Ουγκό, Σταντάλ, Αν Μπροντέ, Αραγκόν και Αγκάθα Κρίστι: Πέντε κλασικά «τούβλα», πολυσέλιδα και βαριά, που στηρίζουν το μακρύ ελληνικό καλοκαίρι μας.
Γράφει η Φανή Χατζή
Πέντε χορταστικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, βαριά όχι μόνο λόγω του αριθμού των σελίδων τους, πάνω από οκτακόσιες το καθένα, αλλά κυρίως χάρη στη λογοτεχνική αξία τους, μας διαμορφώνουν και οξύνουν το αναγνωστικό μας κριτήριο χαρίζοντας ταυτόχρονα αναγνωστική απόλαυση.
Οι άθλιοι (δίτομο, μτφρ. Ωρίωνας Αρκομάνης, εκδ. Gutenberg) του Βικτόρ Ουγκό
Εδώ και αρκετά χρόνια οι εκδόσεις Gutenberg έχουν επιδείξει εξαιρετικό ζήλο στην επανέκδοση σημαντικών κλασικών και μοντέρνων κλασικών μυθιστορημάτων στο πλαίσιο της σημαντικής σειράς Orbis Literae. Η επανέκδοση των Αθλίων σε νέα μετάφραση ήταν επιτακτική και η πραγματοποίησή της αποτελεί το εκδοτικό γεγονός του καλοκαιριού. Η δίτομη πλήρης έκδοση που κρατάμε στα χέρια μας περιλαμβάνει και τα πέντε βιβλία και μετρά συνολικά 2,702 σελίδες. Απαιτητική πρόκληση αλλά ταυτόχρονα ιδανική ευκαιρία για να γνωρίσουμε καλά ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.
Το μυθιστόρημα έχει γνωρίσει δεκάδες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές και έχει παρεισφρήσει με διάφορους τρόπους στη σύγχρονη κουλτούρα, με αποτέλεσμα όλοι να ξέρουν τη βασική του πλοκή και τα ονόματα των χαρακτήρων του. Ο Γιάννης Αγιάννης, που φυλακίστηκε επειδή έκλεψε ένα καρβέλι ψωμί, πασχίζει να ανακτήσει την αξιοπρέπειά του και να επανενταχθεί κοινωνικά παρά το «στίγμα» του εγκληματία. Καθώς διώκεται από τον ανελέητο επιθεωρητή Ιαβέρη, αλλάζει ταυτότητα και προσπαθεί να χτίσει εκ νέου τη ζωή του. Οι Άθλιοι του Ουγκό είναι ένα έπος για το δίκαιο και τη δικαιοσύνη, τη φτώχεια, την ανισότητα και τον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο.
Το κόκκινο και το μαύρο (μτφρ. Σωτήρης Παρασχάς, Κώστας Σπαθαράκης, εκδ. Αντίποδες) του Σταντάλ
Πριν από τον Προυστ ή τον Φλoμπέρ, πριν από τους Ρώσους ρεαλιστές, λίγο πριν δημοσιεύσει ο Ντίκενς το πρώτο του βιβλίο και ο Μπαλζάκ στραφεί προς τον ρεαλισμό, ο Μαρί-Ανρί Μπελ ή κατά κόσμoν Σταντάλ έθεσε με Το κόκκινο και το μαύρο τις βάσεις για το ρεαλιστικό Ευρωπαϊκό μυθιστόρημα του 19ου αιώνα. Γραμμένο το 1830, δηλαδή σχεδόν διακόσια χρόνια πριν, Το κόκκινο και το μαύρο παραμένει αμετακίνητο στην κορυφή του Κανόνα, παρά τις μεταβολές που αυτός έχει δεχτεί ανά τα χρόνια. Η πρόσφατη έκδοση από τους Αντίποδες του δίνει νέα πνοή, ειδικά χάρη στην καλοδουλεμένη μετάφραση του έμπειρου εκδότη Κώστα Σπαθαράκη και του επίκουρου καθηγητή στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΕΚΠΑ Σωτήρη Παρασχά, ο οποίος υπογράφει και το ιδιαιτέρως προσεγμένο αναλυτικό επίμετρο.
