Τι διαβάζουμε τώρα; 35 βιβλία λογοτεχνίας που κυκλοφόρησαν στην εκπνοή του χρόνου

Τριάντα πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν στην εκπνοή του 2025 από μικρούς και μεγάλους εκδοτικούς οίκους. Χορταστικά μυθιστορήματα, βραβευμένες συλλογές διηγημάτων, έργα Ελλήνων συγγραφέων αλλά και ξένων δημιουργών, με χιούμορ και αιχμηρό κοινωνικοπολιτικό σχολιασμό. 

Ολιγοσέλιδα και ζουμερά

Η ολιγοσέλιδη ανατρεπτική νουβέλα Οι Άγγλοι καταλαβαίνουν το μαλλί (μτφρ. Μαριλένα Καραμολέγκου, εκδ. Δώμα) της Αμερικανίδας συγγραφέα του Τελευταίου Σαμουράι Έλεν ντε Γουίτ αποτελεί ένα σαρκαστικό σχόλιο για τις σύγχρονες αφηγήσεις και την ανήθικη εργαλειοποίηση του πόνου.

Η δεκαεπτάχρονη Μαργκερίτ μεγαλώνει με κλασική παιδεία, μαθαίνοντας από τη maman τα πάντα για το εκλεπτυσμένο γούστο, την καλή μουσική και τα πρωτόκολλα της αριστοκρατίας. Όταν, σε ένα ταξίδι τους στο Λονδίνο, η maman εξαφανίζεται, η Μαργκερίτ βρίσκεται μόνη και αβοήθητη και καλείται να υπερασπιστεί τον εαυτό της.

Ακόμα πιο μικρό ήταν το τελευταίο βιβλίο των εκδόσεων πριν την εκπνοή του χρόνου, το Φαρμακείο του Γ. Φ. Καλόγερου, που αποτελείται από μικροδιηγήματα, καθένα από τα οποία αποτελείται από λίγες προτάσεις, αλλά φέρει ένα έντονο πολιτικό σχόλιο.

Το φαρμακείο ως χώρος συνάντησης, ανάμνησης και αναμέτρησης με την ιστορία.

Τρία χορταστικά μυθιστορήματα

Λίγο πριν την εκπνοή του χρόνου κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Αίολος τρία πολυαναμενόμενα βιβλία. Το 2024 είχαμε διαβάσει το ντεμπούτο του Βραζιλιάνου συγγραφέα Ιταμάρ Βιέιρα Ζούνιορ, Στραβό αλέτρι (μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, Αίολος), που βρέθηκε στη βραχεία λίστα του Διεθνούς Μπούκερ της ίδιας χρονιάς. Πριν φύγει το 2025 κυκλοφόρησε και το δεύτερο βιβλίο του, Άγρια ψυχή (Μαρία Παπαδήμα, Αίολος), στο οποίο συναντάμε ξανά την πολυφωνική αφήγηση που καθόρισε το ύφος του.

Βρισκόμαστε στη βραζιλιάνικη ύπαιθρο, στη βόρεια Μπαΐα, σε μια κοινότητα Αφροβραζιλιάνων και ιθαγενών, που έχει στιγματιστεί από το τραύμα της αποικιοκρατίας. Η Λουζία μεγαλώνει τον αδελφό της Μοϊζές μόνη της, αντιμέτωπη με τη φτώχια, την καταπίεση της Εκκλησίας και το κρυφό σκοτεινό παρελθόν της οικογένειάς τους. Το 2024, το βιβλίο έλαβε το βραβείο Jabuti, το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο της Βραζιλίας. Αν και έχει αυτοτέλεια από το Στραβό Αλέτρι, θεωρείται το δεύτερο μέρος της «τριλογίας της Γης» (Trilogia da Terra).

Έχουμε, επίσης, το δεύτερο βιβλίο ενός αφρικανικού έπους από τον Τζαμαϊκανό συγγραφέα Μάρλον Τζέιμς, που είχε βραβευτεί με το Booker 2015 για το μυθιστόρημα Σύντομη Ιστορία Επτά Φόνων (εκδ. Αίολος). Στο πρώτο μέρος της τριλογίας «Σκοτεινό Αστέρι», Μαύρος Πάνθηρας, Κόκκινος Λύκος, γνωρίσαμε τον Ιχνηλάτη που αναλαμβάνει να αναζητήσει ένα παιδί που χάθηκε. Στο δεύτερο μέρος, Μάγισσα της Σελήνης, βασιλιάς-αράχνη (μτφρ. Πάνος Τομαράς, εκδ. Αίολος), αφηγήτρια είναι η Σόγκολον, μια μάγισσα 177 χρονών, μεγαλωμένη στο περιθώριο. Η ζωή τη φέρνει στην Αυλή του βασιλιά, όπου γνωρίζει τον Κέμε, που της μαθαίνει να χαλιναγωγεί το μίσος και την εκδικητικότητά της.

