10 γκράφικ νόβελ του 2025 που ξεχωρίζουν

Έχει σχεδόν μια δεκαετία που ένα σταθερό μέρος της εκδοτικής παραγωγής περιλαμβάνει και τα γκράφικ νόβελ, είδος κάποτε πιο παραγκωνισμένο και ταυτισμένο με τα κόμικς, παραδοσιακά πιο «νεανικό». Εξαιρετικά ελληνικά γκράφικ νόβελ αλλά και μεταφρασμένα αποδεικνύουν πως αξίζουν την προσοχή μας, καθώς περιλαμβάνουν βιβλία μεγάλης λογοτεχνικής αξίας.

Όπως καταγράφουμε κάθε χρόνο και φέτος αποδεικνύεται πιο έντονα από ποτέ, η 9η τέχνη φαίνεται να εξελίσσεται ραγδαία και τα όριά της μοιάζουν, πλέον, ανεξάντλητα.

Τα γκράφικ νόβελ που ξεχώρισαν το 2025 εκτείνονται πέρα από τις συνήθεις «κατηγορίες», δηλαδή είτε αυθύπαρκτα εικονογραφημένα μυθιστορήματα είτε μεταφορές κλασικών ή μοντέρνων κλασικών βιβλίων. Συναντάμε γκράφικ νόβελ που δεν είναι «μυθιστορήματα» με τη στενή έννοια, όπως μια βιογραφία ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες συγγραφείς, ντοκουμέντα που καταγράφουν την πραγματικότητα που συμβαίνει δίπλα μας αλλά και μια απεικόνιση σειράς συνεντεύξεων που ταυτόχρονα προσκαλούν σε διαδραστική ανάγνωση. Όπως καταγράφουμε κάθε χρόνο και φέτος αποδεικνύεται πιο έντονα από ποτέ, η 9η τέχνη φαίνεται να εξελίσσεται ραγδαία και τα όριά της μοιάζουν, πλέον, ανεξάντλητα.

Γυναίκα, ζωή, ελευθερία (μτφρ. Στεφανία Γεωργάκη, εκδ. Επόμενος Σταθμός) – Συλλογικό γκράφικ νόβελ υπό τη διεύθυνση της Μαρζάν Σατραπί

Μετά τη δολοφονία της Κούρδισσας Τζίνα Μαχσά Αμινί τον Σεπτέμβριο του 2022 από την Ιρανική αστυνομία ηθών πυροδοτείται ένα κύμα διαδηλώσεων σε όλη τη χώρα, με σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» και στοιχεία τόσο φεμινιστικής όσο και αντικαθεστωτικής επανάστασης. Ο γαλλικός εκδοτικός οίκος L’ Iconoclaste καλεί τότε τη Μαρζάν Σατραπί, τη συγγραφέα που έκανε ορατές τις συνθήκες του καθεστώτος της Ισλαμικής Επανάστασης σε όλον τον δυτικό κόσμο, να διευθύνει έναν τόμο αφιερωμένο στο κίνημα αυτό.

Η Μαρζάν Σατραπί απευθύνθηκε σε καλλιτέχνες από τη γενέτειρά της αλλά και από τον υπόλοιπο κόσμο, και μια επίλεκτη ομάδα επιστημόνων και δημοσιογράφων για να υπογράψουν τα κείμενα. Κάθε κεφάλαιο συνδυάζει την τέχνη ενός από τους σκιτσογράφους και την έρευνα ενός από τους τρεις ειδικούς, με εξαίρεση ένα δισέλιδο που έχει αναλάβει εξολοκλήρου η Σατραπί. Το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι ένα έργο μεγάλης καλλιτεχνικής αλλά και ιστορικής αξίας, που φωτίζει τη διαρκή φεμινιστική και πολιτική εξέγερση που σοβεί στο Ιράν εδώ και χρόνια, αλλά και τα γεγονότα που οδήγησαν τη χώρα σε αυτή την κατάσταση. Τυπωμένο σε υψηλής ποιότητας χαρτί και με διατήρηση κάθε διαφορετικής γραμματοσειράς, πρόκειται για μια πολυτελή έκδοση εικαστικής αρτιότητας. Γι’ αυτό μιλήσαμε αναλυτικά εδώ.