Το μυθιστόρημα μαθητείας (bildungsroman) του Σταντάλ παρακολουθεί την ύστερη ενηλικίωση του Ζυλιέν Σορέλ, ενός νεαρού άνδρα που βιώνει την εποχή της Παλινόρθωσης. Φτωχός, ρομαντικός και φιλόδοξος προσπαθεί να ανελιχθεί κοινωνικά στη γαλλική επαρχία και το Παρίσι. Καθώς μαθητεύει πλάι σε έναν παλιό πολεμιστή του Ναπολέοντα και σε έναν εφημέριο, διχάζεται ανάμεσα στον στρατό και την εκκλησία, έναν από τους συμβολισμούς που λέγεται ότι περικλείει το «κόκκινο» και το «μαύρο» αντίστοιχα. Ο Ζυλιέν αποφασίζει να ακολουθήσει μια καριέρα ως κληρικός, αλλά οι ρομαντικές του περιπέτειες ανακόπτουν την πορεία του.
Η ένοικος του Γουάιλντφελ Χολ (μτφρ. Σοφία Αυγερινού, εκδ. Loggia) της Αν Μπροντέ
Μέχρι πρότινος, δεν υπήρχε κανένα μεταφρασμένο έργο της Αν Μπροντέ στα ελληνικά, επιβεβαιώνοντας τη φιλολογική διαπίστωση ότι η μικρότερη και λιγότερο γνωστή αδερφή Μπροντέ επισκιάστηκε από τις δυο αδελφές της. Στην αρχή της χρονιάς, ωστόσο, οι εκδόσεις Αίολος μετέφρασαν το πρώτο της βιβλίο, Άγκνες Γκρέι (μτφρ. Μαρία Γιακανίκη), μια τέλεια εισαγωγή στην πρωτο-φεμινιστική γραφή της. Το δεύτερο και τελευταίο της μυθιστόρημα, πληρέστερο και αφηγηματικά πιο περίτεχνο, είναι Η ένοικος του Γουάιλντφελ Χολ, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Loggia.
Έτη μπροστά από την εποχή του, το μυθιστόρημα της Αν Μπροντέ εστιάζει σε μια μυστηριώδη γυναίκα που εγκαθίσταται σε μια εγκαταλελειμμένη έπαυλη με τον μικρό της γιο. Ενώ συστήνεται σε όλους ως η χήρα Χέλεν Γκράχαμ, στην πραγματικότητα η νεαρή έχει εγκαταλείψει τον μέθυσο και μοιχό άνδρα της, αλλάζοντας ταυτότητα, σε μια προσπάθεια να προστατέψει το παιδί της από την επιρροή του. Η απομόνωσή της και η καριέρα της ζωγράφου που προσπαθεί να επιδιώξει εγείρουν την περιέργεια και τα επικριτικά σχόλια της συντηρητικής επαρχιακής κοινότητας. Όπως και στην Άγκνες Γκρέι, στο δεύτερο μυθιστόρημα της η Αν Μπροντέ εστιάζει πάλι σε μια αντισυμβατική ηρωίδα, που αγωνίζεται για την ανεξαρτησία της και πάει κόντρα σε όλες τις νομικές και κοινωνικές επιταγές.
Αυρηλιανός (μτφρ. Μήνα Πατεράκη-Γαρέφη, εκδ. Εστία) του Λουί Αραγκόν
Με εξαίρεση κάποιες νουβέλες και θεωρητικά κείμενα, ο Γάλλος φιλόσοφος και ποιητής Λουί Αραγκόν, που σχετίστηκε έντονα με τους σουρεαλιστές και αργότερα τους αποκήρυξε αφοσιωμένος στο κομμουνιστικό κόμμα, είναι στην Ελλάδα σχετικά άγνωστος ως λογοτέχνης. Ο Αυρηλιανός θεωρείται το τέταρτο μέρος μιας πενταλογίας χαλαρής σύνδεσης με τίτλο «Ο πραγματικός κόσμος» (Le monde réel), με την οποία ο Γάλλος συγγραφέας επιχείρησε να αποτυπώσει τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Γραμμένο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καταγράφει τις ψευδαισθήσεις, τον αφελή ιδεαλισμό αλλά και την ηθική κρίση μιας γενιάς και μιας χώρας που βάλλεται από τις κοινωνικές αλλαγές. Οι εκδόσεις Εστία μας συστήνουν, ουσιαστικά για πρώτη φορά, τον Γάλλο κομμουνιστή διανοούμενο και ως ικανό μυθιστοριογράφο.