Πριν εντρυφήσει στην επιστημονική φαντασία, η Ούρσουλα Λε Γκεν έγραψε ένα μυθιστόρημα και μια συλλογή ιστοριών ιστορικής μυθοπλασίας που διαδραματίζονται στην φανταστική κεντρική Ευρωπαϊκή χώρα Ορσίνια την εποχή της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας. Στο Μαλαφρένα (μτφρ Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Αίολος) ο Ίταλε Σόρντε εγκαταλείπει τη γενέτειρά του στην κοιλάδα της Μαλαφρένα και απαρνιέται την περιουσία του, για να μετακομίσει στην πρωτεύουσα της Ορσίνια.

Εκεί παρακολουθεί από κοντά τις πολιτικές μεταβολές που προμηνύουν την επανάσταση. Η δίψα για την αλλαγή συγκρούεται με τις προσωπικές του επιθυμίες και το καθήκον με τα πιο λεπτά αισθήματα για την Λουίζα. Η συλλογή διηγημάτων με τίτλο Ιστορίες από την Ορσίνια που συμπληρώνει τον «Κύκλο της Ορσίνια» αναμένεται σύντομα από τις εκδόσεις Αίολος.

Μια βραβευμένη συλλογή

Η συλλογή διηγημάτων με τίτλο Το φως της καρδιάς (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Καστανιώτη), είναι η πρώτη που κερδίζει το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ στην ιστορία του θεσμού, ο οποίος βραβεύει κατά κανόνα μυθιστορήματα.

Πρόκειται για δώδεκα ιστορίες που σταχυολογήθηκαν από τις πενταπλάσιες που έγραψε η Μπάνου Μουστάκ την περίοδο 1990-2023, οι οποίες καταγράφουν την απάνθρωπη μεταχείριση που υφίστανται οι γυναίκες και τα κορίτσια στις μουσουλμανικές κοινότητες της νότιας Ινδίας. Στο σταυροδρόμι της πατριαρχίας, της θρησκείας και του συστήματος των καστών, οι γυναίκες αναλαμβάνουν συγκεκριμένους ρόλους, με αυτόν της καταπιεσμένης συζύγου και μάνας να είναι ο συνηθέστερος. Η Μουστάκ, η οποία έχει αγωνιστεί υπό πολλούς ρόλους για τη θέση των γυναικών, με μια μακρά δικηγορική και δημοσιογραφική πορεία, έγραψε αυτές τις ιστορίες στη γλώσσα Κανάντα, μια δραβιδική γλώσσα. Η μετάφρασή τους στα αγγλικά ήταν απαιτητική, αλλά επιτυχημένη, όπως αποδείχτηκε με το βραβείο, που θυμίζουμε, αποδίδεται και στη μεταφράστρια. Περισσότερα γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου εδώ.

Ντεμπούτα αγαπημένων συγγραφέων

Οι Αντίποδες εξέδωσαν τα πρώτα βιβλία δύο πολύ σημαντικών συγγραφέων, που κατά σύμπτωση αποτελούν και τα δύο αυτά που τους καθιέρωσαν από νεαρή ηλικία στις χώρες τους.

Για την Κλαρίσε Λισπέκτορ αυτό ήταν το πρώτο μυθιστόρημα της συγγραφέα, το οποίο εκδόθηκε το 1943 και προκάλεσε μεγάλη εντύπωση. Το Κοντά στην αγρια καρδιά (μτφρ. Μαρία Παπαδήμα, Αλέξανδρος Παπαδήμας Λέιτε, εκδ. Αντίποδες) παρακολουθεί τη Ζοάνα, ένα κορίτσι που επιχειρεί να κατανοήσει τον κόσμο γύρω της αλλά και τον εαυτό της.

Από την παιδική της ηλικία, στην οποία εστιάζει το πρώτο μέρος, μέχρι τη ζωή της ως συζύγου, γινόμαστε μάρτυρες της εξέλιξης της αφηγήτριας, η οποία μας παρασέρνει σε μια υπαρξιακή δίνη. Βαθιά ενδοσκοπικό και αποσπασματικό, είχε δημιουργήσει στους κριτικούς της εποχής την εντύπωση ότι η Λισπέκτορ διάβαζε Τζόις και Γουλφ, παρόλο που η μόλις εικοσιτριάχρονη τότε συγγραφέας δεν το είχε κάνει ακόμα. Αργότερα, βέβαια, καθιερώθηκε ως μια από τις σημαντικότερες λουσόφωνες συγγραφείς.

Σε άλλο γεωγραφικό και χρονικό κλίμα, ο Νικολάι Γκόγκολ ήταν επίσης μόλις εικοσιτριών όταν δημοσιεύτηκαν σε δύο μέρη οι ιστορίες που περιλαμβάνονται στη συλλογή Βραδιές σ’ ένα αγρόκτημα κοντά στην Ντικάνκα (μτφρ. Νιόβη Ζαμπούκα, Αντίποδες).

