηση».

Κυριάκος Χαρίτος, Γράμματα στην Παναγία (εκδ. Πατάκη)

Ο Κυριάκος Χαρίτος είναι αναμφίβολα ένας ευαισθητοποιημένος και ταλαντούχος συγγραφέας, με επιτυχημένα και βραβευμένα παιδικά βιβλία, μια ποιητική συλλογή, ένα σενάριο ταινίας μικρού μήκους, ένα θεατρικό για τη Μικρή Επίδαυρο και δύο πεζά. Τα Γράμματα στην Παναγία, αποφεύγουν τα εύκολα και προκλητικά μονοπάτια και γίνονται πεδίο λατρείας, ταπεινότητας και αναγνώρισης του θαύματος. Η Φανή Χατζή έγραψε: «Δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να θεωρηθεί «βέβηλο» ή «ιερόσυλο» για τους πιο πιστούς στο βιβλίο, πέρα από έναν Ιησού που σαστίζει όταν αντιλαμβάνεται το αναπόφευκτο του θανάτου, που κλαίει όταν οι άλλοι νομίζουν ότι προσεύχεται, που ανησυχεί όταν αναλογίζεται τη μειονεκτική θέση της μάνας του. Αντιθέτως, ο Χαρίτος υπενθυμίζει ότι στον πυρήνα του ο χριστιανισμός, όταν δεν καλύπτεται από μισαλλοδοξίες και εκκλησιαστικές νοθεύσεις, πρεσβεύει αξίες με πανανθρώπινη ισχύ. Φωτίζοντας το απόσταγμα της χριστιανοσύνης, την ενσυναίσθηση, την ευγνωμοσύνη, την αδελφοσύνη, και την ταπεινότητα, τα σπαράγματα του Χαρίτου μας κάνουν να ξαναβρίσκουμε την πίστη μας. Αυτή τη φορά ίσως όχι στο θείο, αλλά στα επίγεια θαύματα ανάμεσα στους ανθρώπους».

Χρήστος Αστερίου, Η εγγαστρίμυθη φάλαινα (εκδ. Πατάκη)

Ο Χρήστος Αστερίου έπειτα από δυο απολαυστικά μυθιστορήματα, μας μεταφέρει με τη γραφή του σε μια μεγαλύτερη και έξι μικρότερες ιστορίες, δηλαδή τη νουβέλα –που έδωσε και τον τίτλο στο βιβλίο– Η εγγαστρίμυθη φάλαινα και έξι διηγήματα. Η γραφή του εδώ είναι πιο απελευθερωμένη, όπως και η φαντασία του και τα ευρήματα διαρκώς πυροδοτούν το αναγνωστικό ενδιαφέρον. Ο Διονύσης Μαρίνος έγραψε: «Αν και η ιστορία αρχικά θυμίζει γουέστερν, στη συνέχεια ξεφεύγει εντελώς από την κοινοτοπία και εισάγει μια σειρά από ήρωες ολότελα παράδοξους. Όπως ένας τυπογράφος που αλλάζει τον χάρτη της πόλης ανά τρίμηνο με αποτέλεσμα να αλλάζει και η αρίθμηση και η οδός κάθε σπιτιού. Ή όπως ένας συγγραφέας που γράφει το μπεστ σέλερ του στο ανατολικό δωμάτιο του πανδοχείου και κάνει γνωστό το βιβλιοπωλείο «Κήτος» του Αβεγιάρδο από εκεί που δεν πατούσε ψυχή».

Θοδωρής Γκόνης: Κάποια στιγμή θα μάθετε ποιος είμαι (εκδ. Άγρα)

Ο Θοδωρής Γκόνης, χρόνια τώρα, με ό,τι καταπιάνεται το χαρακτηρίζει η ευαισθησία, η λυρική ματιά και η βαθιά ενσυναίσθηση για τους ήρωές του. Έτσι κι εδώ πάσχει, ελπίζει, θυμώνει, απελπίζεται, με την ηρωίδα του, μια γυναίκα, η οποία για δέκα χρόνια, δέχεται καθημερινά ένα τηλεφώνημα από έναν άγνωστο άντρα, ο οποίος αρνείται να της πει το όνομά του, επαναλαμβάνοντας την καθησυχαστική φράση: «Κάποια στιγμή θα μάθετε ποιος είμαι». Ο άντρας αυτός της αφηγείται ιστορίες, αληθινές και αυθεντικές, γι’ αυτό και κάθε μετά από κάθε τηλεφώνημα η γυναίκα ελπίζει να μάθει την ταυτότητά του· αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Ώσπου μια μέρα η επικοινωνία σταματάει, η αναμονή για τη γυναίκα τελειώνει και μέσα της εξαντλείται κάθε ελπίδα επανένωσης. Κι εκεί ξεκινάει η αφήγηση της ιστορίας από τη γυναίκα.  

Σπύρος Μαντζαβίνος, Ποδολάτρες (εκδ. Πατάκη)

Όταν η πεζογραφία βγαίνει από τα στεγανά τόσο τα δικά της όσο και αυτών που προσδοκούν οι αναγνώστες και νέοι συγγραφείς, σαν τον Σπύρο Μαντζαβίνο, γράφουν με ορμή και πρωτοτυπία, προκύπτουν βιβλία σαν τους Ποδολάτρες. Φετιχισμός και αποδελτίωση, πλήθος αναφορών και ένα ατέρμονο παιχνίδι μεταξύ του παρατηρητή και του αντικειμένου του πόθου. Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης έγραψε «Στην ουσία, δεν είναι το ίδιο το αντικείμενο του πόθου, αλλά η ματιά τού ποδομανούς, ο οποίος αναβαπτίζει τα ερεθίσματα σε μια δική του απροσδιόριστη για τους άλλους έκσταση. Γι’ αυτό έχει μεγάλη σημασία η οπτική γωνία, η οποία αναδεικνύει συχνά το αδιόρατο, το ανεπαίσθητο, το μύχιο. Είναι η εμμονή του που ξαναβλέπει τον κόσμο και τις αιθέριες υπάρξεις μέσα σ’ αυτόν, ανικανοποίητος ηδονοβλεψίας μελών που δεν έχουν στιγματιστεί ως απαγορευμένα και σχολαστικός εξεταστής κάθε ανατομικής λεπτομέρειας. Θέλγεται από την οπτική επαφή, αλλά δεν θα έλεγε όχι και στην απτική. Το βιβλίο του Σπύρου Μαντζαβίνου ταλαντώνεται ανάμεσα στο ίδιο το πόδι και τον φετιχιστή που το παρατηρεί, όπως κινείται σαν εκκρεμές και ανάμεσα στην ποδολατρία και τη γλωσσολαγνία, η οποία με πολλαπλούς τρόπους (συνυποδηλώσεις, λεξιπλασίες, υπαινιγμούς, λοξές περιγραφές, χορταστικά σχόλια κ.λπ.) ανάγει το αντικείμενο της παρατήρησης σε αντικείμενο της λογοτεχνικής εξιστόρησης». 

Γεωργία Συριοπούλου, Μπρέτσια (εκδ. Μετρονόμος) 

Ως «συλλογή αφηγήσεων μικρής φόρμας» χαρακτηρίζεται στο οπισθόφυλλο το  δεύτερο βιβλίο της Συριοπούλου. Και δικαίως γιατί με τις κοινωνικές παρατηρήσεις, τους αναστοχασμούς, τα αυτοβιογραφικά στοιχεία, τα ποιητικά αποσπάσματα και τα λήμματα εγκυκλοπαιδικής φύσης, απέχει πολύ από μια κλασική συλλογή διηγημάτων. Ποιητική αστική περιπλάνηση δομημένη από θραύσματα μνήμης και ιστορίες συνανθρώπων. Όποιον προσδιορισμό κι αν δώσουμε, η Μπρέτσια είναι ένα βιβλίο που ξεχωρίζει.

Κωνσταντίνος Σύρμος, Το ταβάνι στο χιόνι (εκδ. Βακχικόν)

Συλλογή με διηγήματα που ισορροπεί στην κόψη του ξυραφιού, με γλώσσα δουλεμένη που ξαφνιάζει. «Κάποιοι ξυπνούν στη ζωή. Άλλοι στον θάνατο. Και μερικοί μέσα στο ίδιο τους το σώμα. Ένα Χ από μονωτική ταινία, κολλημένο στο πάτωμα ενός άδειου σπιτιού. Ένα χαμόγελο που σβήνει πάνω από μια γενέθλια τούρτα. Μια αποτυχημένη γροθιά μπροστά στον καθρέφτη. Ένα σώμα που δεν υπακούει, μια δόξα που στέκεται στην άκρη της γλώσσας. Ιστορίες φθαρμένων ανθρώπων. Για όσα έζησαν. Ή για όσα δεν άντεξαν να ζήσουν». Όπως σημειώνει και ο συγγραφέας σε συνέντευξή του στην Book Press: «Όλους αυτούς τους ανθρώπους τους ενώνει η συνειδητοποίηση της ύπαρξής τους, άρα και της ματαιότητάς τους». 

Μαρια Δριμή, Τετ-α-τετ (εκδ. Εστία)

Η Μαρία Δριμή στη νέα της νουβέλα καταπιάνεται με ένα θέμα ταμπού για τους περισσότερους συγγραφείς και όχι μόνο, τι σχέση δύο σιαμαίων αδερφών. Ο Μάνος Κοντολέων έγραψε: «Είναι, για παράδειγμα, πάντα ιδιαιτέρως ενδιαφέρον να συνθέσει κανείς ένα μυθιστόρημα πάνω στο πώς μια νέα γυναίκα έχει εξαναγκαστεί να ζει σε ασφυχτικό ψυχικό αδιέξοδο, αλλά είναι πολύ περισσότερο ενδιαφέρον αν αυτή τη γυναίκα ο συγγραφέας της την έχει σκεφτεί ως ένα από τα δύο άτομα σιαμαίων αδελφών. Ακριβώς αυτό είναι το θέμα του μυθιστορήματος της Μαρίας Δριμή. Η Μαρία -κεντρική αφηγήτρια- ζει ενωμένη στο σημείο του κροτάφου με τη δίδυμη αδελφή της Άννα. Δυο ανεξάρτητες προσωπικότητες που είναι καταδικασμένες να μοιράζονται κάθε στιγμή της μέρας, την κάθε πράξη τους, την ίδια στιγμή που μπορεί αυτό που η μια να θέλει να είναι αδιάφορο ή και απωθητικό για την άλλη».

Φίλιππος Δρακονταειδής, Προ πολλού και προ ολίγου (εκδ. Κεδρος)

Νέα συλλογή διηγημάτων του Φίλιππου Δρακονταειδή επιβεβαιώνει το πως η γραφή ενός έμπειρου συγγραφέα μπορεί να δώσει ιστορίες που κινούνται ανάμεσα στο στοχαστικό αφήγημα και την ποιητική απεικόνιση της καθημερινότητας. Στο τότε και στο τώρα. Όπως έγραψε ο Κώστας Λογαράς: «Η Ιστορία ως φάρσα, ως ειρωνεία, ως παραδοξότητα: 28 ιστορικά γεγονότα που η πένα του συγγραφέα τα μετατρέπει σε 28 κανονικά διηγήματα. Σαν άλλος θαυματοποιός βάζει στο καπέλο του αυτούσιο το ιστορικό γεγονός και βγαίνουν ατμόσφαιρες, ήρωες πρωτεύοντες και δευτερεύοντες, σχήματα πρωθύστερα και αναχρονίες, φλας μπακ αφηγήσεις, συγκρουσιακές καταστάσεις, σχεδιασμένη εξελικτική πορεία, σταδιακή κορύφωση. Ευφάνταστη γραφή και σαγηνευτική».

Χριστίνα Καλλιρόη Γαρμπή, Τώρα όμως δεν έχουν συμβεί όλα αυτά (εκδ. Κείμενα)

Η Χριστίνα Καλλιρρόη Γαρμπή ξεκίνησε ως ηθοποιός αλλά σύντομα την κέρδισε η αφήγηση των ιστοριών. Έχει εκδώσει δύο ποιητικές συλλογές και αυτή η συλλογή διηγημάτων είναι το τρίτο της βιβλίο. Ιστορίες και ήρωες που υπάρχουν δίπλα μας που τους βλέπουμε καθημερινά που το συναντάνε και πολλές φορές δεν τους μιλάμε. Με δικό της, ξεχωριστό αποτύπωμα.

ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΙ

Νίκος Αμανίτης, Ο αγνοούμενος του Ματαρόα (εκδ. Μεταίχμιο)

Το πρώτο βιβλίο του Νίκου Αμανίτη, Ο αγνοούμενος του Ματαρόα είναι ένα χυμαρώδες μυθιστόρημα. Δύο νέοι, ερωτευμένοι στα χρόνια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Η σφοδρότητα του έρωτα και του πολέμου, αντιμάχονται τη ζωή που προχωρά, που δεν συγχωρεί αλλά και ούτε ξεχνά. Ο Αμανίτης, σε μια έκταση 670 σελίδων, με την ορμή του πρωτοεμφανιζόμενου έχει συμπεριλάβει ιστορικά στοιχεία, αγωνιστές του ΕΑΜ, δοσίλογους υπουργούς, πεζογραφικές αναφορές, αληθινά πρόσωπα, τον Μόραλη, τον Σικελιανό, τόπους και χρόνους, από τον αθηναϊκό Μεσοπόλεμος, στο Παρίσι του ’39 και του ’45, και μετά στην Κατοχή και το αλβανικό μέτωπο, και από το Σαν Φρανσίσκο του ’50 και τη Νέα Υόρκη του ’60 μέχρι και τα χρόνια που ζούμε.

Ευάρεστος Πιμπλής, Πέρα από τη συναίνεση (εκδ. Πόλις)

Πρώτη εμφάνιση με ένα μυθιστόρημα πραγματοποιεί και ο Ευάρεστος Πιμπλής. Το Πέρα από τη συναίνεση, από τον τίτλο του κιόλας δείχνει τις προθέσεις του: την ώρα που υπάρχει ακόμη η ανάγκη, σε όποια θέση κι αν βρισκόμαστε, να κατανοήσουμε, να διεκδικήσουμε, ακόμη και να νομοθετήσουμε, τη σπουδαιότητα της συναίνεσης, ο συγγραφέας βρίσκεται δύο βήματα μπροστά και επεκτείνει έναν προβληματισμό, ανοίγοντας νέους ορίζοντες συζήτησης. Μεταθέτει τη δράση στο 2032, εκεί η συναίνεση είναι κανόνας και το «όχι» είναι απόλυτο όχι. Τι συμβαίνει όμως όταν δύο άντρες συναινέσουν να μπουν σε ένα επικίνδυνα βίαιο σεξουαλικό παιχνίδι; Όσοι υποκριτικά δήλωναν σύμφωνοι, στην πράξη θα χρησιμοποιήσουν τους πιο συντηρητικούς και αναχρονιστικούς χαρακτηρισμούς για τους δύο άντρες. 