Ο Αυρηλιανός είναι ένας αστός σαραντάρης, βετεράνος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, που περιπλανάται στο μεταπολεμικό Παρίσι. Ερωτεύεται μια νεαρή παντρεμένη γυναίκα από την επαρχία, τη Βερενίκη, και εμπλέκεται σε ένα ανώφελο ειδύλλιο. Ο έρωτάς τους μοιάζει ατελέσφορος, διαρκώς συγκρούεται με ανώτερες δυνάμεις που τους κρατούν χώρια. Εξερευνώντας ζητήματα επιθυμίας, αποξένωσης και υπαρξιακής αγωνίας, το ίσως κορυφαίο μυθιστόρημα του Αραγκόν είναι μια τραγική ερωτική ιστορία και ένα πορτρέτο ενός μεταβαλλόμενου κόσμου.
Ηρακλής Πουαρό: Η πλήρης συλλογή διηγημάτων (πάνω από 50 ιστορίες) (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, Χρήστος Καψάλης, Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Χρύσα Μπανιά, Χρήστος Μπαρουξής, Έλλη Συλογίδου, εκδ. Ψυχογιός) της Άγκαθα Κρίστι
Πολλοί αναγνώστες επιλέγουν σταθερά μόνο αστυνομικά αναγνώσματα για τις καλοκαιρινές τους διακοπές ή κινούνται στα συναφή είδη του crime ή του νουάρ. Φέτος, οι λάτρεις του είδους μπορούν να επιστρέψουν στα «βασικά» και να απολαύσουν τη γραφή της βασίλισσας του μυστηρίου, ακολουθώντας τον διασημότερο ντετέκτιβ του κόσμου στην επίλυση πάνω από πενήντα διαφορετικών εγκλημάτων. Η συλλογή που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ψυχογιός συγκεντρώνει σε χίλιες σελίδες πενήντα πέντε διηγήματα της Άγκαθα Κρίστι με πρωταγωνιστή τον Ηρακλή Πουαρό, τον εμμονικό με τη λεπτομέρεια Βέλγο ντετέκτιβ που μας γοητεύει με την οξυδέρκεια και παρατηρητικότητά του.
Στα διηγήματα της συλλογής αποδεικνύεται περίτρανα ο τίτλος που φέρει μέχρι και σήμερα η Κρίστι ως η κορυφαία συγγραφέας μυστηρίου. Δεν χρειάζονται παραπάνω από λίγες σελίδες για να στήσει μια σφιχτοδεμένη πλοκή, ένα καλά καμουφλαρισμένο μυστήριο προς επίλυση. Το διήγημα, επίσης, φαίνεται ότι της επέτρεπε μια ελευθερία πειραματισμού, όπως αποδεικνύουν, για παράδειγμα, οι δώδεκα υποθέσεις του Πουαρό που αντανακλούν τους Δώδεκα Άθλους του Ηρακλή από την ελληνική μυθολογία. Οι ιστορίες μας προσκαλούν να τις διαβάσουμε σαν γρίφους ή παζλ που επιφυλάσσουν ανατροπές μέχρι τέλους. Η διασκεδαστική πλευρά της γραφής της Κρίστι δεν αναιρεί την πολιτιστική κληρονομιά που φέρουν τα γραπτά της και η χαρακτηρολογία της. Ήταν, εξάλλου, από τις πρώτες συγγραφείς που ξεσκέπασαν την υποκρισία και την ανισότητα πίσω από τις γοητευτικές Βρετανικές επαύλεις, φωτίζοντας τις σαθρές ρίζες της «βρετανικότητας».
＊Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι μεταφράστρια, απόφοιτος του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Αγγλικών και Αμερικανικών Σπουδών.