Από τα πρώτα του βήματα στην πεζογραφία λαμβάνει ενθουσιώδεις κριτικές και καθιερώνεται ως σημαντική φωνή της ρωσικής λογοτεχνίας. Ο μελισσοκόμος Ρούντι Πάνκο συνέλεξε τις ιστορίες και τις διηγείται σε μια παρέα φίλων, όπως τις άκουσε ο ίδιος από τον παππού του, στη Ντικάνκα, έναν οικισμό στην Ουκρανία. Οι τοπικοί θρύλοι και η λαϊκή γλώσσα συναντούν το γκροτέσκ στοιχείο των φαντασμάτων, βρικολάκων και μαγισσών και το χιούμορ εναγκαλίζεται με την τραγωδία.

Καθαρά γυναικεία υπόθεση 

Οι εκδόσεις Πατάκη έκαναν δυναμικό κλείσιμο της χρονιάς καταρχήν με μεταφράσεις σημαντικών ξένων μυθιστορημάτων. Μπορεί τα βλέμματα να έπεσαν πάνω στην πολυαναμενόμενη νέα Σάλι Ρούνεϊ, αξίζει όμως την προσοχή μας και το βραβευμένο μυθιστόρημα Τα τραγούδια αγάπης του Γ. Ε. Μπ. Ντυ Μπουά (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Πατάκη) της Ονορέ Φανόν Τζέφερς.

Πρόκειται για τη σάγκα μιας μαύρης αμερικανικής οικογένειας, από την εποχή της δουλείας μέχρι σήμερα. Η Έιλυ Περλ Γκάρφιλντ μεγαλώνει σε μεγαλοαστικό περιβάλλον, αλλά περνάει τα καλοκαίρια της στην Τσικασίττα, µια µικρή πόλη της Τζόρτζια. Εκεί έρχεται αντιμέτωπη με το οικογενειακό παρελθόν που διατρέχει την ιστορία των ΗΠΑ και ξετυλίγει τις επιμέρους ιστορίες των γυναικών της μητρογονικής της γραμμής.

Τον Δεκέμβριο κυκλοφόρησε, επίσης, το Βαβέλ. Μια απόκρυφη ιστορία (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη) της Ρεμπέκκα Φ. Κουάνγκ, την οποία γνωρίσαμε πέρσι με το Yellowface.

Εδώ τη βλέπουμε σε άλλο ύφος, στο είδος, μάλιστα, που την καθιέρωσε και στο οποίο η συγγραφέας ελίσσεται με άνεση, δηλαδή αυτό του φανταστικού που συνδυάζει στοιχεία ιστορικής μυθοπλασίας. Το Βαβέλ είναι μια ιστορία που διαδραματίζεται στη Βικτωριανή Αγγλία, σε ένα Ινστιτούτο μετάφρασης που αποτελεί και παγκόσμιο κέντρο μαγείας και παρακολουθεί τον Ρόμπιν, έναν σπουδαστή που βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα στα σχέδια της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και της ταυτότητάς του ως Κινέζου.

Τέλος, μεταφράστηκε μια νέα φωνή της φεμινιστικής ιαπωνικής λογοτεχνίας, η Ασάκο Γιουζούκι. Το βιβλίο Βούτυρο (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Πατάκη) ακολουθεί τη σχέση της κατά συρροήν δολοφόνου Μανάκο Κάτζιι και της δημοσιογράφου Ρίκα Ματσίντα. Δια της αλληλογραφίας τους, οι δυο γυναίκες συνδέονται ξεσκεπάζοντας τον μισογυνισμό και τη χοντροφοβία της ιαπωνικής κοινωνίας.

Από τις ίδιες εκδόσεις, όμως, κυκλοφόρησαν και δύο καλά πολυφωνικά βιβλία δύο Ελληνίδων συγγραφέων, που θα μας απασχολήσουν το επόμενο διάστημα. Η Μαρία Αγαθαγγελίδου, γνωστή μας ήδη ως μεταφράστρια, κάνει το λογοτεχνικό της ντεμπούτο με το Ρεπεράζ που ακολουθεί έξι νέους διαφορετικής καταγωγής, οι ζωές των οποίων διασταυρώνονται με αφορμή ένα ντοκιμαντέρ με θέμα την ενσωμάτωση των Ανατολικογερμανών μετά την πτώση του Τείχους.

Μέσα από μια πολυπρισματική αφήγηση διαφορετικών οπτικών και ρηματικών προσώπων έρχεται στο φως η κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα της Ευρώπης του 2015 που αντανακλά στο σήμερα.

Το νέο βιβλίο της Βίκυς Τσελεπίδου, Η αγέλη, φωτίζει μια άλλη επικαιρότητα, αυτή των γυναικοκτονιών, από μια ιδιαίτερη σκοπιά, αυτή των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά στον θύτη, φίλων, συγγενών, συναδέλφων που λειτουργούν σαν μια «αγέλη» προστασίας και συγκάλυψης.