Μαριάνθη Μάνη, Πέιπερ κατ (εκδ. Ιωλκός) 

Τελευταία όλο και περισσότεροι νέοι συγγραφείς, μας συστήνονται με ένα μυθιστόρημα. Ένα από αυτά που ξεχώρισαν φέτος ήταν και το Πέιπερ κατ της Μαριάνθης Μάνη. Γραμμένο με μια ελευθερία που δεν υπακούει σε κανόνες γραμμικότητας, πιάνεται από πρόσωπα, συναισθήματα, ματιές, μια σταγόνα αίμα που βάφει, και δημιουργεί  διαδρομές, χωρίς ποτέ να χάνει το κέντρο βάρους του.

Μαριγώ Ζάνου: Τα χέρια (εκδ. Γραφή)

Τα χέρια μπορούν να γίνουν εξίσου εκφραστικά με ένα πρόσωπο και αυτό το ξέρουν καλά όλοι οι εικαστικοί. Η Μαριγώ Ζάννου με την πρώτη της συλλογή διηγημάτων Τα χέρια, βλέπει τον κόσμο μέσα από χέρια που αγγίζουν, χαϊδεύουν, γράφουν, δημιουργούν. Χέρια σιωπηλά και χέρια που φωνάζουν. Χέρια τρυφερά αλλά και βίαια. Σαράντα διηγήματα που εντυπωσιάζουν με την οικονομία της έκφρασης και την ωριμότητα της γραφής. Ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης έγραψε: «Στα σαράντα τέσσερα μικροδιηγήματα της λιπόσαρκης συλλογής, καθένα από τα οποία εκτείνεται σε μία με δύο σελίδες, το χέρι γίνεται το σημαίνον και οι διάφορες μορφές βίας ή αποστασιοποίησης το σημαινόμενο. Κι επειδή το μικροδιήγημα χρειάζεται ύψιστη πύκνωση, σφριγηλή δέση και ακαριαία λύση, η συγγραφή του πρέπει να ξεκινά από ένα μικρό αλλά καθοριστικό σημείο και γρήγορα να κορυφώνεται και να πέφτει σαν τσεκούρι. Στα περισσότερα κείμενά της η Μ. Ζάννου αυτό το καταφέρνει περίφημα, ακριβώς επειδή οι συμβολισμοί της υψώνονται πάνω σε γνωστά στον αναγνώστη μοτίβα κι εικόνες και έπειτα πέφτουν απότομα, δηλώνοντας την κοινωνική παθογένεια που υπονοούν».

Γιώργος Ψωμιάδης, Η φωλιά (εκδ. Κίχλη)

Η συλλογή διηγημάτων του πρωτοεμφανιζόμενου Γιώργο Ψωμιάδη μας συστήνει έναν συγγραφέα με ώριμο λόγο, οικονομία στην διαχείριση των ιστοριών αλλά και ενσυναίσθηση απέναντι στους ήρωες. 

«Τὸ φορτηγὸ εἶναι παρκαρισμένο ἔξω ἀπ’ τὸ σχολεῖο. Κόκκινου χρώματος, τραβᾶ ἀμέσως τὸ βλέμμα του ὅταν διασχίζει τὸ προαύλιο. Ὁ μικρὸς κρατᾶ ἕνα στριφτὸ τσιγάρο. Λίγα χρόνια πρὶν θὰ τὸ πετοῦσε τὴ στιγμὴ ποὺ θά ’βλεπε τὸν πατέρα του. Θὰ ἀνάσαινε γρήγορα, νὰ ἀδειάσει ἀπ’ τὸν καπνὸ τὰ σωθικά του».

Zelda Scott, Η γυναίκα-αχλάδι, ο άντρας-βάτραχος και άλλες ιστορίες (εκδ. Τόπος)

Για την πρωτοεμφανιζόμενη με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο που παραπέμπει σε Σκοτ Φιτζέραλντ, έγραψε πρόσφατα ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης: «Η Z. Scott κατεβαίνει στη λογοτεχνική κονίστρα με διηγήματα, τα οποία στηρίζονται εμφανώς σε ένα διακειμενικό υπόβαθρο, που πατά στα παραδοσιακά παραμύθια, στα κόμικς και στις ταινίες δράσης, στις νουάρ ταινίες και στα μαχητικά βιντεοπαιχνίδια. Από τα παραμύθια με ποντίκια, με λύκους και με κατσικάκια, με τα τρία γουρουνάκια κ.λπ. μέχρι την τηλεοπτική σειρά «Bitten» και το videogame «Stalker» κι από τις αστυνομικές μυθοπλασίες έως τη σειρά «Ο Τιμωρός», η μετατροπή τέτοιων υπο-κειμένων σε λογοτεχνικές φόρμες στηρίζεται στην αναδιήγησή τους. Η συγγραφέας αξιοποιεί τέτοιες διακειμενικές αναφορές για να προβάλλει τους ζωόμορφους αντιήρωές της, να χρησιμοποιήσει τα ζώα σε μια ανθρωπομορφική διάσταση και να αναδείξει τη ζωώδη φύση του ίδιου του ανθρώπου».

ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ 

ΣΥΓΧΡΟΝΑ

Βιντσέντζο Λατρόνικο, Η τελειότητα (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Loggia)

Από τα πλέον σχολιασμένα μέσα στη χρονιά, το βραχύ μυθιστόρημα του Λατρόνικο φωτογραφίζει μια ολόκληρη γενιά (τη γενιά Ζ, δίχως να αφήνει εκτός κάδρου τους millennials). Ίσως γι’ αυτό εξελίχθηκε σε εκδοτικό γεγονός στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό. Ο Αντώνης Γουλιανός είχε επισημάνει στην κριτική του τις προεκτάσεις του μυθιστορήματος: «Ο συγγραφέας καυτηριάζει την παράλογη και συνάμα ανούσια πολυλογία της σύγχρονης ζωής. Η ψηφιακότητα, τα κοινωνικά δίκτυα, οι επαγγελματικές ευκαιρίες στις πλατφόρμες του διαδικτυακού καπιταλισμού στέκονται ως μια δυστοπική σκιά που καταπλακώνει άυλα τον σύγχρονο άνθρωπο».  

Σαμάνθα Χάρβεϊ, Τροχιές (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg)

Πώς είναι να κοιτάς από ψηλά, από το διάστημα, τη Γη; Τούτη η υπαρξιακού χαρακτήρα θέαση του κόσμου, μέσα από έξι αστροναύτες διαφορετικών χωρών, μετατρέπουν το μυθιστόρημα της Χάρβεϊ σε σπάνια εμπειρία. Δικαίως έλαβε το Booker για την πρωτοτυπία της ματιάς της, κάτι που είχε επισημάνει και ο Σόλωνας Παπαγεωργίου στην κριτική του: «Παρότι ορισμένοι κριτικοί κατέταξαν το μυθιστόρημα της Χάρβεϊ στο είδος της επιστημονικής φαντασίας, είναι γεγονός πως δεν εντοπίζονται σ’ αυτό αξιοπρόσεκτα sci fi στοιχεία – ενδεχομένως, ορισμένες λεπτομέρειες για τη ρουτίνα των αστροναυτών να είναι επινοημένες, αλλά μέχρι εκεί. Τουναντίον, είναι το αποτέλεσμα μιας άσκησης ύφους, κατά τον τρόπο των ρεαλιστών». Και η Φανή Χατζή σημειώνει: «Τα ψήγματα των ιστοριών που συνοδεύουν τους ήρωές της, είναι αντιπροσωπευτικά της ζωής μας, όπως θέλει να την αποτυπώσει η συγγραφέας: μικρές ή μεγάλες στιγμές που άλλοτε συνυπάρχουν και ενίοτε διασταυρώνονται με αυτές άλλων ανθρώπων, ασήμαντες αμφότερες στην αέναη τροχιά της γης, σημαντικές αμφότερες στην αέναη τροχιά της ανθρωπότητας».

Κολμ Τομπίν, Long Island (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Ίκαρος)

Ο Κόμπιν, έπειτα από χρόνια, επισατρέφει στην ηρωίδα του, Έιλις Λέις, την οποία είχαμε γνωρίσει το μυθιστόρημά του Μπρούκλιν. Τώρα, είναι αποκαταστημένη, με οικογένεια και δουλειά, αλλά όλα στη ζωή της ανατρέπονται όταν μαθαίνει ότι ο άντρας της είχε εξωσυζυγική σχέση, από την οποία περιμένει παιδί. Το ταξίδι της πίσω στην Ιρλανδία θα δημιουργήσει νέες δυναμικές στη ζωή της. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Ο Τομπίν είναι ένας μετρ της απλότητας. Δεν ασκείται σε λογοτεχνικούς ακκισμούς. Δεν χρησιμοποιεί περίτεχνο λόγο. Δεν θαυμάζεται για τις στιλιστικές του δεξιότητες. Η ικανότητά του είναι τόσο απλή και ταυτόχρονα τόσο σύνθετη: χρησιμοποιεί καθημερινές λέξεις, σχεδόν γδαρμένες από την πολλή χρήση, και καταφέρνει να τις κάνει να λάμπουν σαν καινούργιες, σαν να μην έχουν ειπωθεί ποτέ ξανά και ο αναγνώστης να ανακαλύπτει την ακριβή σημασία τους με τη βοήθεια της πλοκής. Αν αυτό δεν είναι μέγιστο επίτευγμα για έναν συγγραφέα, τότε ποιο είναι;»

Τζον Μπάνβιλ, Μοναδικότητες (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, εκδ. Καστανιώτη)

Παιγνιώδης, πνευματώδης και ανήσυχος, ο Μπάνβιλ φτιάχνει ένα έξοχο συγγραφικό αλλά και αναγνωστικό παιχνίδι στις Μοναδικότητες. Δημιουργεί μια σύναξη ηρώων που έχουμε ξαναδεί σε προηγούμενα βιβλία του και τους φέρνει αντιμέτωπους με νέες περιπέτειες. Ισως με αυτόν τον τρόπο να θέλει να μας αποχαιρετήσει λογοτεχνικά, καθώς λέγεται πως αυτό θα είναι το τελευταίο του βιβλίο. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Τα θέματα που κυκλώνουν το μυθιστόρημα είναι παρόμοια με εκείνα που έχουν απασχολήσει τον Μπάνβιλ και σε προηγούμενα βιβλία του: η τέχνη, το σεξ, η βία, οι ποικίλες ανθρώπινες αυταπάτες και η ύπαρξη ή μη του θεού ή των θεών. Ας μην ξεχνάμε πως στις Μοναδικότητες εμφανίζεται ο… θεός Ερμής, που αναλαμβάνει το καθήκον να μας μιλήσει σε πρώτο πρόσωπο για τους ήρωες».

Πέρσιβαλ Έβερετ, James (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ψυχογιός)

Μπορεί η πασίγνωστη ιστορία του Χάκλμπερι Φιν να ειπωθεί από την πλευρά του Τζιμ, ενός σκλαβωμένου πατέρα που παλεύει να επανενωθεί με την οικογένειά του; Ο Πέρσιβαλ Έβερετ, με όχημα την ιδιαίτερη διάλεκτο των μαύρων, δημιουργεί ένα μυθιστόρημα που φτιάχνει τον δικό του μύθο, ο οποίος, σαφώς, ταιριάζει απόλυτα στις σκληρές σημερινές ημέρες όπου οι μαύροι στις ΗΠΑ του Τραμπ θεωρούνται σχεδόν εξοβελιστέοι. Ο Κώστας Καλτσάς είχε γράψει: «Το φαινόμενο που αντιστρέφει και σατιρίζει ο Έβερετ είναι η αποκαλούμενη εναλλαγή κωδίκων (code-switching) στο συγκείμενο της αφροαμερικανικής εμπειρίας. Η ανάγκη δηλαδή των Αφροαμερικανών να μιλήσουν μια πιο ‘’λευκή’’ διάλεκτο των αγγλικών σε σχέση με τις διάφορες δικές τους διαλέκτους (συνολικά γνωστές ως ‘’ebonics’’) για να μοιάσουν πιο ‘’πολιτισμένοι’’ και ‘’μορφωμένοι’’ και λιγότερο ‘’απειλητικοί’’».

Σάλι Ρούνεϊ, Ιντερμέτζο (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Πατάκη)

Ήταν το πιο πολυσυζητημένο βιβλίο της χρονιάς πριν καν κυκλοφορήσει. Από τη στιγμή που ανακοινώθηκε πως η Ρούνεϊ ετοιμάζει νέο μυθιστόρημα, το hype γύρω από το όνομά της φούντωσε (όχι ότι είχε κοπάσει και ποτέ). Πλέον, έχουμε στα χέρια μας το πολυσέλιδο πόνημά της και μπορούμε να πούμε πως είναι το πλέον ώριμο που μας έχει προσφέρει ως τώρα. Πρόκειται για μια βαθιά ανθρώπινη ιστορία δύο αδελφών, που μετά τον θάνατο του πατέρα τους, αναμετρώνται με το πένθος, την θλίψη, τις σχέσεις και την ανάγκη για σύνδεση σε έναν κόσμο γεμάτο αποστάσεις.Πρόκειται για δύο ανθρώπους εντελώς διαφορετικούς, ως εκ τούτου διάγουν διαφορετικό βίο. Η διαπλοκή τους θα ορίσει την ιστορία του μυθιστορήματος.