Γεωργία Ζάχαρη, Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής. Ένα κόμικ για γυναίκες με καρκίνο σε συνεργασία με το Eyes of light (εκδ. Μεταίχμιο) 

Το γκράφικ νόβελ Ιστορίες από την αίθουσα αναμονής. Ένα κόμικ για γυναίκες με καρκίνο αποτελεί τον δημιουργικό καρπό μιας πολυετούς συνεργασίας ανάμεσα στον μη κερδοσκοπικό οργανισμό «Eyes of Light – Φορέας Τέχνης στην Υγεία» και την εικονογράφο Γεωργία Ζάχαρη. Η Ζάχαρη, γνωστή σε όλους μας από τις διασκευές σε κόμικς, από κοινού με τη Στέλλα Στεργίου, των έργων της Άλκης Ζέη, κλήθηκε να επιτελέσει ένα πολύ δύσκολο έργο, να αποδώσει είκοσι πέντε διαφορετικές συνεντεύξεις γυναικών που νόσησαν ή νοσούν ακόμη από κάποια μορφή καρκίνου. Η αρχή της συνεργασίας των δύο μερών κατέληξε σε στριπάκια που δημοσιεύτηκαν διαδικτυακά και ένα μικρότερης έκτασης «πιλοτικό» γκράφικ νόβελ που μοιράστηκε σε λίγα αντίτυπα. Με την παρούσα έκδοση όμως, κρατάμε πλέον ένα ολοκληρωμένο πόνημα, συγκινητικό και ενδυναμωτικό ταυτόχρονα, που πάει κόντρα στο στίγμα και τη σιωπή που συνήθως περιβάλλει τον καρκίνο.

Η Έλλη, η Κατερίνα, η Φιλιώ, η Νικολέτα, είναι κάποιες από τις γυναίκες που συναντιούνται στις αίθουσες αναμονής, γυναίκες που νοσούν και μοιράζονται τις εμπειρίες τους. Το άγχος, τον φόβο, την κατάρρευση της πρώτης διάγνωσης, την επίδραση της ασθένειας στην αυτοεικόνα και τις σχέσεις τους. Έτσι όπως έχει οργανωθεί σεναριακά, υπάρχει πάντα ένα αντιστάθμισμα ώστε να κυριαρχεί η ελπίδα. Για κάθε τοξικό σύντροφο που δεν μπορούσε να «το διαχειριστεί», υπάρχουν κόρες, μαμάδες, αδερφές, που λειτουργούν σαν στήριγμα, για κάθε ψυχρό γιατρό υπάρχει ένας υποστηρικτικός, για κάθε φόβο και ανασφάλεια υπάρχει και ένα αποκούμπι. Για άλλες είναι ο Θεός, για άλλες η αυτοφροντίδα, η μουσική, ο διαλογισμός, η τέχνη. Κι αν υπάρχουν συγκλίσεις στα συναισθήματα και τις αγωνίες, η διαφορετικότητα της κάθε μίας συμβάλλει σε ένα μωσαϊκό διαφορετικής ιατρικής και ψυχολογικής διαχείρισης της νόσου.

Ταυτόχρονα για όλους όσοι μοιράζονται το προνόμιο της υγείας, αυτό το βιβλίο μάς καλεί με χιούμορ και τρυφερότητα να στοχαστούμε πάνω στην ανθρώπινη ανθεκτικότητα, την ευθραυστότητα και τη συμπερίληψη.