Τρεις διαφορετικές προτάσεις

Οι εκδόσεις Loggia, που συστήνουν συγγραφείς που κάνουν «πρώτη εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα», όπως λέει και το μότο τους, εξέδωσαν λίγο πριν τις Γιορτές τρεις πολύ ενδιαφέρουσες επιλογές.

Η πρώτη είναι το μυθιστόρημα Στον δρόμο μας φωνάζουν αλλιώς (μτφρ. Βασίλης Κωστόπουλος, εκδ. Loggia) το ντεμπούτο της Γερμανίδας Λάουρα Τσβιέρτνια που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μπρέμεν-Νορντ, σε μια γερμανο-αρμενική οικογένεια.

Από ίσως αυτοβιογραφική αφετηρία, η Τσβιέρτνια γράφει για μια Γερμανίδα ηρωίδα, την Κάρλα, που ζει στις εργατικές πολυκατοικίες της βόρειας Βρέμης. Μετά τον θάνατο της γιαγιάς της, η Κάρλα αποφασίζει να επισκεφτεί την Αρμενία, τόπο καταγωγής της γιαγιάς, μαζί με τον πατέρα της, για να βρουν μια γυναίκα και να της παραδώσουν ένα βραχιόλι. Με διάφορες αναδρομές στο παρελθόν, η αφήγηση ξεδιπλώνει την οικογενειακή τους ιστορία, που εκτείνεται από την Κωνσταντινούπολη μέχρι τη Γερμανία και από την αρμενική γενοκτονία και την καταστροφή της Σμύρνης μέχρι τη σύγχρονη εργατική μετανάστευση στη Γερμανία.

Η δεύτερη και σημαντική επιλογή τους ήταν ένα σατιρικό κείμενο του Ιρλανδού Τζόναθαν Σουίφτ, δημοσιευμένη για πρώτη φορά μόλις το 1703. Ο γνωστός κυρίως από τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ Ιρλανδός συγγραφέας δημοσίευσε το Μια ιστορία βαρελιού (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Loggia) με διάθεση σαρκαστική προς την φιλολογική, κριτική και ακαδημαϊκή ιντελιγκέντσια της εποχής του. Αν και φαινομενικά η ιστορία είναι απλή, πρόκειται στην ουσία για ένα απαιτητικό σαρκαστικό δοκίμιο.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χάρολντ Μπλουμ το χαρακτήρισε την «καλύτερη πρόζα στην αγγλική μετά τον Σαίξπηρ». Περισσότερα γράφει ο Διονύσης Μαρίνος εδώ.

Τέλος, είδαμε και το πρώτο μυθιστόρημα μιας νέας συγγραφικής φωνής με το ψευδώνυμο «Qabel», για την οποία δεν γνωρίζουμε καμία πληροφορία, πέρα από την αφηγηματική φωνή που ίσως είναι αυτοβιογραφική ή αυτομυθοπλαστική. Το μυθιστόρημα Ο πατέρας μου, η πόλη μου και τα τριάντα μου αφορά ένα άτομο που περνά το «πραγματικό κατώφλι της ενηλικίωσης», δηλαδή τα χρόνια γύρω, πριν και μετά τα τριάντα και επιστρέφει στην πόλη που μεγάλωσε, βιώνοντας συναισθήματα απόγνωσης και θλίψης.

Αφορά όμως και τις ζωές μιας ολόκληρης γενιάς που έγινε ή γίνεται τριάντα, τις απαιτήσεις που συνδέονται με αυτή την ηλικία, την κρίση μέσα στην οποία μεγαλώσαμε, το άγχος και την κατάθλιψη που θερίζει ανάμεσά μας.

Σημαντική ξένη πεζογραφία

Οι εκδόσεις Αλεξάνδρεια έκαναν τη χρονιά που μας πέρασε ένα σημαντικό άνοιγμα στη σύγχρονη ξένη πεζογραφία, φέρνοντας αξιοσημείωτους τίτλους. Οι τελευταίοι δύο της σειράς «Σύγχρονη Πεζογραφία» είναι εξίσου ιδιαίτεροι. Από τη μία έχουμε το αταξινόμητο από άποψη είδους, υβριδικό βιβλίο του Τζον Μπέρτζερ, Και τα πρόσωπά μας, καρδιά μου, φευγαλέα σαν φωτογραφίες (μτφρ. Δανάη Σιώζιου, εκδ. Αλεξάνδρεια), μια συλλογή από μικρά κείμενα, ποιήματα, δοκίμια, βινιέτες, σκέψεις για την τέχνη, τον έρωτα, τον θάνατο.

Η μετάφραση και ο πρόλογος της ποιήτριας Δανάης Σιώζου είναι η ιδανική εισαγωγή στη λυρική ευαισθησία της συλλογής αυτής ενός σημαντικού Βρετανού στοχαστή.

Από την άλλη, στις Μαύρες πεταλούδες (μτφρ. Μυρτώ Καλοφωλιά, εκδ. Αλεξάνδρεια), η Πρισίλα Μόρις καταγράφει το τραύμα του πολέμου στη Βοσνία, αλλά και τη δύναμη των κοινοτήτων να προσφέρουν ελπίδα και αντοχή όταν όλα καταρρέουν.