Σον Χιούιτ, Ανοίξτε, ουρανοί (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα)

Το μυθιστόρημα του πρωτοεμφανιζόμενου στην πεζογραφία Σον Χιούιτ ανήκει στη λεγόμενη κουίρ λογοτεχνία, όμως δεν είναι το θέμα του (μόνο) που σε βάζει σε διαδικασία να το διαβάσεις, αλλά το λεπταίσθητο ύφος του. Η αγάπη ενός παιδιού που δεν εκφράζεται προς ένα άλλο αγόρι, στον Χιούιτ λειτουργεί άλλοτε με αισθαντικό κι άλλοτε με τραχύ τρόπο. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Το συναίσθημα σε τούτο το μυθιστόρημα είναι πηγαίο. Τίποτα δεν εκβιάζεται και καμία εικόνα ή σκέψη του κεντρικού ήρωα δεν λειτουργεί χειριστικά προς τον αναγνώστη. Άλλωστε, έχουμε να κάνουμε με ένα παιδί που μη γνωρίζοντας ακόμη τον ερωτικό του δρόμο (μόνο την κατεύθυνση ξέρει), τείνει να γίνεται φοβικό, αμφίθυμο, βουτηγμένο σε αναρωτήσεις, πιθανολογήσεις και φανταστικά σενάρια που πλέκει στο μυαλό του. Τι πιο ανθρώπινο από αυτό;»

Κρις Κράους, I love Dick (μτφρ. Μαρία Φακίνου, εκδ. Αλεξάνδρεια)

Ο εύγλωττος έως και προκλητικός τίτλος του βιβλίου της Κρις Κράους στέκει από μόνος του ως προτροπή, αλλά και δήλωση. Κόντρα στην κυρίαρχη φωνή των ανδρών που ακούγεται για αιώνες, η μεταφεμινιστική γραφή της Κράους, ένα παλίμψηστο από πολλές αναφορές και συνδηλώσεις, έρχεται να ορίσει ένα διαφορετικό τοπίο μακριά από το πλειοψηφικό ρεύμα του ετερόφυλου περιβάλλοντος. Ο Αντώνης Γουλιανός επισημαίνει μεταξύ άλλων: «Το βιβλίο δεν είναι «φεμινιστικό», η συγγραφέας δεν θέλει να γίνει ένα κλισέ φεμινιστικής γραφής έτσι όπως αυτή πατρονάρεται από τον πατριαρχικό εκδοτικό χώρο. Είναι αρκετά πρόδηλα μια μορφή μεταφεμινιστικής γραφής, που διακωμωδεί τον ίδιο τον ετεροφυλοφιλικό έρωτα, την ετεροφυλοφιλική κουλτούρα και σεξουαλικότητα, πάλι με τους όρους του Μποντριγιάρ». Αντίστοιχα, η Φανή Χατζή σημείωνε: «Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη γραφή της Κράους ως μια ρωγμή στον λευκό ανδρικό ετεροκανονικό λόγο, και την ίδια ως μια από τις πρωτοπόρους της διεκδίκησης του δικαιώματος στην καταγραφή της πολυπλοκότητας του γυναικείου βιώματος».

Άλις Γουίν, In memoriam (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ίκαρος)

Μακριά από την macho εικόνα που έχουμε για τους φαντάρους και μάλιστα εν καιρώ πολέμου, η Γουίν αναδεικνύει μια αληθινή ιστορία αγάπης δύο αγοριών που γνωρίστηκαν ως μαθητές και οικότροφοι και στη συνέχεια πολέμησαν στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βρετανικό φλέγμα συναντάει τον ρομαντισμό σε τούτο το βιβλίο. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Οι λάτρεις της LGBTQ+ λογοτεχνίας, η οποία παρεμπιπτόντως στις μέρες μας ολοένα και κερδίζει αναγνώστες και γενικότερη αναγνώριση, στο μυθιστόρημα της Γουίν θα βρουν ένα στόρι συναφές και άκρως θελκτικό. Πώς αλλιώς, καθώς οι δύο βασικοί πρωταγωνιστές είναι δύο νεαρά παιδιά που φοιτούν στο ιδιωτικό οικοτροφείο Πρέσουτ. Ο Χένρι (Χλαινριχ) Γκοντ και ο Σίντνεϊ Έλγουντ βιώνουν από πολύ μακριά τον επερχόμενο πόλεμο. Μέσα στην ειδυλλιακή και αρκετά παιγνιώδη κατάσταση του εσώκλειστου βίου τους, τα ζητήματα του κόσμου των ενηλίκων τούς φαίνονται παράταιρα».

Μπλέιζ Κάμπο Γκακόσκος, Χαρταετοί μέσα στη νύχτα (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν)

Οι Χαρταετοί μέσα στη νύχτα είναι ένα queer αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του συγγραφέα Μπλέιζ Κάμπο Γκακόσκος και συνάμα ένα ταξίδι αυτεεπίγνωσης. Ο Βίκτορ Μολίνα, ένα αγόρι που μεγάλωσε στο Ιλόκος των Φιλιππίνων με τη μητέρα και τον αδερφό του, ένιωσε τα πρώτα ερωτικά σκιρτήματα γύρω στην ηλικία των δέκα. Για ένα άλλο αγόρι. Τώρα, στα σαράντα του χρόνια, μοιράζεται το ταξίδι της ζωής του, ένα ταξίδι με ενδιάμεσους σταθμούς τα ηθικά διλήμματα, την απώλεια, την προσωπική αφύπνιση. Γράφει ο Δημήτρης Τσεκούρας: «Αυτό που βρήκα αξιοπρόσεκτο στη συγγραφική τεχνική και ερεθιστικό για την αναγνωστική εκδοχή του μυαλού μου είναι ότι στα οκτώ κεφάλαια που απαρτίζουν το βιβλίο παρακολουθούμε περιστατικά που απέχουν μπόλικα χρόνια μεταξύ τους».

Σούζαν Σόνταγκ, Ο εραστής του ηφαιστείου (μτφρ. Μαρία Σ. Μπλάνα, εκδ. Gutenberg)

Στο εκτεταμένο αυτό ιστορικό μυθιστόρημα διερευνά όλες τις εκφάνσεις του πάθους, με φόντο τους Ναπολεόντειους πολέμους -κατά τη διάρκεια των οποίων το Βασίλειο της Νάπολης βρέθηκε σε περίοδο μεγάλης αστάθειας, εισβολών και πολιτικών αλλαγών. Η Ιωάννα Φωτοπούλου σημειώνει για την αξία του βιβλίου: «Η Σόνταγκ, με τη μοναδικά διεισδυτική γραφή της σε αυτό το συναρπαστικό ιστορικό μυθιστόρημα, ανατρέπει τις συμβάσεις του είδους και δημιουργεί ένα έργο που συνδυάζει πολιτική, αισθητική και φιλοσοφία, ψυχογραφεί βαθιά τους χαρακτήρες της, επαναξιολογεί τη γυναικεία εμπειρία και δίνει φωνή στις γυναίκες ώστε να φανερώσουν όσα αποσιωπούνται».

Τζόναθαν Κόου, Η απόδειξη της αθωότητάς μου (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις)

Αστυνομικό μυθιστόρημα; Παρωδία; Campus novel; Ο Τζόναθαν Κόου είναι ένας πολυμήχανος συγγραφέας, από τους καλύτερους που διαθέτει αυτή τη στιγμή η ευρωπαϊκή λογοτεχνία. Σε τούτο το μυθιστόρημα συνενώνει τα πάντα δημιουργώντας ένα μεταμοντέρνο μυθιστόρημα. «Όλα αυτά δίνονται με έναν μαγευτικό τρόπο. Η μία ιστορία μέσα στην άλλη, το ένα κείμενο να εγκιβωτίζεται μέσα στο άλλο, το ένα είδος να χαμαιλεοντίζει από αστυνομικό σε πανεπιστημιακό και μέσα εκεί τρυπώνει η αυτομυθοπλασία, που ποτέ δεν λέει την ακριβή αλήθεια. Η πραγματικότητα χάνεται σε μια άβυσσο επινοήσεων και σεναρίων και γι’ αυτό ποτέ δεν είναι σίγουρος κανείς –του αναγνώστη συμπεριλαμβανομένου– ότι η πορεία της ιστορίας είναι αληθινή ή απλώς αληθοφανής. Η αλληλεμπλοκή των αφηγηματικών επιπέδων μοιάζει με τις εικόνες οπτικής απάτης, όπου λ.χ. η σκάλα που ανεβαίνει από τον πρώτο όροφο οδηγεί στο ισόγειο!», γράφει ο Γιώργος Περαντωνάκης.

Όλγα Ράουν, Οι υπάλληλοι (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Ίκαρος)

«Ο πιο συχνός παραλληλισμός του βιβλίου είναι αυτός με τη σειρά «Severance», στην οποία παρακολουθούμε ορισμένους ανθρώπους που έχουν υποβληθεί οικειοθελώς σε μια επέμβαση, τον διαχωρισμό (Severance), χωρίζοντας τους εαυτούς τους σε δύο μέρη, τον εργασιακό εαυτό και τον κοινωνικό. Έκτοτε, όποτε εισέρχονται στον αποστειρωμένο χώρο εργασίας τους, στην εταιρία Λούμον, ‘’αναλαμβάνει’’ ο ‘’innie’’ (μέσα εαυτός) και κάθε φορά που εξέρχονται από το κτήριο, τα ηνία της ζωής έχει ο ‘’outie’’ (έξω εαυτός), χωρίς να ξέρει ο ένας τι κάνει ο άλλος. Στο βιβλίο της Ράουν, ο διαχωρισμός είναι αναγκαστικός, καθώς όλα τα μέρη του πληρώματος έχουν αποκοπεί από την προσωπική τους ζωή, τα ενδιαφέροντα και τις δραστηριότητές τους», γράφει η Φανή Χατζή. Όντως, κάτι τέτοιο ισχύει από τη στιγμή που έχουμε να κάνουμε με ένα δυστοπικό εργασιακό περιβάλλον που μπορεί στο βιβλίο να μεταφέρεται στον 22ο αιώνα, εντούτοις οι συνδηλώσεις του μάς φέρνουν στο νου ολότελα σημερινές συνθήκες σε χώρους εργασίας.

Μάικλ Κάνιγκχαμ, Μέρα (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Αλεξάνδρεια)

Ο Κάνινγκχαμ είναι γνωστός στη χώρα μας από το βιβλίο του Οι ώρες (Βραβείο Πούλιτζερ και Pen/Faulkner το 1999), το οποίο μεταφέρθηκε με επιτυχία στον κινηματογράφο. Εδώ βάζει στο μικροσκόπιο τρεις ανθρώπους, μια οικογένεια και τις αντιφάσεις που αυτός ο ανθρώπινος πυρήνας κουβαλάει στις μέρες μας. Ιδεατή οικογένεια δεν υπάρχει, μάς λέει περίπου στο μυθιστόρημά του ο συγγραφέας. Μόνο αδιέξοδα και ματαιώσεις. Η Ιωάννα Φωτοπούλου συνοψίζει ως εξής: «Η γλώσσα είναι ποιητική, υπαινικτική, σπαρακτικά αληθινή, με μια λεπτή ειρωνεία που σπάει κόκκαλα. Η χρήση συμβόλων εμπλουτίζει το κείμενο και διευρύνει τους τρόπους πρόσληψής του. Η κουκουβάγια, που επανέρχεται διαρκώς, αντιπροσωπεύει τη δύναμη της διαίσθησης και την ικανότητα αντίληψης πέρα από το προφανές. Ο αμίαντος, για τον οποίο ελέγχονται οι τοίχοι του σχολείου που εργάζεται ο Ρόμπι, λειτουργεί ως μια μεταφορά για την τοξικότητα εντός των οικογενειών που μολύνει τα μέλη και καταλήγει επικίνδυνη».

Κόλιν Μπάρετ, Νεαρά τομάρια (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδ. Στερέωμα)

Άντρες που ζουν καταστάσεις που δεν αντέχουν άλλο. Άντρες που έχουν χάσει το κέντρο βάρος τους και το αναζητούν επιμόνως. Άντρες χωρίς ελπίδες με τον βαρύ ουρανό της Ιρλανδίας να τους βαραίνει. Ο Μπάρετ μάς παραδίδει μια από τις καλύτερες συλλογές διηγημάτων του 2025. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Ο Μπάρετ καταγράφει τούτη τη στενευμένη συνθήκη με γλώσσα που έχει αγκάθια τη μια στιγμή και υποβλητικότητα την άλλη. Υπάρχουν στιγμές ποιητικής διαύγειας στην πρόζα του, που, όμως, αντί να λειτουργούν καθησυχαστικά, επιτείνουν το δράμα. Μόνο που αυτό το δράμα -το κάθε δράμα- υποσκάπτει την εξέλιξη των ιστοριών από τα κάτω, δίχως να δημιουργεί φανερές ρωγμές σε όσα διαδραματίζονται στην επιφάνεια. Οι διάλογοι είναι κοφτοί, φέρουν το ηχόχρωμα των ηρώων δίνοντάς σου την αίσθηση πως δεν έχει υπάρξει παρεμβολή του συγγραφέα με σκοπό να τους λαξεύσει λογοτεχνικά».

Γιάελ φαν ντερ Βάντεν, Στο σπίτι της (μτφρ. Ιλάρεια Διονυσοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο)

Το πρώτο μυθιστόρημα της Γιάελ φαν ντερ Βάντεν βρέθηκε επάξια στη βραχεία λίστα των Βραβείων Μπούκερ της περασμένης χρονιάς, διακατέχεται από τη στόφα της κλασικής ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, ενσωματώνει στοιχεία της κουίρ γραφής και διαπνέεται από υποβλητική ατμόσφαιρα. Πρόκειται για ένα ιστορικό δράμα, καίτοι περιέχει στην καρδιά του μια ερωτική ιστορία μεταξύ δύο γυναικών. Η Φανή Χατζή στην κριτική της σημειώνει: «Το Στο σπίτι της μπορεί να αναγνωστεί κάλλιστα ως μια ιστορία σεξουαλικής αφύπνισης με δύο ξεχωριστές πρωταγωνίστριες. Είναι, όμως, παράλληλα, ένα βιβλίο για το κληροδότημα του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο, δηλαδή τη διαρκή επιφυλακή και περιφρούρησή μας από αυτό που θεωρούμε «άλλο» και διαφορετικό. Για να πετύχει αυτόν τον συνδυασμό, η πρωτοεμφανιζόμενη συγγραφέας ενσωματώνει στη γραφή της στοιχεία της λογοτεχνίας του ευρωπαϊκού κανόνα και ταυτόχρονα της σύγχρονης κουίρ γραφής και του ψυχολογικού θρίλερ, αναμιγνύοντας τρεις υφολογικούς κόσμους». 

Ία Γένμπεργκ, Οι λεπτομέρειες (μτφρ. Γρηγόρης Κονδύλης, εκδ. Gutenberg)

Η μνήμη ως εσωτερική αναδίπλωση του χρόνου και ως συγκολλητικό στοιχείο της ζωής ενός ανθρώπου είναι το θέμα του μυθιστορήματος της γένμπεργκ. Η ηρωίδα της μέσω της Τριλογίας της Νέας Υόρκης του Πολ Όστερ αποκτάει πρόσβαση σε ένα παρελθόν που πλέον φάνταζε μακρινό της, αλλά τελικά δεν ήταν. Γράφει η Φανή Χατζή: «Η Γένμπεργκ αποτυπώνει με λογοτεχνικό τρόπο την αλληλεξάρτηση των ανθρώπων και τις συνάψεις που καλλιεργούν, ενώ αναγάγει τη Λογοτεχνία σε επιδραστικό χαρακτήρα. Χρησιμοποιεί την αυτομυθοπλασία με μεγάλη λεπτότητα, φροντίζοντας ώστε η συγγραφέας να μην επιβάλλεται στην αφηγήτρια και, με εξαίρεση την τοπογεωγραφία της Σουηδίας, καταγράφει πανανθρώπινα συναισθήματα και σχέσεις. 

Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν, Ένας τόπος για να επιστρέφεις (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Πόλις)

Το οδοιπορικό της ζωής του Τζεντ Τιούκσμπουρι είναι το κύριο θέμα του κύκνειο άσματος του σπουδαίου Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν. Μόνο που μέσα από αυτή την πολυτάραχη ζωή, ο Αμερικανός συγγραφέας πραγματεύεται θέματα όπως ο προορισμός, η αγάπη, της ταυτότητας και του προορισμού. Η Αγγελική Σπηλιοπούλου σημειώνει πως ο Γουόρεν καταφέρνει να δημιουργήσει ένα έργο γεμάτο ρωγμές που δημιουργούνται από το τραγικό και το ειρωνικό ταυτοχρόνως: «Αυτό που χαρακτηρίζει τη γραφή του Γουόρεν είναι η σπειροειδής επιστροφή στο παρελθόν, η σύζευξη της καθομιλουμένης με τον στοχαστικό λόγο, η γλώσσα του Νότου, όπως εκφράζεται μέσα από τις επιστολές της μητέρας του και τον λόγο του πατριού του. Αποφεύγει να χρησιμοποιήσει τον σαρκασμό ώστε να δώσει ειρωνικό ύφος στην υπαρξιακή αγωνία του ήρωά του. Αντ’ αυτού, επιλέγει την αμφιθυμία των συναισθημάτων του. Ο Τζεντ βιώνει αντικρουόμενα συναισθήματα – ντροπή/υπερηφάνεια, νοσταλγία/αποξένωση, οικειότητα/απομάκρυνση»

Ουίλιαμ Γκας, Καρτεσιανή σονάτα και άλλες νουβέλες (μτφρ. Αποστόλης Πρίτσας, εκδ. Gutenberg)

Ουίλιαμ Γκας, ο μέγας αλχημιστής της μεταμοντέρνας λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας που ανήκει δικαιωματικά στην παρέα των Πίντσον και ΝτεΛίλο. Οι νουβέλες που συγκροτούν την παρούσα έκδοση χαρτογραφούν τον κόσμο μέσα στον οποίο κινείται ο Αμερικανός συγγραφέας που σε κερδίζει με τον γλωσσικό του πλούτο και το ιδιοσυγκρασιακό στιλ του. Στην εκτενή αναφορά του στον Γκας, ο Κώστας Καλτσάς είχε γράψει: «Στην πρόζα του Γκας είναι η μουσική που κάνει ακόμα πιο αισθητή την παρουσία της. Όπως έχει παρατηρήσει ο κριτικός Stephen Burn, παρά τον ισχυρισμό του Γκας πως οι μυθοπλασίες του δεν έχουν πλοκή, θα ήταν ακριβέστερο να πούμε πως αντιστρέφουν την παραδοσιακή σχέση πλοκής και γλώσσας, έτσι ώστε η γλώσσα, και όχι η εξέλιξη της πλοκής, να λειτουργεί ως κινητήρια δύναμή τους». Και ο Φώτης Καραμπεσίνης σημειώνει: «Πολυσχιδές έργο, ωδή στη λογοτεχνία. Κείμενο πολυδαίδαλο και απαιτητικό, σε σημεία κουραστικό, διαθέτει περισσότερα από ένα κέντρα, εκ των οποίων ξεπηδούν ακτινωτά παράκεντρα που απαιτούν επαναπροσδιορισμό προσανατολισμού».

Χαβιέρ Μαρίας, Μπέρτα Ίσλα (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδ. Πατάκη)

Το Μπέρτα Ίσλα είναι η ιστορία ενός ζευγαριού που δέθηκε από πολύ νωρίς για πάντα, με ορμή και αποφασιστικότητα, το χρονικό μιας σχέσης που, από δεκαετία σε δεκαετία, σημαδεύεται από μυστικά και ψέματα. Ένα μυθιστόρημα γεμάτο ανατροπές, αλλά και με διάθεση από τον πολυβραβευμένο Ισπανό συγγραφέα να σπάσει όλους τους κώδικες των ιστοριών κατασκοπείας, Γράφει η Ιωάννα Φωτοπούλου: «Ο Μαρίας δίνει χρόνο στην αφήγησή του. Ψυχογραφεί διεισδυτικά τους χαρακτήρες του, όχι μόνο την Μπέρτα και τον Τομάς, αλλά όλα τα εμπλεκόμενα πρόσωπα. Οι σπουδές του στη φιλοσοφία είναι εμφανείς στο κείμενο, αφού ο συγγραφέας με στοχαστικό, μακροπερίοδο λόγο δίνει διαρκώς μια φιλοσοφική διάσταση στα ζητήματα τα οποία θίγει: την αποξένωση μέσα στο ζευγάρι, τη δυνατότητα να ορίζουμε οι ίδιοι τη ζωή μας, να παρεμβαίνουμε στο σύμπαν και την ιστορία του κόσμου -η φυσιολογική κατάσταση του οποίου, όπως αναφέρει ο Γουίλερ, είναι ο πόλεμος-, την αγάπη για την πατρίδα, το πόσο αναλώσιμοι τελικά είμαστε οι άνθρωποι σ’ ένα σύστημα όπου τα πάντα είναι ανταλλάξιμα…»

Ντέιβιντ Πις, Μετά το Μόναχο (μτφρ. Μαρίνα Τουλγαρίδου, εκδ. Τόπος)

Ήταν 6 Φεβρουαρίου 1958, όταν η πτήση 609 της British European Airways, που μετέφερε μεταξύ άλλων την Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ, συνετρίβη στην τρίτη προσπάθεια απογείωσης από διάδρομο καλυμμένο με χιόνι ανακατεμένο με λάσπη στο αεροδρόμιο του Μονάχου, στην τότε Δυτική Γερμανία. Πρόκειται για ένα γεγονός που έχει στιγματίσει την ιστορία της ομάδας καθώς έχασε οκτώ παίκτες της. Ο Πις είναι σαν να βρέθηκε εκείνη την αποφράδα ημέρα στο συμβάν και το περιγράφει με ενάργεια μέσα από τα μάτια των πρωταγωνιστών. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Είναι ολοφάνερο πως ο Πις δεν έχει την πρόθεση να γράψει ένα ντοκουμέντο ή μια βιογραφία. Δεν αφηγείται προς χάριν της αναπαραγωγής των γεγονότων. Σκοπός του είναι η διασύνδεση του ποδοσφαίρου με την αρρενωπότητα, την ενοχή και την εθνική ταυτότητα. Υπάρχει κάτι περισσότερο από την τραγωδία και είναι η υποδοχή της από τη χώρα και τους πολίτες της. Είναι το σημείο όπου το ποδόσφαιρο αυτονομείται και γίνεται κάτι περισσότερο από ένα άθλημα των λαϊκών μαζών». 

Κλέμενς Ζετς, Indigo (μτφρ. Χρήστος Αστερίου, εκδ. Gutenberg)

Μπλε αύρα πάνω από παιδιά που φέρουν μια ξεχωριστή σφραγίδα. Είναι τα indigo παιδιά που έχουν πληγεί από μια νέα ασθένεια και ουδείς μπορεί να τα πλησιάσει. Ο Ζετς είναι από τους πλέον ευφάνταστους συγγραφείς στην Ευρώπη και σε αυτό το βιβλίο μάς πείθει για τις ικανότητές του. Τι καταφέρνει; Ο Διονύσης Μαρίνος εξηγεί: «Δεν μπορεί να μην θαυμάσει κανείς τη συγγραφική ευφυία του Ζετς. Το στιλ του είναι μια ελπιδοφόρα μίξη από τον κόσμο του Ναμπόκοφ και του Πίντσον. Ήτοι: καλοσυγκερασμένες προτάσεις που συνδυάζονται με εξωφρενικές υπερκατασκευές ιδεών που ενώνουν τα πάντα με τα πάντα (από συνωμοσιολογικές θεωρίες έως επιστημονικά ευρήματα)».

Ταγίμπ Σαλέχ, Η εποχή της μετανάστευσης στο βορρά (μτφρ. Βίκυ Μπούτρη, εκδ. Σάλτο)

Πρόκειται για το μυθιστόρημα που η Αραβική Λογοτεχνική Ακαδημία το χαρακτήρισε ως το «σημαντικότερο αραβικό μυθιστόρημα του 20ού αιώνα». Έχει μεταφραστεί σε 30 γλώσσες και για πολλά χρόνια ήταν απαγορευμένο. Είναι η ιστορία ενός νεαρού που επιστρέφει στο χωριό του, στο Σουδάν, έπειτα από χρόνια σπουδών στην Ευρώπη. Εκεί θα συναντήσει έναν γοητευτικό, αλλά και αινιγματικό άντρα με παρελθόν που τον βαραίνει. Έρωτας και εξουσία, ταυτότητα και εξορία, εκμετάλλευση και εκδίκηση υφαίνονται αριστουργηματικά με τρόπο που η μεγάλη Ιστορία να συνομιλεί και να διαπλέκεται με τη ζωή των ηρώων. 

Γασσάν Καναφάνι, Διηγήματα από τη γη των πικραμένων πορτοκαλιών (μτφρ. Νασίμ Αλάτρας, εκδ. Σάλτο)

Ο Γασσάν Καναφανί είναι μια σπουδαία φυσιογνωμία για την αραβική λογοτεχνία. Η πολυτάραχη ζωή του, απότοκη της κατάστασης την οποία βίωσε ο ίδιος και οι λοιποί Παλαιστίνιοι, διαφαίνεται και στα έργα του. Όπως πολύ σωστά σημειώνει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου, για τα διηγήματά του: «Ο Καναφάνι δημιουργεί μια μυθοπλασία που έχει τις ρίζες της στη βιωμένη πραγματικότητα. Και κάτι παραπάνω: το σώμα της αποτελείται από υλικά της βιωμένης πραγματικότητας. Πάντοτε, όμως, υπηρετείται η λογοτεχνική αφήγηση.  ο Γασσάν Καναφάνι πληροί όλες τις προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ένας σύγχρονος κλασικός. Τη δεδομένη στιγμή είναι σημαντικό οι ιστορίες του να διασχίσουν τα σύνορα της χώρας του».

Ιπντισάμ Άζεμ, Το βιβλίο της εξαφάνισης (μτφρ. Πέρσα Κουμούτση, εκδ. Gutenberg)

Βιβλία για την Παλαιστίνη και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή γράφονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά από όσα συμβαίνουν στη Γάζα. Γιατί, άραγε, της Άζεμ έφτασε ως τα Booker και προβλήθηκε περισσότερο από άλλα; Διότι φέρνει στην επιφάνεια μια πιθανολόγηση (τι θα συνέβαινε αν εξαφανίζονταν οι Παλαιστίνιοι), αλλά βλέπει την κατάσταση και από την πλευρά των Ισραηλινών. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Με κάποιο τρόπο, σίγουρα όχι προφητικό, το βιβλίο της Άζεμ στέκεται σήμερα στον πυρήνα των δραματικών γεγονότων, ως κραυγή αγωνίας, ως άσβεστη ελπίδα, ως σύμβολο συνύπαρξης, αλλά και ως μνήμη. Κι ας λέει αρκετές φορές ο ένας από τους δύο βασικούς ήρωές του, ο Παλαιστίνιος Αλάα, πως η μνήμη είναι ένα τριαντάφυλλο γεμάτο αγκάθια».

Ρασίντ Μπενζίν, Ο βιβλιοπώλης της Γάζας (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Ψυχογιός)

Τι σημαίνει να συνεχίσεις την ανάγνωση και να παραμένεις δίπλα στα βιβλία όταν όλα γύρω σου καταρρέουν; Πώς η προσκόληση στα βιβλία μπορεί να γίνει η μεγαλύτερη αντίσταση στο κακό και στην εκμηδένιση; Ανάμεσα στα ερείπια της Γάζας και στις κιτρινισμένες σελίδες βιβλίων, ένας ασπρομάλλης άντρας περιμένει. Περιμένει τι; Ίσως κάποιον που θα κοντοσταθεί για να τον ακούσει. Γιατί τα βιβλία που κρατάει στα χέρια του δεν είναι απλώς αντικείμενα – είναι σπαράγματα ζωής, θραύσματα μνήμης, τραύματα ενός λαού. Όταν ο νεαρός Γάλλος φωτογράφος στρέφει τον φακό του προς αυτόν τον, περιτριγυρισμένο από βιβλία, ηλικιωμένο Παλαιστίνιο, δεν ξέρει ότι σε λίγο θα διαβεί τις πύλες ενός άλλου κόσμου. Βιβλίο συγκινητικό, βαθιά ανθρώπινο, που διδάσκει χωρίς να είναι διδακτικό. 

Κλαούδια Πινέιρο, Οι χήρες της Πέμπτης (μτφρ. Ασπασία Καμπύλη, εκδ. Carnίvora)

Εν μέσω οικονομικής κρίσης στην Αργεντινή, τέσσερις άντρες μαζεύονται κάθε Πέμπτη για να τα πιουν και να παίξουν χαρτιά σε ένα προάστιο του Μπουένος Άιρες. Οι γυναίκες τους αναγκάζονται να πηγαίνουν στο σινεμά εκείνη την ίδια ημέρα. Τι γίνεται όμως όταν τρεις από τους τέσσερις άντρες βρίσκονται νεκροί; Το πιο αστυνομικό μυθιστόρημα της Πινέιρο που όμως έχει άλλο στόχο, καθώς γράφει για να αναδείξει, «ζητήματα που αφορούν τη θέση των γυναικών. Των γυναικών που αναβάλουν τη φροντίδα του εαυτού τους για «όταν τα παιδιά τους μεγαλώσουν». Που, ακόμα κι αν είναι οι μόνες που φέρνουν χρήματα στο σπίτι, κατηγορούνται αυτές και όχι ο πατέρας για ελλιπή φροντίδα προς τα παιδιά τους», όπως σημειώνει η Ιωάννα Φωτοπούλου. 

Σέλβα Αλμάδα, Νεκρά κορίτσια (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος) 

Στα Νεκρά κορίτσια η αυτοβιογραφία συναντά την έρευνα και η μυθοπλασία την μαρτυρία σε ένα βιβλίο που ξεσκεπάζει όλη την αλήθεια για την έμφυλη βία και τις ανεξιχνίαστες γυναικοκτονίες στην Αργεντινή. Όπως εξομολογείται στην εισαγωγή της αγγλικής έκδοσης, η Σέλβα Αλμάδα μεγάλωσε τη δεκαετία του 1980 στην ενδοχώρα της Αργεντινής, αποκομμένη από τη σημερινή διάχυση της πληροφορίας μέσω της τηλεόρασης και του διαδικτύου. Γράφει μεταξύ άλλων η Φανή Χατζή: «Η Μαρία Λουίσα, η Αντρέα και η Σαρίτα ανήκουν στην εργατική τάξη και σχετίζονται με ισχυρούς μεγαλύτερους άνδρες που καταφέρνουν να βγουν αλώβητοι, πολλές φορές εξαγοράζοντας τη σιωπή των μαρτύρων που τους εμπλέκουν με τους φόνους και των δικηγόρων. Δεδομένων των συνθηκών και της σιωπής που καλύπτει αυτά τα εγκλήματα, σύντομα καθίσταται σαφές ότι η αφηγήτρια δεν θα μπορέσει να διαλευκάνει το μυστήριο. Η έρευνά της όμως σκιαγραφεί την κουλτούρα και τις παθογένειες που υποβαθμίζουν τη θέση της γυναίκας. Με έναν ειρωνικό ελεύθερο πλάγιο λόγο, αποτυπώνει τις μισογυνιστικές απόψεις που έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας και πολλές φορές αναπαράγουν οι γυναίκες, αλλά και τους μηχανισμούς ενοχοποίησης της γυναίκας». 

Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα, Το αήττητο καλοκαίρι της Λιλιάνα (μτφρ. Ασπασία Καμπύλη και Χριστίνα Φιλήμονος, εκδ. Carnivora)

Στις 18 Οκτωβρίου του 2019, είκοσι εννέα χρόνια, τρεις μήνες και δύο ημέρες μετά τη γυναικοκτονία της αδερφής της, η Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα προσπαθεί να βρει δικαίωση για τον άδικο χαμό της Λιλιάνα. Η Γκάρσα γράφει για ένα θέμα, το οποίο, δυστυχώς, είναι κάτι παραπάνω από επίκαιρο. Και το κάνει με τρόπο ευθύ και κατηγορηματικό. Έίχε γράψει στο κριτικό της σημείωμα η Πηνελόπη Αλεξίου: «Το αήττητο καλοκαίρι της Λιλιάνα είναι το βιβλίο του οποίου η συγκλονιστική ωμότητα του καθημερινού συναντά το πένθος, την επιτακτική ανάγκη για αλλαγή και, εν τέλει, τη δύναμη της ζωής που συνδιαλέγεται με τις πολιτικές του θανάτου μέσα από την αριστοτεχνική γραφή της Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα. Πρόκειται για ένα βιβλίο γεμάτο βία, θυμό, πόνο κι αγανάκτηση». 

Ρομπέρτο Μπολάνιο, Μακρινό αστέρι (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδ. Άγρα)

Μόνο ο ευφάνταστος Ρομπέρτο Μποιλάνιο θα μπορούσε να γράψει ένα μυθιστόρημα για έναν ποιητή που αρέσκεται στη βία, που αλλάζει ονόματα και προσωπεία και που οργανώνει μια έκθεση των φωτογραφιών που τράβηξε από τα θύματά του κατά τη διάρκεια των χρόνων της δικτατορίας και μετά τη δολοφονία τους. Αυτό το εξέχον μέλος της χιλιάνικης πρωτοποριακής αισθητικής είναι κάτι σαν σατανικός Πάνας, αλλά και σαν στοιχείο με σάρκα και οστά. Ο αφηγητής της ιστορίας ερευνά τη μορφή του Κάρλος Βίντερ, ενός πιλότου αποκαλούμενου ποιητή, που αποκτά ύποπτη φήμη γράφοντας απειλητικούς στίχους από τη Βίβλο με τον καπνό του αεροπλάνου του τού Β΄ Παγκοσμίου πολέμου στον ουρανό του Σαντιάγο ντε Τσίλε. Πόσα άλλα περίεργα και παράδοξα συμβαίνουν σε τούτο το βιβλίο; Πολλά! Όσα μόνο η επινοητικότητα του Μπολάνιο μπορούσε να συνθέσει.

Αντρές Μοντέρο, Η χρονιά που μιλήσαμε με τη θάλασσα (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα)

Στον Αντρές Μοντέρο αρέσουν οι ιστορίες. Είναι κλασικός παραμυθάς που λατρεύει να παίζει με τον μαγικό ρεαλισμό, τα σύμβολα και το παράλογο. Τυπικά, η κεντρική ιστορία του μυθιστορήματος είναι η συνάντηση, έπειτα από πολλές δεκαετίες, δύο δίδυμων αδελφών, του Χερόνιμο και του Χουλιάν. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Το μυθιστόρημα του Μοντέρο είναι ιστορίες μέσα σε ιστορίες μέσα σε ιστορίες. Όποια λέξη και αν σηκώσεις, από κάτω θα βρεις μια ιστορία. Άλλωστε, και η θάλασσα αυτόν τον συμβολισμό φέρει. Τα κύματα των λέξεων σκάνε στην παραλία του νησιού και αποκτούν σώμα. Επομένως, δεν γίνεται να μην αφεθείς στον ρυθμό που στήνει ο Μοντέρο, μη γνωρίζοντας τι σου επιφυλάσσει στην επόμενη σελίδα». 

Μιράντα Τζουλάι, Στα τέσσερα (μτφρ. Νατάσα Σιδέρη, εκδ. Αλεξάνδρεια) 

Στο δεύτερο μυθιστόρημα της η Μιράντα Τζουλάι συνταιριάζει το κωμικό στοιχείο και το δίχως κόμπλεξ φιλοπερίεργο πνεύμα της. Αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας που αναζητεί ένα νέο είδος ελευθερίας. Κάτι ανάμεσα σε ξέφρενη διασκέδαση και μια τρυφερή αναδημιουργία της σεξουαλικής, ρομαντικής και οικογενειακής ζωής μιας 45χρονης καλλιτέχνιδας, το βιβλίο ξεπερνά τις προσδοκίες, ενώ ανασκάπτει όσα νομίζαμε πως πιστεύαμε για τον τρόπο ζωής μιας γυναίκας. Η Τζουλάι παίρνει πράγματα οικεία και τα μετατρέπει σε κάτι νέο, συναρπαστικό και απολύτως ζωντανό. Επιπλέον, το βιβλίο με τον σέξι τίτλο και την επίσης σέξι διάθεση χρησιμοποιεί μια απολύτως σημερινή γλώσσα απαλλαγμένη από λογοτεχνικά στολίδια. 

γράφει ο Διονύσης Μαρίνος, Τα ονόματα (μτφρ. Αριάδνη Μοσχονά, εκδ. Ψυχογιός)

Τρεις εκδοχές μιας ιστορίας κακοποίησης και ενδοοικογενειακής βίας είναι ο πυρήνας του μυθιστορήματος της Ναπ. Τι μπορεί να πάθει μια γυναίκα που δίνει στο νεογέννητο παιδί της ένα όνομα που δεν θέλει ο άντρας της; Η Ναπ καταφέρνει μέσα από μια κοινότοπη ιστορία να βγάλει προς τα έξω την πραγματική της πρόθεση: να μιλήσει για την ενδοοικογενειακή βία. Σαν να μας λέει πως στη ζωή πάντα θα υπάρχουν ευκαιρίες να συμβεί κάτι άλλο, αρκεί να επιλέξουμε εμείς οι ίδιοι να ακολουθήσουμε άλλη πορεία. Ο Γκόρντον θα μπορούσε να διαλέξει την αγάπη και την κατανόηση έναντι της βίας. Δεν το κάνει κι αυτή είναι μια επιλογή, όχι μια τυχαιότητα», γράφει ο Διονύσης Μαρίνος. 

Μόνικα Γουντ, Πώς να διαβάσεις ένα βιβλίο  (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Κλειδάριθμος)

Τα βιβλιοφιλικά βιβλία κατακτούν τους αναγνώστες παγκοσμίως ολοένα και περισσότερο. Ίσως διότι πέραν του ρομαντισμού που αποπνέουν, δίνουν την αίσθηση μιας μεγάλης κοινότητας που μοιράζεται το ίδιο πάθος για την ανάγνωση και τα βιβλία. Η Γουντ προσφέρει με την ιστορία της κάτι τέτοιο, καθώς εμπλέκει τρεις ανθρώπους που δεν γνωρίζονταν προηγουμένως και πλέον οι ζωές τους εμπλέκονται μέσω των βιβλίων. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: « Είναι ένα βιβλίο για όλες τις δεύτερες ευκαιρίες που πιστεύουμε πως δεν έχουμε στη ζωή, κι όμως αυτές πάντα βρίσκονται στο δρόμο μας. Καταφέρνει, δε, να συνδυάσει με θαυμαστό τρόπο το γέλιο με το δράμα, δίχως όμως να φτάνει στο σημείο της αδόκιμης κωμωδίας ή του κουραστικού μελό. Η Γουντ αποδεικνύει πως διαθέτει βαθιά κατανόηση για την επίδραση της καλοσύνης, της συμπόνιας και της συγχώρεσης για να απαλύνει τις ταραγμένες καρδιές. Σίγουρα, είναι ένα από τα πιο ελπιδοφόρα και συγκινητικά βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει το τελευταίο διάστημα και δεν υπάρχει περίπτωση να μην προσφέρει ανόθευτη, αναγνωστική αγαλλίαση.

Κέβιν Μπάρι, Η καρδιά το καταχείμωνο (μτφρ. Δημήτρης Καρακίτσος, εκδ. Γεννήτρια)

Το βιβλίο αποτελεί μια μοναδική ιστορία αγάπης σε σκηνικό γουέστερν, που εκτυλίσσεται το 1891 στις Δυτικές πολιτείες της Αμερικής και συγκεκριμένα στα βουνά και τα δάση της Μοντάνα, που συνορεύει με την Ντακότα, το Ουαϊόμινγκ, το Αϊντάχο και τρεις καναδικές επαρχίες στα βόρεια. Γράφει η Ιωάννα Φωτοπούλου: «Η γλώσσα του Μπάρι διαθέτει μια δυνατή αφηγηματική φωνή όπου καταφέρνει να χωρέσει τα πάντα μέσα: να δημιουργήσει εικόνες που σε μεταφέρουν σε αυτό το σκληρό και απόκοσμο παγωμένο τοπίο ώστε να νιώσεις την ομορφιά του, να καταγράψει σκέψεις και σχόλια χρησιμοποιώντας απροσδόκητες μεταφορές, να δημιουργήσει εντελώς σουρεαλιστικές σκηνές που αποδομούν τις πιο σοβαρές καταστάσεις δημιουργώντας μια σειρά αντιθέσεων και να δημιουργήσει αξιομνημόνευτους διαλόγους».

ΟΙ ΓΑΛΛΟΙ 

Ζαν-Πολ Ντυμπουά, Η πηγή των δακρύων (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη, εκδ. Δώμα)

Ένας γιος, ο Πολ Σόρενσεν  πυροβολεί τον πατέρα του, Τομά Λανσκί, ενώ αυτός βρίσκεται στο νεκροκρέβατο. Δεν έχει κάνει λάθος. Αντίθετα, γνωρίζει πολύ καλά ότι ο γεννήτοράς του είναι από μέρες νεκρός. Γι’ αυτό το λόγο, άλλωστε, έχει ταξιδεύσει από το Παρίσι στο Μόντρεαλ. Για να παραλάβει τη σορό και να την επιστρέψει στον γενέθλιο τόπο.Παράδοξο; Μα πάνω σε αυτό δομεί το μυθιστόρημά του ο Ντυμπουά. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Σπάνια βρίσκεις ένα μυθιστόρημα τόσο υδαρές (sic). Το υγρό στοιχείο κατακλύζει τις λέξεις. Είναι τα δάκρυα του Πωλ, η βροχή που πέφτει ασταμάτητα στην πόλη και τη χώρα επί δύο χρόνια, με αποτέλεσμα να έχουν φουσκώσει τα ποτάμια και να κινδυνεύουν όλοι να θαφτούν, είναι η δακρύρροια από την οποία πάσχει ο ψυχοθεραπευτής του Πωλ, είναι ακόμη και το αγαπημένο μότο του πατέρα του, «water, water everywhere/nor any drop to drink», στίχος του Κόλριτζ, τον οποίο ο Λανσκί λέει παραποιημένο. Το νερό τρέχει, αλλά δεν καθαρίζει».

Ζαν-Μπατίστ Αντρέα, Να την προσέχει  (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Πατάκη)

Το τέταρτο μυθιστόρημα του Γάλλου συγγραφέα, το οποίο βραβεύτηκε με το βραβείο Γκονκούρ, έχει ως πρωταγωνιστή έναν ιδιοφυή γλύπτη, τον Μίμο (ή αλλιώς Μικελάντζελο Βιταλιάνι), ο οποίος αν και χτυπημένος εκ γενετής από τη μοίρα (γεννήθηκε με νανισμό), έφτασε στο απόγειο της τέχνης του και θαυμάστηκε για την Πιετά του που ήταν εφάμιλλη αυτής του Μιχαήλ Άγγελου. Τι μας προσφέρει αυτό το μυθιστόρημα; Καταρχάς αναγνωστική πληρότητα. Κατά τα λοιπά: «Τούτο το μυθιστόρημα είναι ένας ύμνος στη σπουδαία λογοτεχνία που μπορεί να γραφτεί ακόμη στις μέρες μας από κάποιον Ευρωπαίο συγγραφέα. Ένας Γάλλος γράφει τόσο καλά για την ιστορία της Ιταλίας, για να αποδειχθεί πως η λογοτεχνία δεν λογαριάζει από σύνορα. Δημιουργεί μια μεγάλη τοιχογραφία με πολλούς ήρωες, από τους οποίους αντλεί συνεχώς ενέργεια. Είναι χαρακτηριστικό πως ουδείς από την πλειάδα των ηρώων είναι περιττός και καθένας είναι τόσο ορθά γραμμένος που θα μπορούσε να είναι πρωταγωνιστής σε κάποιο άλλο μυθιστόρημα», σημειώνει ο Διονύσης Μαρίνος.

Ζαν-Μισέλ Γκενασιά, Και ο θεός βοηθός (μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη, εκδ. Διόπτρα)

Τέσσερις νέοι που μέσα στον Μεσοπόλεμο προσπαθούν να φτιάξουν τη ζωή τους, δίχως να ξέρουν τι τους περιμένει και πώς η μεγάλη ιστορία θα συντρίψει τα όνειρά τους. Ο Γκενασιά ξέρει να στήνει ολόκληρα σκηνικά που διαπερνούν δεκαετίες και γεγονότα. Η παρέα αυτών των παιδιών λειτουργεί στα χέρια του ως υπόδειγμα, αλλά και ως ιστορικό και κοινωνικό βάθρο. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Κοντά σαράντα χρόνια γαλλικής ιστορίας περνούν από το μυθιστόρημα, αλλά κυρίως, σαράντα χρόνια ζωής για τους ήρωες που όλοι τους αλλάζουν, μετασχηματίζονται, φέρουν τις αμυχές του παρελθόντος, τα συναισθηματικά τους τραύματα, τα χτυπήματα της μοίρας, αλλά και τις στιγμές συντροφικότητας, αγάπης και ελπίδας».