Μια από τις καλλιτεχνικές εκπλήξεις της έκδοσης είναι το διαδραστικό της μέρος, που περιλαμβάνει δραστηριότητες που εγείρουν τη δημιουργικότητα για όσες γυναίκες περιμένουν σε μια δική τους αίθουσα αναμονής. Προσκαλούνται να καταγράψουν αυτά που τις βαραίνουν και αυτά που τις βοηθούν, να ζωγραφίσουν τη δική τους αίθουσα αναμονής και να συμπληρώσουν το ημερολόγιο της δικής τους εμπειρίας. Ερμηνεύοντας διττά το «για τις γυναίκες» του τίτλου, αυτό το γκράφικ νόβελ φαίνεται ταυτόχρονα να αφορά τις γυναίκες με καρκίνο, αλλά να απευθύνεται και σε αυτές, από αυτές, για αυτές. Ταυτόχρονα για όλους όσοι μοιράζονται το προνόμιο της υγείας, αυτό το βιβλίο μάς καλεί με χιούμορ και τρυφερότητα να στοχαστούμε πάνω στην ανθρώπινη δύναμη, την ευθραυστότητα και τη συμπερίληψη.

Αλέν Γλυκός, Καζαντζάκης – Η κρητική ματιά, 1883-1919 και Καζαντζάκης – Ο πολύβουος κόσμος, 1921-1957 (εικονογράφηση: Antonin, μτφρ. Κατερίνα Ζωγραφιστού, εκδ. Διόπτρα)

O Ελληνογάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος Αλέν Γλυκός και ο σκιτσογράφος Antonin με το δίτομο γκράφικ νόβελ Καζαντζάκης, μια εικονογραφημένη βιογραφία του ίσως πιο αναγνωρισμένου παγκοσμίως Έλληνα συγγραφέα, φωτίζουν γνωστές και άγνωστες πτυχές της προσωπικότητάς του, συνομιλώντας ευθέως με το διεθνούς εμβέλειας έργο του. Με καταγωγή από τη Μικρά Ασία, σπουδές στη φιλοσοφία και έναν έμφυτο αγνωστικισμό, ο Γλυκός νιώθει μια σύνδεση με τον Καζαντζάκη και του ζητά να έρθουν σε «επαφή». Μέσα από μια υπερφυσική απεύθυνση προς τον «αθάνατο» συγγραφέα και στοχαστή, ο Γλυκός παίρνει το χρίσμα για να διεισδύσει στις πιο κρίσιμες στιγμές της ζωής και της σκέψης του συγγραφέα. Ο επινοημένος διάλογος μεταξύ τους είναι το νήμα που διατρέχει τις δυο εκδόσεις: ένα δίδυμο που συνομιλεί σε κάθε σελίδα, ο Γλυκός σχεδιασμένος ως μια μπλε φιγούρα και ο Καζαντζάκης ως κόκκινη (τα χρώματα που ντύνουν και τις δύο εκδόσεις), μαζί περιηγούνται στις αναμνήσεις και εμπειρίες που διαμόρφωσαν αυτό το ανήσυχο και δραστήριο πνεύμα.

Μέσα από αυτό το τέχνασμα, ο Καζαντζάκης γίνεται ουσιαστικά ο πλοηγός της δαιδαλώδους του ζωής, εξηγώντας στον Γλυκός, και στο αναγνωστικό κοινό, τις αποφάσεις, τις ανομολόγητες σκέψεις, τις νοητικές περιπλανήσεις και φιλοσοφικές συγκρούσεις που καθόρισαν τη ζωή του. Ο πρώτος τόμος, με τίτλο «Κρητική Ματιά», εστιάζει στα παιδικά χρόνια στην Κρήτη, την τουρκοκρατία και την απελευθέρωση, τους γονείς, τις πρώτες μνήμες, τα πρώιμα συγγραφικά βήματα. Περιλαμβάνει τα χρόνια της Νάξου, της νομικής στην Αθήνα, του Παρισίου, του γάμου με τη Γαλάτεια και σαφώς τις κρίσιμες πνευματικές συναντήσεις, μεταξύ άλλων με τον Νίτσε, που αποτέλεσε το αντικείμενο της διατριβής του, αλλά και με τον Ζορμπά στο Άγιο Όρος.