Η Ζόρα ζει στο Σαράγεβο, όπου, την άνοιξη του 1992 η πόλη χωρίζεται σε εθνοτικούς θύλακες και γεμίζει οδοφράγματα. Όταν ξεσπά ο πόλεμος, η Ζόρα στέλνει τον άνδρα και την ηλικιωμένη μητέρα της στην Αγγλία και η ίδια μένει πίσω σε μια πόλη υπό πολιορκία, ελπίζοντας ότι ο εφιάλτης δεν θα κρατήσει παρά λίγες μέρες.

Εντυπωτικές ιστορίες

Ο Ντύλαν Τόμας έζησε μόνο 39 χρόνια αλλά πρόλαβε να διαπρέψει σε όλα τα είδη πρόζας: ποίηση, θεατρική και κινηματογραφική γραφή, διήγημα. Στη διασημότερη συλλογή διηγημάτων του, Το πορτραίτο του καλλιτέχνη ως νεαρού σκύλου (μτφρ. Έφη Φρυδά, Printa-Ροές) περιλαμβάνονται ιστορίες παρατήρησης, αναπόλησης, περιήγησης.

Ο ίδιος ως παιδί, έφηβος και νεαρός άνδρας σε αφηγήσεις που αιωρούνται ανάμεσα στον μοντερνισμό και τον σουρεαλισμό και αποκαλύπτουν την ομορφιά του τετριμμένου και το κωμικοτραγικό της καθημερινότητας.

Το 2024 είχε κάνει αίσθηση η συλλογή διηγημάτων Ο άλιωτος και άλλες ιστορίες με βρυκόλακες, σε επιμέλεια και ανθολόγηση Γιώργου Θάνου, που συγκέντρωνε άγνωστες ιστορίες Ελλήνων συγγραφέων από τα μέσα του 19ου αιώνα ως και τον Μεσοπόλεμο, με πρωταγωνιστή τη μορφή του αρχετυπικού κακού, του βρυκόλακα. Στο ίδιο πνεύμα, έχουμε την χαρά να κρατάμε τη νέα ανθολογία επιμέλειας Γιώργου Θάνου, Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα (εκδ. Printa-Ροές).

Πρόκειται για ακόμα δεκατρείς ιστορίες τρόμου που εκτείνονται από τα τέλη του 19ου ως τις αρχές του 20ου αιώνα, με πρωταγωνιστές αυτή τη φορά πνεύματα του άλλου κόσμου που κυκλοφορούν στον κόσμο των ζωντανών. Εδώ περιλαμβάνονται και ιστορίες γνωστών αγαπημένων συγγραφέων όπως ο Παπαδιαμάντης, ο Καβάφης και ο Λαπαθιώτης. Τα δύο βιβλία ευελπιστούν να αναδείξουν την διαφορετική καταγραφή των λαογραφικών παραδόσεων από όλη την Ελλάδα και την άγνωστη, παρότι διαχρονική, σχέση της ελληνικής λογοτεχνίας με το φανταστικό και το αλλόκοτο.

Παλιοί αγαπημένοι

Πριν εκπνεύσει η χρονιά είχαμε τέσσερα νέα βιβλία αγαπημένων συγγραφέων από τις εκδόσεις Άγρα. Ξεκινάμε από την εν ζωή και πολυγραφότατη Ελίζαμπεθ Στράουτ, τα βιβλία αλλά και οι ηρωίδες της οποίας έχουν αγαπηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Στο τελευταίο της βιβλίο, Πες μου τα πάντα (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου), που είναι ουσιαστικό το πέμπτο βιβλίο της σειράς «Amgash» με πρωταγωνίστρια τη Λούσυ Μπάρτον, συναντάμε και τις δύο ηρωίδες, καθώς η Λούσυ επισκέπτεται την Όλιβ Κίττριτζ στον οίκο φροντίδας ηλικιωμένων στο οποίο ζει πλέον.

Οι δυο τους μιλούν για διάφορα, για σχέσεις, συναισθήματα, την καθημερινότητα. Είναι η Όλιβ που θα παρατηρήσει πρώτη ότι η σχέση της Λούσυ με τον γνωστό από προηγούμενα βιβλία Μπομπ Μπέρτζες, έχει ως αφετηρία μια δυνατή και όμορφη φιλία, αλλά μπορεί σύντομα να ξεπεράσει τα φιλικά συναισθήματα.

Ταυτόχρονα, κυκλοφόρησε η νουβέλα Σταρ (μτφρ. Μαρία Αρώνη και Kyoko Shibayama) του Γιούκιο Μισίμα, του διάσημου αυτόχειρα συγγραφέα που αποτελεί έναν από τους κορυφαίους συγγραφείς της Ιαπωνίας. Ένας «σταρ» του σινεμά αντιμέτωπος με τη φήμη και τα απότοκά της.