ΚΛΑΣΙΚΑ

Αν Μπροντέ, Η ένοικος του Γουάιλντφελ Χολ (μτφρ. Σοφία Αυγερινού, εκδ. Loggia)

Η ένοικος του Γουάιλντφελ Χολ, μιας ερειπωμένης και υπό κατάρρευση έπαυλης της Ελισαβετιανής εποχής, είναι η Χέλεν Γκρέιαμ. Σύμφωνα με τις εικασίες των περιοίκων, η μυστηριώδης νέα κάτοικος είναι μια νεαρή χήρα που λόγω πένθους επέλεξε να εγκατασταθεί μαζί με το γιο της στην εγκαταλειμμένη αυτή έπαυλη. Σταδιακά αποκαλύπτεται στον αναγνώστη η πραγματική ταυτότητα της Χέλεν. Το κύκνειο άσμα της Αν Μπροντέ πέρασε από χίλια κύματα έως τη στιγμή που αναδύθηκε, λόγω και της φεμινιστικής οπτικής του. Γράφει η Αγγελική Σπηλιοπούλου: «Η ένοικος του Γουάιλντφελ Χολ παραμένει δέσμια των ηθικών φραγμών και του θρησκευτικού αισθήματος, παρόλο που εξεγείρεται ενάντια στους νομικούς περιορισμούς και στη βαρβαρότητα των νόμων που υποτάσσουν τη γυναίκα στην οικογένεια, τον γάμο, την κοινωνία, απαγορεύοντας τη χειραφέτηση και την ανεξαρτησία της».

Πέτερ Φλαμ, Εγώ; (μτφρ. Μαρία Μαντή, εκδ. Μεταίχμιο)

Ο Μεγάλος Πόλεμος προκάλεσε ένα μεγάλο ρήγμα όχι μόνο στην γεωπολιτική κατάσταση της Ευρώπης, αλλά και στους ανθρώπους που βουτήχτηκαν στην παράλογη βία των μαχών. Ο ήρωας του Πέτερ Φλαμ σώζεται και επιστρέφοντας στην ειρηνική ζωή οικειοποιείται την ταυτότητα ενός σκοτωμένου στρατιώτη. Η απροσωποποίηση και η αναζήτηση του εγώ διαφαίνεται από τον μακρύ και σκοτεινό εσωτερικό μονόλογό του. Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης: «Ο Φλαμ πετυχαίνει κάτι σημαντικό. Χρησιμοποιώντας τον πόλεμο ως αφορμή, δεν καλύπτεται πίσω από την ευκολία που προσφέρει το ιστορικό, με την εύκολη ταύτιση που προσφέρει στο κοινό (μάχες, τραύματα σωματικά και ψυχικά, επιστροφή και αδυναμία σύνδεσης κ.ο.κ.). Βουτάει εξαρχής στον πυρήνα του εγχειρήματός του και το φέρνει εις πέρας με καλλιτεχνική δεινότητα, χωρίς να αμελήσει τις ανάγκες της πλοκής (με την έννοια της χωροχρονικής αναδιευθέτησης μιας ιστορίας με στόχο να γίνει πιο ενδιαφέρουσα για τον αναγνώστη)».

Τζον-Άλεκ Μπέικερ, Ο πετρίτης (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

Ο Μπέικερ επί δέκα συναπτά χρόνια, προσπάθησε με εμμονικό τρόπο να δει με τα μάτια της ψυχής αυτό που αιωρούταν μπροστά του. Να το συλλάβει ως ένα όλον, να το κατανοήσει, να βγει εκτός του εαυτού του έτσι ώστε να ταυτιστεί με το πετούμενο. Κι όχι ένα τυχαίο πετούμενο, αλλά έναν αληθινό θηρευτή των ουρανών, τον πετρίτη. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο απίστευτης ομορφιάς. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Ο Πετρίτης του Μπέικερ είναι γεμάτος χρώματα, ήχους, τιτιβίσματα, κρωξίματα, αλμύρα, φως, σκοτάδι. Είναι γεμάτος από το δράμα της καθημερινότητας, τη συγκίνηση της πτήσης, την τρομερή ομορφιά της θανάτωσης όταν το γεράκι ετοιμάζεται να κατασπαράξει το θήραμά του. Στον αέναο κύκλο της ζωής του, ο πετρίτης πρέπει να τραφεί και για να το κάνει, οφείλει να σκοτώσει τα ασθενέστερα θύματά του. Αυτό είναι μια καλή υπόμνηση προς όλους μας που ξεχνάμε ότι τα ζώα και τα πτηνά είναι υποταγμένα στις ανάγκες της φύσης τους και όχι στην ωραιοποιημένη εικόνα που έχουμε εμείς γι’ αυτά».. 

Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκες, Το φθινόπωρο του πατριάρχη (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός)

Ο μετρ του μαγικού ρεαλισμού σε αυτό το μυθιστόρημα θέτει τις βάσεις για να μιλήσει για τα δεινά που επιφέρει η απόλυτη εξουσία ενός δικτάτορα, δίχως όμως να περιορίζει την οπτική του μόνο στο πολιτικό σκέλος της ιστορίας. «Το φθινόπωρο του πατριάρχη κουβαλάει την προσωπική και τη συλλογική μνήμη. Είναι η ολοκλήρωση ενός κύκλου που ξεκινάει από το παρελθόν και εκτείνεται έως το κλείσιμο της αυταρχικής αιωνιότητας, αφού προηγουμένως έχει σκορπίσει κάμποσους θανάτους. Δημοσιευμένο στα μέσα μιας δεκαετίας πολιτικά πολωμένης, Το φθινόπωρο του πατριάρχη συνομιλεί, σε διάφορα επίπεδα, με ένα σύμπαν που αναπόφευκτα το συντάσσει με τη λεγόμενη ‘’μυθοπλασία των δικτατόρων’’», αναφέρει ο Διονύσης Μαρίνος.

Γκρέγκορ φον Ρετσόρι, Μια ερμίνα στο Τσέρνοπολ (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Δώμα)

Όλες οι γεωγραφικές, πολιτικές και ιστορικές ανακατατάξεις που προκλήθηκαν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάσουν και τον τρόπο που έβλεπε ο Ρετσόρι τη λειτουργικότητα της λογοτεχνίας στην ιστορική αφήγηση. Για εκείνον δεν υπάρχει παρελθόν, αλλά ένας διαρκής αναστοχασμός για όσα πέρασαν, αλλά ποτέ δεν έφυγαν. Υπό αυτό το πρίσμα, αυτό το μυθιστόρημα είναι σαν μια άχρονη αντήχηση ενός κόσμου που πέρασε, αλλά δεν χάθηκε. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος για το σχεδόν αυτοβιογραφικό βιβλίο του Ρετσόρι: «Η ομολογουμένως πλούσια ταπιστερί του μυθιστορήματος ζωγραφίζεται πάνω στον πολύχρωμο καμβά της πόλης. Αφηγητής είναι ένα μικρό παιδί που μέσα από τα μάτια του (αν και συχνά εκείνο καταφεύγει σε ένα συλλογικό «εμείς») βλέπουμε μια εικόνα που διαμορφώνεται εν προόδω. Υπό μια έννοια, έχουμε ένα μυθιστόρημα μαθητείας, καθώς ο νεαρός μεγαλώνει σιγά σιγά και αποκτάει συνείδηση του περιβάλλοντος, αλλά και του εαυτού του. Μα, μήπως και ο κόσμος που εικονοποιεί δεν ξεκινάει μπουσουλώντας για να μεγαλώσει στην πορεία; Οι μορφές που περιγράφει με τόση ευχαρίστηση χρησιμεύουν ως κωμική ανακούφιση, απεικονίσεις κοινωνικοϊστορικών τάσεων ή προάγγελοι της «καταστροφής που έρχεται». Είναι παραλλαγές θεμάτων ή προβολές στις οποίες ο αφηγητής εκθέτει τις παιδικές του ελπίδες και επιθυμίες».

Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ, Μεσούγκα (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

«Μεσούγκα» σημαίνει «τρελός» στα γίντις και δεν θα μπορούσε να είναι πιο εύγλωττος τίτλος για να περιγράψει τον κοινό Εβραίο που χάρη στην εύνοια της μοίρας κατάφερε να επιβιώσει από τη σφοδρή τρέλα του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, το Ολοκαύτωμα, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο Σίνγκερ με ευφρόσυνο τρόπο μεταφέρει τη δική του ιστορία στη Νέα Υόρκη, όπως και άλλων Εβραίων που κατέφυγαν εκεί για να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Ο Σίνγκερ ενσωματώνει στην αφηγηματική του ιστορία αναφορές στην έμφυτη τρέλα όχι μόνο των αγχωμένων ανδρών και γυναικών του, αλλά και στα τρελά γεγονότα που έχουν διαμορφώσει τη συμπεριφορά τους. Κάποια στιγμή γράφει: «Μερικές φορές μου φαίνεται ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι ένα απέραντο τρελοκομείο». Οι διαφορετικές παραλλαγές του ίδιου θέματος, κοινώς της διάχυτης τρέλας που έχει κυριεύσει τον κόσμο, απότοκη ενός παγκόσμιου πολέμου, μετατρέπονται από τον συγγραφέα σε «υλικό», το οποίο επεξεργάζεται με καλοπροαίρετη ειρωνεία, αλλά και συμπόνια».

Σίγκισμουντ Κρζιζανόφσκι, Αυτοβιογραφία ενός πτώματος (μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου, εκδ. Αντίποδες)

Από τους λιγότερο γνωστούς Ρώσους συγγραφείς στο ελληνικό κοινό, ο Κρζιζανόφσκι είναι μια πραγματική ανακάλυψη. Είναι ένας συγγραφέας που δημιουργεί ένα ιδιόμορφο φανταστικό σύμπαν, τρυφερό και γκροτέσκο, γεμάτο παραδοξότητες, φιλοσοφικό χιούμορ και ειρωνεία. 

Ο μοντερνισμός διαλάμπει στα διηγήματά του και μάλιστα καταφέρνει να τον παντρέψει με ολότελα κοινότοπα, παραδοσιακά θέματα που συναντάμε συχνά στη ρωσική λογοτεχνία. Η γραφή του Κρζιζανόφσκι επικεντρώνεται στον θραυσματικό κόσμο της καθημερινής ζωής, στον ψυχικό διχασμό, στη σημασία που έχουν οι ιστορίες και στην ίδια την εμπειρία της ανάγνωσης.

Λεονόρα Κάρινγκτον, Η οβάλ κυρία και άλλες ιστορίες (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη, Μαρία Φακίνου, εκδ. Αίολος)

Η Λεονόρα Κάρινγκτον, υπήρξε μια από τις σημαντικότερες ζωγράφους και συγγραφείς του υπερρελασμού  ανέπτυξε μια εντελώς ιδιαίτερη γυναικεία και προσωπική φωνή. Υπήρξε παράλληλα και ζωγράφος και τούτο φαίνεται ολοκάθαρα και στη γραφή της που προσφέρει λαγαρές εικόνες που εκ πρώτης όψεως δεν έχουν μια συνοχή, εσωτερικά όμως δονούνται από πολλά ρεύματα ζωντάνιας, δημιουργικότητας και φαντασίας, Γράφει η Ιωάννα Φωτοπούλου για τις ιστορίες της Κάρινγκτον: «Το έργο της, εμποτισμένο από μαγικό ρεαλισμό, αυτοβιογραφικά στοιχεία και ένα πλήθος συμβόλων (στους κόσμους που χτίζει στα διηγήματά της, τα σύμβολα γίνονται χαρακτήρες και οι χαρακτήρες σύμβολα), ενσωματώνει στοιχεία αποκρυφισμού, μυστικισμού, ερωτισμού και ονειρικών εικόνων. Είναι μακάβριο και ταυτόχρονα χιουμοριστικό, αινιγματικό, παράλογο, βίαιο αλλά και βαθιά απελευθερωτικό. Η Κάρινγκτον εγκαθιστά τη δική της μοναδική μυθολογία γεμάτη μεταμορφώσεις, ζώα, εγκαταλελειμμένα σπίτια καλυμμένα με μύκητες ή σπίτια από τα οποία η άνθρωποί τους δεν βγαίνουν ποτέ, φυτά και λαχανικά, νεκροζώντανους ανθρώπους, σάπια κρέατα, και καταπιεστικά όντα που προσπαθούν να παγιδεύσουν τις ηρωίδες ή να επιβάλλουν παράλογους κανόνες»

Σιμπίλα Αλεράμο, Μια γυναίκα (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Διόπτρα)

Η Σιμπίλα Αλεράμο, φιλολογικό ψευδώνυμο της Ρίνα Φάτσο, υπήρξε η πιο σημαντική φεμινίστρια Ιταλίδα συγγραφέας των αρχών του 20ού αιώνα. Το πρώτο της αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Μια γυναίκα αποτελεί ουσιαστικά έργο ενηλικίωσης στο οποίο καταγράφει την προσωπική της πορεία προς τη χειραφέτηση. Γράφει η Ιωάννα Φωτόπουλου: «Πρόκειται για ένα βιβλίο στο οποίο η συγγραφέας δεν αυτοβιογραφείται απλώς, αλλά επιχειρεί συνειδητά να κατανοήσει και να καταγράψει το τραύμα. Με μια ρέουσα γραμμική αφήγηση -προϊόν βαθιάς εσωτερικής επεξεργασίας και γι’ αυτό τόσο πολύτιμης- μυθοποιεί με καταπληκτικό τρόπο τη ζωή της, η οποία δεν απέχει πολύ από αυτή των σημερινών γυναικών. Μέσα από τη γραφή της Αλεράμο φανερώνεται η δύσκολη πορεία προς τη χειραφέτηση, αναδεικνύονται τα κοινά μοτίβα της δικής της ζωής με αυτήν των γονιών της, φωτίζεται η προβληματική συνθήκη που δημιουργούν εκατέρωθεν τα ανεπεξέργαστα συναισθήματα μέσα στη δυναμική των οικογενειακών σχέσεων, όχι μόνο ατομικά αλλά διαγενεακά και συστημικά».