Θυμίζουμε το προηγούμενο βιβλίο του που μετέφρασαν οι εκδόσεις, Εξομολογήσεις μιας μάσκας, για το οποίο γράψαμε πρόσφατα εδώ. Αξίζει να σημειώσουμε ότι κυκλοφόρησε στα ελληνικά και το πρώτο πειραματικό μυθιστόρημα του Ρομπέρτο Μπολάνιο, το οποίο όμως κυκλοφόρησε μόνο λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Ο ίδιος περιέγραψε την Αμβέρσα (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος, εκδ. Άγρα) ως ένα «αστυνομικό μυθιστόρημα, αν και μπορεί να μην της φαίνεται».

Τέλος, συνεχίζοντας την παράδοση προσεγμένων σκληρόδετων εκδόσεων για τα κορυφαία έργα του Ντοστογιέφσκι, κυκλοφόρησαν και οι Αδελφοί Καραμαζόφ (μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου, εκδ. Άγρα).

Ανατρεπτική λογοτεχνία

Ανάμεσα στα αναμενόμενα βιβλία της σειράς Aldina που θα ξεχωρίζαμε για το 2025 (Νέος Όσεαν Βουόνγκ, Το βιβλίο της εξαφάνισης, κ.ά.) αξίζει να προσέξουμε και μια νέα φεμινιστική φωνή της Χιλής, αυτή της Αλία Τραμπούκο Σεράν και το βιβλίο της Το όνομά μου είναι Εστέλα (μτφρ. Εύη Σέμπου, εκδ. Gutenberg).

Η ηρωίδα της Σεράν, Εστέλα, μας συστήνεται σε ένα χειμαρρώδες πρώτο πρόσωπο ως μια γυναίκα που άφησε το χωριό της για να δουλέψει ως οικιακή βοηθός στο σπίτι μιας αστικής οικογένειας στο Σαντιάγο της Χιλής. Επιφορτισμένη όχι μόνο με τη φροντίδα, καθαριότητα και μαγείρεμα, αλλά και την επιμέλεια του παιδιού της οικογένειας, επτά χρόνια υπομένει στωικά τον ρόλο της, αθόρυβη και εχέμυθη. Όμως τώρα «η μικρή πέθανε», όπως δηλώνει εμφατικά στην αρχή της διήγησής της και η ίδια πρέπει για πρώτη φορά να αρθρώσει λόγο ενάντια σε συστήματα που την καταπιέζουν και την περιθωριοποιούν διαχρονικά.

Μια ανατριχιαστική μαρτυρία

Μια από τις τελευταίες εκδόσεις του 2025 που διαβάζουμε τώρα είναι και το αυτοβιογραφικό βιβλίο της Βανεσά Σπρινγκορά Συναίνεση (μτφρ. Γιώργος Κωνσταντίνος Μιχαηλίδης, εκδ. Μετρονόμος), μια ανατριχιαστική μαρτυρία με άμεσο κοινωνικό, νομικό και ποινικό αντίκτυπο στη Γαλλία, όταν κυκλοφόρησε το 2020.

Σε αυτό το βιβλίο η συγγραφέας και εκδότρια Σπρινγκορά καταγγέλλει τη σεξουαλική κακοποίηση που υπέστη όταν ήταν μόλις δεκατεσσάρων ετών από τον διάσημο συγγραφέα Γκαμπριέλ Ματζνέφ (Gabriel Matzneff). Προωθώντας τον εαυτό του ως «ελεύθερο πνεύμα», προοδευτικό και ανατρεπτικό, ο Ματζνέφ διατράνωνε δημοσίως και μέσω της γραφής του τις σεξουαλικές του επαφές με ανήλικα και έχαιρε αποδοχής από τη γαλλική διανοητική ελίτ. Δικαιολογία και άλλοθι της συμπεριφοράς του, ήταν η «συναίνεση» των θυμάτων του. Περισσότερα γράφει η Κατερίνα Λιάτζουρα εδώ.

Το απόλυτο μπεστ σέλερ της Νότιας Κορέας

Το κορεάτικο μπεστ σέλερ Θέλω να πεθάνω αλλά θέλω να φάω τοκμπόκι (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, Κλειδάριθμος) της Μπάεκ Σε-Χι εστιάζει στο ζήτημα της ψυχοθεραπείας, του αυτοτραυματισμού και της κατάθλιψης. Η Σε-Χι εξετάζει αυτοβιογραφικά ένα σημείο της ζωής της που αισθανόταν συνέχεια άγχος, θλίψη και αρνητικά συναισθήματα και αποφασίζει να καταγράψει τους διαλόγους με την ψυχίατρό της, σχολιάζοντας κάποια αποσπάσματα.

Οι συνεδρίες αποβαίνουν σταδιακά όλο και πιο βοηθητικές και η Σε-Χι αρχίζει να ξεδιαλύνει το χάος, σπάζοντας τον κύκλο της αυτοκαταστροφής. Υπό τη δυσάρεστη είδηση του θανάτου της συγγραφέα σε ηλικία μόλις τριανταπέντε ετών, αξίζει να διαβάσει κανείς το memoir της για να αποκαλύψει το σκοτάδι ενός βασανισμένου νου αλλά και τις φωτεινές στιγμές που γεμίζουν ελπίδα και ομορφιά τη ζωή, όπως ένα μπολ τοκμπόκι.

Εκδοτικά πρώτα βήματα 

Το λογοτεχνικό περιοδικό Yusra έκανε το πρώτο βήμα και ως εκδοτικός οίκος με ένα βιβλίο που προμηνύει πολύ καλή συνέχεια. Η Κακιά (μτφρ. Ζωή Κόκκα) της Μύριαμ Γκούρμπα κυκλοφόρησε ανάμεσα στη βοή των εορτών, αλλά η ιδιαίτερη φωνή της αφηγήτριάς του έκανε ηχηρό κρότο.

Πρόκειται για ένα αυτομυθοπλαστικό κείμενο για την ενηλικίωση μιας κουίρ Τσικάνα που έρχεται αντιμέτωπη με τη βία, την κακοποίηση, τις διατροφικές διαταραχές και τον ρατσισμό. Σε μικρά κεφάλαια καυστικής πρόζας και γλυκόπικρου χιούμορ, η Γκούρμπα αναμοχλεύει το τραύμα της, απενοχοποιώντας την κακία απέναντι στη λευκή και ανδρική υπεροχή, αλλά και σε όσους απειλούν τα δικαιώματα, τους θεσμούς και τις κοινότητες αλληλεγγύης.

Οι εκδόσεις Γεννήτρια, οι οποίες από την πρώτη τους χρονιά αφήνουν ένα ιδιαίτερο αποτύπωμα, μας σύστησαν τον περασμένο μήνα έναν Αυστραλό συγγραφέα, ο οποίος παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει μεταφραστεί και βραβευτεί πολλάκις. Το μυθιστόρημά του Αμερένα Ντόμινικ Τα θέλω όλα (μτφρ. Δημήτρης Καρακίτσος, εκδ. Γεννήτρια) ακολουθεί έναν νεαρό συγγραφέα που παθαίνει εμμονή όταν συναντά τυχαία σε ένα κολυμβητήριο της Μελβούρνης τη Μπρέντα Σέιλς.

Η Σέιλς είναι μια επινοημένη συγγραφέας που είχε ταράξει δια παντός τα λογοτεχνικά δεδομένα της Αυστραλίας, αλλά λόγω ενός σκανδάλου περί λογοκλοπής εξαφανίστηκε για χρόνια και ζούσε μια α λα Σάλιντζερ ζωή στα σκοτάδια. Ο συγγραφέας που πασχίζει να αντλήσει έμπνευση και υλικό, αποφασίζει ότι πρέπει να αφηγηθεί την ιστορία της, να αναζητήσει τα πάντα για την ίδια και τους λόγους πίσω από την εξαφάνισή της. Για να το πετύχει, όμως, πρέπει να πει ένα ψέμα, να προσποιηθεί ότι είναι κάποιος άλλος.

Μετά από χρόνια στα οποία η πεζογραφία της σημαντικής Αυστριακής Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν παρέμενε εξαντλημένη, λίγες μέρες πριν τα περασμένα Χριστούγεννα κυκλοφόρησε το Μάλινα (Εισαγωγή – Μτφρ – Επίμετρο – Σημειώσεις: Αλέξανδρος Κυπριώτης, εκδ. Πότλατς). 

Μια γυναίκα συγγραφέας συγκατοικεί με τον Μάλινα και ερωτεύεται τον Ίβαν. Όμως δύο από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα είναι στην ουσία ένα, η συγγραφέας έχει στην πραγματικότητα ένα ανδρόγυνο alter ego. Πειραματικό, αινιγματικό πλην όμως έντονο ανάγνωσμα, που απαιτεί την προσοχή μας. Οι παλιότεροι αναγνώστες ίσως θυμούνται την πρώτη του έκδοση στα ελληνικά με τον περιγραφικό τίτλο Ο Ιβάν, Ο Μάλινα, κι εγώ, ελεύθερης μετάφρασης, που απέδιδε όμως την περίεργη τριάδα προσώπων που πρωταγωνιστεί. 

Θραυσματικό μυθιστόρημα πένθους

Ο Μεγάλος Ρέι (μτφρ. Άκης Παπαντώνης, εκδ. Κίχλη) του Μάικλ Κίμπαλ είναι ένα σκληρό θραυσματικό μυθιστόρημα για τις πολύπλοκες οικογενειακές σχέσεις και το καθοριστικό τους στίγμα.