Φρίντριχ Ντύρρενματτ, Η κοιλάδα της αταξίας (εκδ. Ροές)

Είναι το τελευταίο βιβλίο που εξέδωσε ο Ντύρρενματτ λίγο πριν πεθάνει. Επωαζόταν μέσα του από τα μέσα της δεκαετίας του ’50, κι ενώ το ένα βιβλίο έφερνε το άλλο, αυτό παρέμενε σε φάση διαρκούς αναθεώρησης. Εντέλει, το 1989 πήρε σάρκα και οστά, ένα χρόνο πριν από τον θάνατό του. Φυσικά, είναι ένα ακόμη δείγμα της θαυμαστά προβοκατόρικης ματιάς του στα πράγματα. Η δράση (ας την ονομάσουμε έτσι για τις ανάγκες του κειμένου) εκτυλίσσεται σε ένα φαινομενικά ξεχασμένο από τον Θεό ελβετικό χωριό στη λεγόμενη Κοιλάδα της αταξίας. Στην εναρκτήρια σκηνή του μυθιστορήματος κάποιος που μοιάζει με τον Θεό της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά χωρίς γενειάδα, αποδεικνύεται πως ακόμη σε ένα διεθνές συνδικάτο οργανωμένου εγκλήματος. Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Ο Ντύρενματ στήνει μια τραγικωμωδία (δεν ήταν, άλλωστε, η πρώτη στην εργογραφία του) με ευφάνταστη διάθεση, λαγαρό χιούμορ και σάτιρα που σπάει κόκαλα. Στο τέλος, το θέρετρο παραδίδεται στις φλόγες και δεν μένει τίποτα από αυτό. Μόνο η Έλση που είναι έγκυος και ο σκύλος, που σιγά μην τον σκότωσαν τελικά. Το ύφος του Ντύρενματ διαλάμπει, η αιχμηρότητά του δεν χάθηκε έως την ύστατη συγγραφική του πορεία. Ένας από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους συγγραφείς που μας παρέδωσε ένα έργο που παραμένει σύγχρονο».

ΝΕΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ – ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ

Ουίλιαμ Φώκνερ, Φως τον Αύγουστο (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg)

Ο Ουίλιαμ Φώκνερ είναι ένας χείμαρρος τόσα στα μείζονα έργα του όσο και σε εκείνα που δείχνουν σαν άρτιες καταβυθίσεις στα έγκατα της ανθρώπινης ψυχής. Ακόμη και στα λιγότερο γνωστά έργα του, όπως το συγκεκριμένο, βλέπει τον άνθρωπο από τα μέσα. Ένα κάρο σταματά σε έναν σκονισμένο δρόμο του Νότου και παίρνει μαζί του μια έγκυο κοπέλα, τη Λένα, η οποία αναζητά πεισματικά τον νεαρό άντρα με τον οποίο ελπίζει να παντρευτεί και να συμβιώσει. Από αυτό το σημείο άρχεται το δράμα. Ο λόγος είναι ζωτικής σημασίας για τον Φώκνερ, Γράφει επ’ αυτού ο Φώτης Καραμπεσίνης: «Ο αναγνώστης στέκει μετέωρος, καθώς αναμετριέται με τον αφηγηματικό τρόπο του Φόκνερ, ξεχωρίζοντας λέξεις που κατέχουν κεντρική θέση στους συνειρμούς του, οι οποίες ξεχύνονται σε προτάσεις που δικτυώνονται, διαπλέκονται και δείχνουν να ξεφεύγουν από την αμεσότητα της πρόσληψης.

Σταντάλ, Το κόκκινο και το μαύρο (μτφρ. Σωτήρης Παρασχάς, Κώστας Σπαθαράκης, εκδ. Αντίποδες)

Τα κλασικά αναγνώσματα υπάρχουν για να μας θυμίζουν ότι το ανθρώπινο πνεύμα έχει καταφέρει να πιάσει υψηλές κορυφές διά της τέχνης. Ο Σταντάλ με την κρυστάλλινη φωνή του δεν περιέγραψε μόνο έναν ολόκληρο κόσμο, αυτόν της εποχής του, αλλά μας έδωσε το ψυχολογικό τοπίο του ανθρώπου που διαπερνά τις εποχές. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης γι’ αυτό το μυθιστόρημα που θεωρείται ένα εκ των ων ουκ άνευ αναγνώσματα: «Περισσότερο από άλλους συγγραφείς που συχνά υποδύονται τον καλλιτεχνικό τους ρόλο αποπνέοντας σοβαροφάνεια (με αιτία ή και όχι), ο Σταντάλ παραμένει σύγχρονος κι ως προς το εξής: καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου είχα την εντύπωση ότι διασκέδαζε σε βαθμό συχνά προσβλητικό για τους μετέχοντες στην παράστασή του. Οι ανηλεείς κρίσεις του για τα ήθη, τις σκέψεις και τις πράξεις των ανθρώπων της εποχής του, παραμένουν καίριες σε όλες τις εποχές, αφού η οξυδέρκεια με την οποία αναλύει τα πάντα αγγίζουν το κέντρο και την ουσία».

Φλάνερι Ο’Κόνορ, Σπάνια να σου τύχει καλός άνθρωπος (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Αντίποδες)

Πόσα χρωστάει η αμερικανική λογοτεχνία στην Ο’Κόνορ; Όσα κι εμείς για την αναγνωστική «θεραπεία» που μας προσφέρει με τις παράδοξες ιστορίες της. Αυτή η συλλογή είναι μέρος του λογοτεχνικού κανόνα των ΗΠΑ. Πώς θα μπορούσε να συμβαίνει αλλιώς; Εδώ το παράδοξο ενοποιείται θαυμαστά με το γκροτέσκο. Η καρδιά της σκοτεινής χώρας έρχεται στο φως με τρόπο θεαματικά σκληρό και συνάμα τραγικό. Όλα τα διηγήματα της Ο’Κόνορ είναι μια σπουδή πάνω στην ετερότητα, τη βία, την αναζήτηση ενός σκοπού στη ζωή, τη ρευστή φύση των ανθρώπινων σχέσεων, αλλά και τις λογής ανισορροπίες που ορίζουν τις ζωές των σύγχρονων ανθρώπων. Μπορεί να έχουμε περάσει αρκετές δεκαετίες από τότε που γράφτηκαν αυτές οι ιστορίες, εντούτοις παραμένουν σύγχρονες και απόλυτα σημερινές.

Ζαν Ζενέ, Ο Καβγατζής της Βρέστης (μτφρ. Ρίτα Κολαϊτη, εκδ. Μεταίχμιο)

Ποτέ άλλοτε το λούμπεν στοιχείο δεν καταγράφηκε με τόση σκοτεινή ποίηση όπως αυτή με την οποία έρανε ο Ζενέ τον Καβγατζή του. Ένα μυθιστόρημα που έγινε ευρύτερα γνωστό λόγω της μεταφοράς του στον κινηματογράφο από τον Φασμπίντερ. Ο Καβγατζής είναι ένα παιδί που ζητάει προστασία, ένας άντρας που καταφεύγει στη βία, ένα άγριο θηρίο που κάνει έρωτα με άλλους άντρες σαν να τρώει σάρκες (ή να του τρώνε τις δικές του). Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος: «Ο Κερέλ δεν είναι τίποτα άλλο από μια μορφή πολιτικής αντίστασης. Είναι η απάντηση στην καταπίεση του ατόμου από την κοινωνία και το κράτος. Ακόμη κι όταν γίνεται ορντινάντσα του Σεμπλόν, ο οποίος φέρει το στοιχείο της εξουσίας, ο Κερέλ γνωρίζει πως μια του κίνηση είναι ικανή να λυγίσει τις αντιστάσεις του υποπλοίαρχου». 

Τζ. Μ. Κουτσί, Βίος και πολιτεία του Μάικλ Κ (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα)

Μυθιστόρημα αναφοράς στη σημαντική εργογραφία του Τζ.Μ. Κουτσί, καθώς, συν τοις άλλοις, ήταν η αφορμή για να πάρει το βραβείο Booker το 1983. Πρόκειται για τη δύναμη της επιβίωσης που προβάλλει ένας άνθρωπος τη στιγμή που ολόκληρη η χώρα του έχει εγκαταληφθεί στη φωτιά του εμφύλιου σπαραγμού. Ο αφανής και ασήμαντος Μάικλ Κ. θέλει να συνεχίσει να καλλιεργεί τη γη του, αλλά η φυγή του προς την ενδοχώρα (μαζί με τη μητέρα του) δεν θα του προσφέρει την ποθούμενη ησυχία. Αντίθετα, θα είναι σαν να εισχωρεί στην καρδιά της Κόλασης. Ένας άνθρωπος εναντίον όλων, ένας άνθρωπος που ζητάει μόνο να ζήσει με τους δικούς του όρους. Ένα πραγματικά σπουδαίο μυθιστόρημα που επανεκδίδεται έπειτα από χρόνια. Με αφορμή παλιότερη έκδοση, ο Κώστας Κατσουλάρης σημείωνε: «Η δύναμη χαρακτήρων όπως ο Κ (που παρά τις διαφορές δεν μπορεί να μη μας φέρει στον νου τον Κ από την Δίκη του Κάφκα) εδράζεται στην ικανότητά τους να υπερβαίνουν κάθε ανάλυση που επιχειρεί να εξαντλήσει το συμβολικό και σημασιολογικό φορτίο τους· μένουν στη μνήμη μας, μορφές εμβληματικές και μοναχικές, σηκώνοντας μόνες τους ένα βάρος δυσανάλογα μεγαλύτερο από αυτό που αναλογεί σε μια ανθρώπινη ύπαρξη».

Τζένι Έρπενμπεκ, Σκύβαλα (μτφρ. Αλέξανδρος Κυπριώτης, εκδ. Καστανιώτη)

Παρακμή, κατάρρευση, απώλεια, προδοσία: θέματα που ακολουθούν την Έρπενμπεκ σε όλα τα βιβλία της και αποτελούν τον καμβά πάνω στον οποίο αναπτύσσονται τα διηγήματα αυτής της συλλογής. Η ποιητική ματιά της Γερμανίδας συγγραφέα είναι κάτι παραπάνω από εμφανής. Γράφει ο Κωνσταντίνος Βλαχογιάννης: «Η Έρπενμπεκ συνυφαίνει την παρατήρηση με μια βαθιά αίσθηση του χρόνου ως βιωματική υφή. Στα διηγήματά της, η ηρωίδα παρακολουθεί τα σώματα των ανθρώπων γύρω της, και ταυτόχρονα το βλέμμα της λειτουργεί σαν εσωτερική σκάλα προς τον πυρήνα της εμπειρίας. Οι λεπτομέρειες (π.χ. η παρατήρηση του τρόπου που το δέρμα της γιαγιάς «καταβάλλει κάθε προσπάθεια να συγκρατήσει εκείνες τις πλαδαρές αλλά γερές κολόνες») δεν είναι απλώς ρεαλιστικές καταγραφές, αλλά λειτουργούν ως μέσο εγγύτητας με το αντικείμενο της αφήγηση».

Ντόρις Λέσινγκ, Η καλή τρομοκράτισσα (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα)

Η σπουδαία Ντόρις Λέσινγκ, πέραν των συγγραφικών κορυφών της, έχει ζήσει μια άκρως ενδιαφέρουσα και σχεδόν εξτρεμιστική ζωή. Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα εμπνέεται από τη θητεία της στην αριστερά, την περίοδο που είχε φουντώσει ο πόλεμος χαρακωμάτων με τον ΙRA και η Θάτσερ μετέτρεπε την Αγγλία σε αβίωτο τόπο για την εργατική τάξη. Πρωταγωνίστριες είναι δύο γυναίκες που ζουν σε ένα ερειπωμένο σπίτι στο Λονδίνο, το οποίο γίνεται το «φρούριο» επαναστατών. Μόνο που αυτού του είδους οι αποφάσεις έχουν μέγιστο τίμημα. Η μια εκ των δύο γυναικών, η Άλις, βρίσκεται μπρος σε ένα δίλημμα: αν θα προσχωρήσει στον ένοπλο αγώνα ή θα κάνει πίσω. ένα βιβλίο με έντονο το πολιτικό στοιχείο, γέννημα της εποχής του.

Έρμαν Έσσε, Σιντάρτα (Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Διόπτρα)

Αν υπάρχει ένα βιβλίο, μεταξύ πολλών άλλων, που ένας ανήσυχος έφηβος βουτάει με πάθος για να συλλέξει σπάνια κοιτάσματα ζωής, αυτό δεν μπορεί παρά να είναι το Σιντάρτα του Έσσε. Ως άριστος γνώστης του βουδισμό, δημιούργησε ένα παραμύθι με πρωταγωνιστή τον Βούδα πριν καν γίνει Βούδας. Ο Διονύσης Μαρίνος γράφει για το ύφος του βιβλίου τα εξής: «Το λυρικό ύφος του Έσσε σε τραβάει από την πρώτη στιγμή. Το Σιντάρτα είναι ένα κείμενο ιδιαίτερης θερμοκρασίας, που αν το διαβάσεις σε νεαρή ηλικία δεν γίνεται να μην σε τυλίξει με ζεστασιά με τον πηγαίο ιδεαλισμό του. Για εμάς τους μεγαλύτερους, και ίσως πιο πραγματιστές, παραμένει ένα από τα σημαντικά αναγνώσματα της νιότης μας, άρα θα έχει πάντα στις καρδιές μας ξεχωριστή θέση».

Χίλαρι Μαντέλ, Ο καθρέφτης και το φως (μτφρ. Καρολίνα Μέρμηγκα, εκδ. Ψυχογιός)

Η περίφημη τριλογία της Χίλαρι Μαντέλ επανεκδίδεται σε νέα μετάφραση και μάς υπενθυμίζει πως το ιστορικό μυθιστόρημα μπορεί να γίνει άκρως σαγηνευτικό. Είναι η πορεία του Κρόμγουελ προς την εξουσία που σε αυτό το βιβλίο ολοκληρώνεται. Ως φυσιογνωμία ο Κρόμγουελ υπήρξε αντιφατικός, άρα αποτελεί ουσιαστικό «υλικό» για έναν συγγραφέα. Σε αυτό το μέρος της τριλογίας μεταφερόμαστε στον Μάιο του 1536 και ο Κρόμγουελ έχει βάλει ως στόχο την εξουσία, τη στιγμή που ο Ερρίκος Η΄απολαμβάνει μέρες ευτυχίας με την τρίτη βασίλισσά του, την Τζέιν Σίμορ. Οι δολοπλοκίες, οι ατιμίες, το θάρρος, η αποφασιστικότητα, αλλά και η δίψα για κυριαρχία συγκροτούν ένα κόσμο γεμάτο δυνατές σκηνές και έντονη τραγικότητα.

Αλμπέρτο Μοράβια, Η περιφρόνηση (μτφρ. Σταύρος Παπασταύρου, εκδ. Ελληνικά Γράμματα)

Ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του Ιταλού συγγραφέα, το οποίο ενέπνευσε τον Ζαν-Λυκ Γκοντάρ να το γυρίσει σε ταινία. Πρωταγωνιστούν ο Ρικάρντο, ένας θεατρικός συγγραφέας που αναλαμβάνει να γράψει το σενάριο για μια ταινία βασισμένη στην Οδύσσεια, η σύζυγός του Εμίλια και η σχέση τους, που δοκιμάζεται –και σταδιακά μεταμορφώνεται– με φόντο τον κόσμο του κινηματογράφου στη μεταπολεμική Ρώμη. Ο Ρικάρντο, σαν άλλος Οδυσσέας, νοσταλγεί ένα εξιδανικευμένο παρελθόν και την ευτυχισμένη ζωή του με την Εμίλια. Ο Μοράβια μιλάει για το τέλος της αγάπης, τις αντιθέσεις της σύγχρονης ζωής και το διαβρωτικό υλικό των ενοχών που διαλύουν τους άντρες.