Ο Μεγάλος Ρέι, μεγαλόσωμος και νοσηρά παχύσαρκος, ήταν ένας ανυπόφορος πατέρας, καταπιεστική μορφή στη ζωή του γιου του, Ντάνι. Όταν πεθαίνει, ο γιος του νιώθει στην αρχή ανακούφιση. Όμως καθώς καταγράφει σε μικρές εγγραφές αναμνήσεις από τη σχέση τους, αρχίζει να συνειδητοποιεί τα κοινά τους στοιχεία, τον εθισμό στο φαγητό και τον τζόγο, και το τραύμα που τους συνδέει. Ο Ντάνι θα καταβάλει προσπάθεια να κατανοήσει, να συγχωρέσει, να μετακινηθεί από τον θυμό και τη θλίψη. 

Μια σημαντική σκηνοθέτιδα σε ρόλο συγγραφέα

Το 2022 το περιοδικό «Sight & Sound» ανέδειξε την ταινία «Ζαν Ντιλμάν» (Jeanne Dielman, 23, quai du Commerce, 1080 Bruxelles) της Σαντάλ Άκερμαν ως την καλύτερη όλων των εποχών, πάνω από το Citizen Kane ή το Vertigo που συνήθως βρίσκονται σε αυτή τη θέση.

Συζητούσαμε τότε το όνομα της Βελγίδας σκηνοθέτριας και το περιεχόμενο της ταινίας, που ήταν ουσιαστικά ένας φόρος τιμής στη μητέρα της, μιας Πολωνοεβραίας νοικοκυράς που επέζησε από το Ολοκαύτωμα. Με το αυτοβιογραφικό βιβλίο, Η μητέρα μου γελάει (μτφρ. Μυρτώ Ταπεινού, εκδ. Πλήθος) γνωρίζουμε την Άκερμαν ως συγγραφέα και επιβεβαιώνουμε τον καθοριστικό ρόλο της μητέρας της στην πορεία της ως δημιουργού.

Νέα σελίδα

Οι εκδόσεις ΚΨΜ, αν και εκδοτικός με παράδοση στη μη μυθοπλαστική λογοτεχνία, εξέδωσε στην εκπνοή του 2025 δύο μυθιστορήματα ξένης πεζογραφίας και μας σύστησε δύο σημαντικούς σύγχρονους συγγραφείς, τον Ελβετό Λούκας Χάρτμαν και την Γερμανίδα Στέφανι φορ Σούλτε. 

Στο βιβλίο Η ψυχαναλύτρια και ο κομμουνιστής (μτφρ. Τεό Βότσος, εκδ. ΚΨΜ), ο Χάρτμαν ακολουθεί τις παράλληλες ζωές δύο ανθρώπων, της Ρωσοεβραίας Σαμπίνα Σπίλραϊν, μαθήτριας και ερωμένης του Καρλ Γιουνγκ και του Ελβετού κομμουνιστή Φριτς Πλάτεν, που έσωσε τη ζωή του Λένιν.

Δύο τολμηρές αντιφατικές προσωπικότητες, τα πεπρωμένα τον οποίων κάποτε διασταυρώνονται, αντικατοπτρίζονται και χάνονται στον ζόφο της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Η Στέφανι φορ Σούλτε, από την άλλη, στο Το αγόρι με τον μαύρο κόκορα (μτφρ. Βασίλης Κωστόπουλος) παρακολουθεί τον εντεκάχρονο Μάρτιν που δεν έχει οικογένεια, μόνο έναν μαύρο κόκορα, προστάτη και φίλο του, που τον χώνει κάτω από το πουκάμισό του.

Μπορεί αυτό το ασυνήθιστο δίδυμο να λύσει το μυστήριο του χωριού, την εξαφάνιση μιας νεαρής κοπέλας; Ένα σκοτεινό παραμύθι για ενήλικες.

Καυστικό χιούμορ

Τέλος, μιλώντας για τα συμπαθή πτηνά, κυκλοφόρησε και το μυθιστόρημα Όταν τα κοτόπουλα τραγουδούν (μτφρ. Μαρία Γυπαράκη, εκδ. Στίλβη), της Γαλλίδας Λουσί Ρικό, ένα ριζοσπαστικό κείμενο που μιλά για τις σύγχρονες κοινωνικές παθογένειες.

Η Πολ μεγάλωσε σε φάρμα, αναπτύσσοντας καλή σχέση με τα ζώα. Ως ενήλικας χορτοφάγος, και αφού η μητέρα της έχει πεθάνει, αποφασίζει να αναλάβει την κτηνοτροφική επιχείρηση. Μόνο που η ίδια πριν πουλήσει τα κοτόπουλα στη λαϊκή αγορά γράφει μια επικήδειο για κάθε κοτόπουλο. Σε ένα καρτελάκι συμπυκνώνει τα στοιχεία προσωπικότητας κάθε πτηνού όσο αυτό βρισκόταν στη ζωή. Η ιδέα της συναρπάζει τους καταναλωτές και η Πολ σκοτώνει για να γράφει, γράφει για να σκοτώνει, ένας φαύλος κύκλος θανάτου και συγγραφής.

* Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι δημοσιογράφος και βιβλιοκριτικός.