Οκτάβια Ε. Μπάτλερ, Η παραβολή του σπορέα (μτφρ. Βαγγέλης Πούλιος, εκδ. Αίολος)

Να είχε το χάρισμα του προφήτη η Μπάτλερ; Το 1990 όταν έγραψε το συγκεκριμένο μυθιστόρημα, οι ΗΠΑ βρίσκονταν μεν σε φάση έντονης ύφεση, εντούτοις ουδείς μπορούσε να φανταστεί κάτι χειρότερο. Το 2024, έτος που μεταφέρει το βιβλίο της, αποδεικνύεται προδήλως χειρότερο. Το μυθιστόρημα ανήκει στην κατηγορία εκείνων των δυστοπιών που δεν απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Η Αμερική έχει γίνει ένας άγονος τόπος δίχως νερό, δικαιοσύνη και οικονομική ευμάρεια. Η βία έρχεται από παντού και το μέλλον είναι άδηλο. Ειδικά για τα μέλη της μαύρης κοινότητας. Η Φανή Χατζή γράφει στην κριτική της: «Δεν είναι τυχαίο που στις ΗΠΑ το βιβλίο άρχισε να ξαναδιαβάζεται μέσα στην πρώτη καραντίνα, οπότε μπήκε για πρώτη φορά στις λίστες με τα bestseller του New York Times, έγινε δημοφιλές και πάλι το 2024, με την επανεκλογή του Τραμπ, αλλά και στις αρχές του 2025, όταν το Λος Άντζελες καιγόταν, ακριβώς όπως συμβαίνει και στο μυθιστόρημα».

ΠΟΙΗΣΗ

«Κ.Π. Καβάφης: Ποιήματα» (εκδ. Διόπτρα, επιμ. Εουσέμπι Αγιένσα)

Μια σημαντική έκδοση για ολόκληρο το ποιητικό σύμπαν του Κ.Π. Καβάφη. Ο Τάκης Καγιαλής έγραψε: «Ξεκινώντας από τον αισθητικό σχεδιασμό του Γιάννη Καρλόπουλου, πρόκειται για μια έκδοση δελεαστική, φροντισμένη και λειτουργική. Οι δύο τόμοι είναι ιδιαίτερα όμορφοι, αλλά δεν είναι μόνο όμορφοι. Η τυποτεχνική τους εμφάνιση είναι έντονα φορτισμένη με ιστορική μνήμη. Σε αυτό συμβάλλουν οι εικόνες των τεκμηρίων από το αρχείο Καβάφη που περιλαμβάνονται στην έκδοση και διάφορες άλλες λεπτομέρειες, όπως ας πούμε η σημείωση «10, Rue Lepsius» στην πρώτη σελίδα, που ανακαλεί τον ποιητή ως αποστολέα της ποίησής του και έτσι μοιάζει να συνυφαίνει τα ποιήματα της έκδοσης με τις χειροποίητες καβαφικές συλλογές».

Στο λαμπερό κρυμμένος (εκδ. Κείμενα) του Χριστόφορου Λιοντάκη

Μια ανθολογία που χωρά μέσα της το σύνολο του έργου του Χριστόφορου Λιοντάκη, που έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και έφυγε από τη ζωή το 2019. Κάποια από τα ποιήματα διαφέρουν από την αρχική εκδοχή τους, τροποποιημένα και δουλεμένα εκ νέου από τον ίδιο τον Λιοντάκη.

Ποιήματα (1974-2023) (εκδ. Ύψιλον) του Γιώργου Βέη

Πλούσια συλλογή των ποιημάτων που σκάρωσε στη μακρά του πορεία στον χώρο των ελληνικών γραμμάτων ο Γιώργος Βέης. Κάποιες συλλογές παρατίθενται ολόκληρες, από άλλες υπάρχει μια επιλογή των αρτιότερων έργων. 

ΘΕΑΤΡΟ

Ζαν Κοκτώ, Ανθρώπινη φωνή (Λίζυ Τσιριμώκου, εκδ. Άγρα)

Ένα από τα πλέον ονομαστά θεατρικά έργα του Κοκτώ, το οποίο έχει γνωρίσει κατά καιρούς διάφορες διασκευές (από όπερα έως κινηματογραφική ταινία), ενώ στη χώρα μας έχει ανέβει αρκετές φορές σε αθηναϊκές σκηνές. Πρόκειται για τον τραγικό μονόλο μιας γυναίκας που μόλις την έχει παρατήσει η αγαπημένος της. Στο μονόπρακτο κυρίαρχη θέση παίζει ένα τηλέφωνο, το οποίο χρησιμοποιεί η ηρωίδα για να συνομιλήσει με τον πρώην εραστή της. Μια ενδιάμεση φωνή που σπάει σε κομμάτια τον αδιαμεσολάβητο διάλογο που κάποτε όριζε τις ανθρώπινες σχέσεις.

Ντύλαν Τόμας, Κάτω από το γαλατόδασος (Έφη Φρυδά, Παυλίνα Παμπούδη, εκδ. Νίκας)

Προφανώς και γνωρίζουμε τον Ντύλαν Τόμας ως ποιητή και πεζογράφο. Κι όμως, πολύ νωρίς έγραψε το συγκεκριμένο θεατρικό που μάς μεταφέρει σε ένα μικρό ψαροχώρι της ουαλικής επαρχίας. Ο Τόμας μάς βάζει στην καρδιά μιας ανοιξιάτικης, ασέληνης και βιβλικά μαύρης νύχτας. Όλο το έργο περιορίζεται μέσα σε ένα 34ωρο πυκνό από γεγονότα και συναισθήματα. Οι φωνές καθοδηγούν την πλοκή του έργου, το οποίο πρωτοπαρουσιάστηκε στο BBC, την εποχή που ο Τόμας εργαζόταν στο βρετανικό δίκτυο.

ΕΠΑΝΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ

Κάθε χρόνο, ένα μέρος της εκδοτικής παραγωγής αποτελείται από επανεκδόσεις είτε παλαιότερων τίτλων που έχουν στους καταλόγους τους οι εκδοτικοί οίκοι είτε από την παλαιότερη παραγωγή που φέρουν οι νέες «μεταγραφές» είτε, τέλος, από κείμενα ελεύθερα δικαιωμάτων. Να σημειώσουμε ότι κάνουμε σαφή διαχωρισμό μεταξύ επανεκδόσεων και ανατυπώσεων, μιας και αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι μόνο ο τίτλος να βρίσκεται ξανά στην αγορά αλλά και η νέα έκδοση να είναι φροντισμένη και επιμελημένη. Ξεχωρίσαμε 15 επανεκδόσεις και τις παρουσιάζουμε εν τάχει στις κατηγορίες που αναφέραμε.

Επανεκδόσεις in house

Ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, μεταφραστής σπάνιας ευαισθησίας και δημοσιογράφος με ήθος και γνώσεις, ήταν και ο υπεύθυνος της ξένης λογοτεχνίας στις Εκδόσεις Καστανιώτη για πολλά χρόνια. Οι κεραίες της εποχής μου που κυκλοφόρησαν σε δύο τόμους το 2012 και το 2013, ήταν ένα μέρος της σημαντικής του παρακαταθήκης στο χώρο της λογοτεχνίας και των γραμμάτων. Πριν από λίγους μήνες, επανεκδόθηκαν όλες οι συνεντεύξεις σε έναν τόμο με εισαγωγή της Μικέλας Χαρτουλάρη. Οι εκδόσεις Καστανιώτη, επίσης, κυκλοφόρησαν μια επετειακή έκδοση του πρώτου μυθιστορήματος του Λένου Χρηστίδη, Bororó, με αφορμή τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την κυκλοφορία του. Ο Δημήτρης Χριστόπουλος έχει γράψει το επίμετρο. Ο Χρηστίδης είχε ενθουσιάσει αναγνώστες και κριτικούς με λόγο φρέσκο και νεανικό, αυτοσαρκαζόμενος διαρκώς. Μια γραφή που διατηρείται ακμαία μέχρι και σήμερα. Πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε και ο τόμος του Βαγγέλη Ραπτόπουλου Εφιάλτες με γυναίκες από τις εκδόσεις Κέδρος. Τρία βιβλία —Ο εργένης, Η απίστευτη ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας και ο Μαύρος γάμος— με κοινό άξονα τις δυναμικές ηρωίδες τους. Όχι πως δεν υπάρχουν κι άλλα βιβλία του Ραπτόπουλου με ανάλογες πρωταγωνίστριες — μένει να τις ανακαλύψετε! Επανεκδόθηκε, επίσης, μέσα στη χρονιά και η πρώτη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Αδάμ Βουδούρη, με τίτλο Ο βυθός είναι δίπλα, από τις εκδόσεις Πατάκη. Το weird εξώφυλλο της νέας έκδοσης οπτικοποιεί με πετυχημένο τρόπο το κλίμα των διηγημάτων.

Επανεκδόσεις λόγω «μεταγραφής»

Η Έρση Σωτηροπούλου βγάζει τα βιβλία της στις εκδόσεις Πατάκη από το 2009, κι από τότε, παράλληλα με κάθε νέα έκδοση, επανεκδίδονται και τα προηγούμενα βιβλία της. Μέσα στη χρονιά κυκλοφόρησε το Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα, και πριν από λίγες μέρες το μυθιστόρημα Δαμάζοντας το κτήνος. Αυτό που αξίζει να σημειώσουμε είναι ότι όλα τα βιβλία της που επανεκδίδονται κάνουν «γκελ» και σε νεότερους αναγνώστες που τώρα ανακαλύπτουν το έργο της. Η Λένα Κιτσοπούλου έβγαλε τα δύο πρώτα της βιβλία στις εκδόσεις Κέδρος κι έπειτα επέλεξε το Μεταίχμιο για τις επόμενες δύο συλλογές διηγημάτων της. Από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, επανεκδόθηκε φέτος η πρώτη της συλλογή, Νυχτερίδες. Ένα βιβλίο που ακόμη και σήμερα εντυπωσιάζει με τη μεστή γραφή του και τις συναρπαστικές ιστορίες του. Συναρπαστικές και αξέχαστες είναι και οι ιστορίες του Αχιλλέα ΙΙΙ, ο οποίος έβγαλε το τελευταίο του βιβλίο πέρσυ στις εκδόσεις Ίκαρος, και φέτος ο Ίκαρος επανακυκλοφόρησε την πρώτη του συλλογή διηγημάτων, βραβευμένη με Κρατικό Βραβείο το 2020, Παραχαράκτης. Πριν από λίγους μήνες επανεκδόθηκε το μυθιστόρημα Η δεξιά ερωμένη, από τις εκδόσεις Κείμενα, ενός ιδιοσυγκρασιακού συγγραφέα, του Πάνου Θεοδωρίδη, ο οποίος δεν πρόλαβε να δει την επανέκδοση — πέθανε τον Φεβρουάριο του 2025. Η πιο πρόσφατη επανέκδοση είναι αυτή του μυθιστορήματος του Παναγιώτη Ευαγγελίδη Κωνσταντίνος, από τις εκδόσεις Γεννήτρια, του Παναγιώτη Κεχαγιά. Ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης —σκηνοθέτης κινηματογραφικών ταινιών, σεναριογράφος, συγγραφέας και μεταφραστής από τα ιαπωνικά, τα ισπανικά, τα γαλλικά και τα αγγλικά— έβγαλε τον Κωνσταντίνο πρώτη φορά το 1997 από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Σύντομα εξαντλήθηκε και τα επόμενα χρόνια παρέμενε ένα καλά κρυμμένο μυστικό για μυημένους. Μεταξύ αυτών και ο Κεχαγιάς, ο οποίος από την πρώτη στιγμή είχε δηλώσει στον Ευαγγελίδη πως όταν θα φτιάξει έναν εκδοτικό οίκο θα του το επανεκδώσει αμέσως. Και ιδού. Κρυμμένο μυστικό δεν λες το Εμπάργκο, την πρώτη και μοναδική ποιητική συλλογή του Άλκη Αλκαίου, ήταν όμως μια σπανιότατη έκδοση από το 1983 και τις εκδόσεις Εταιρεία Νέας Μουσικής, του Θάνου Μικρούτσικου. Πριν από λίγες εβδομάδες, ο Θανάσης Συλιβός, εξασφάλισε τα δικαιώματα της συλλογής και πλέον το Εμπάργκο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος.

Ο Μένης Κουμανταρέας τα τελευταία του βιβλία τα εξέδωσε στις εκδόσεις Πατάκη και εκεί φρόντισε να επανεκδοθεί όλο το έργο του, με την επίβλεψη της Αλεξάνδρας Τράντα και τη ποιότητα των εκδόσεων Πατάκη. Φέτος επανεκδόθηκε ένα από τα εμβληματικά μυθιστορήματά του, το Δυο φορές Έλληνας. Οι εκδόσεις Πατάκη έχουν αναλάβει, επίσης, να επανεκδώσουν τα βιβλία του Αλέξανδρου Κοτζιά. Φέτος κυκλοφόρησε η Πολιορκία, σε μια έκδοση όπου για πρώτη φορά περιλαμβάνονται οι γλωσσικές αναθεωρήσεις που έκανε ο συγγραφέας λίγο πριν από τον θάνατό του το 1992· περιλαμβάνει, επίσης, εκτενή υπομνηματισμό του Μιχαήλ Σ. Καλαβρού, πλούσια ανθολογία κριτικών σημειωμάτων και επιλογικό σημείωμα της Ελένης Κεχαγιόγλου. 

Για το τέλος κρατήσαμε δυο εξαιρετικές επανεκδόσεις δύο βιβλίων του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, ενός σπουδαίου λογοτέχνη με παράλληλη ενασχόληση σε οτιδήποτε αφορούσε το κοινά της εποχή του Το μυθιστόρημα Οι σκλάβοι στα δεσμά τους, με επίμετρο του Δημήτρη Αρβανιτάκη από τις εκδόσεις Αντίποδες, και τον Κατάδικο, από τις εκδόσεις Κείμενα.

* Για τα περισσότερα ελληνικά βιβλία και τις επανεκδόσεις ελληνικών γράφει ο Κώστας Αγοραστός και για τα περισσότερα μεταφρασμένα ο Διονύσης Μαρίνος. Όπως είναι φανερό, βέβαια, στις επιλογές έχει συνεισφέρει όλη η συντακτική ομάδα της Book Press και οι συνεργάτες μας, με τα βιβλία που ξεχώρισαν και έγραψαν γι’ αυτά όλη τη χρονιά. Αποσπάσματα από τις κριτικές τους παρατίθενται όπου υπάρχουν.