Ο δεύτερος τόμος, «Ο πολύβουος κόσμος», μετατοπίζεται από το τοπικό στο παγκόσμιο, από τον Χριστό στον Βούδα, από τον Καβάφη στον Καμύ, από τον γάμο σε πλήθος ερωτικών συντρόφων και, κυρίως, από την Ελλάδα σε όλον τον κόσμο. Ο πνευματικός διάλογος εδώ εκτείνεται πέρα από τα βιβλία, ο Καζαντζάκης γνωρίζει κινήματα μέσα από τους εκπροσώπους τους, τον κομμουνισμό στη Ρωσία, τον φασισμό στην Ιταλία, έρχεται σε επαφή με κορυφαίους επιστήμονες και καλλιτέχνες και μετατρέπεται στην προσωπικότητα οικουμενικής εμβέλειας που μελετάμε και διαβάζουμε μέχρι σήμερα. Διαβάστε όσα μας είπε ο Γλυκός εδώ.

Πολ Όστερ, Η τριλογία της Νέας Υόρκης: Γυάλινη πόλη – Φαντάσματα – Το κλειδωμένο δωμάτιο (εικονογράφηση: David Mazzucchelli, Lorenzo Mattotti, Paul Karasik, μτφρ. Ιωάννα Ηλιάδη, Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο)

Η τριλογία της Νέας Υόρκης, ένα από τα εμβληματικότερα έργα του Πολ Όστερ, το οποίο ουσιαστικά αποτελείται από τρία αυτοτελή μυθιστορήματα που διαπλέκονται μεταξύ τους, είναι από τα πιο πρωτότυπα και ιδιαίτερα βιβλία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Και στα τρία πρωταγωνιστούν διαφορετικοί άνδρες, κάθε ένας εκ των οποίων αναλαμβάνει τον ρόλο ενός οιονεί ντετέκτιβ, παρακολουθώντας έναν άλλον άνδρα, αλλά καταλήγει να χάνει τον εαυτό του. Ένα έργο που αμφισβητεί τα όρια της ταυτότητας και της γλώσσας, βαθιά μεταμοντέρνο, μεταμφιεσμένο σε νουάρ, πώς είναι δυνατόν να γίνει γκράφικ νόβελ; Κι όμως, η μεταφορά του πρώτου μέρους, η «Γυάλινη πόλη», ήδη από το 1994 απάντησε σε αυτό το ερώτημα. Το βιβλίο μάλιστα εντάχθηκε σύντομα στα 100 καλύτερα αγγλόφωνα κόμικ του 20ού αιώνα. Οι λάτρεις του συγγραφέα και της ένατης τέχνης περίμεναν πολλά χρόνια για να δουν και τα άλλα δύο μέρη της τριλογίας σε γκράφικ νόβελ και αυτό έγινε το 2025.

Στη «Γυάλινη πόλη», ο Κουίν, ένας συγγραφέας που υιοθετεί το όνομα Γουίλιαμ Γουίλσον, αρχίζει να ερευνά μια δολοφονία, αλλά σταδιακά βυθίζεται στην τρέλα. Όσοι διάβασαν φέτος το Γούλιαμ Γουίλσον του Έντγκαρ Άλαν Πόε, επίσης από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, καταλαβαίνουν πού οδηγείται η πρώτη ιστορία. Και στη δεύτερη, ωστόσο, υπάρχει το μοτίβο του σωσία. Στα «Φαντάσματα», ο ιδιωτικός ντετέκτιβ Μπλου, ο οποίος παρακολουθεί έναν άντρα με το όνομα Μπλακ, για λογαριασμό του κυρίου Γουάιτ, αρχίζει κάποια στιγμή να συγχέει τα πρόσωπα. Τέλος, στο «Κλειδωμένο δωμάτιο», ένας άλλος συγγραφέας έχει χάσει τη δημιουργικότητά του και προσπαθεί να την ανακτήσει οικειοποιώντας τη ζωή του παιδικού του φίλου. Οι Mazzucchelli και Mattotti, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Paul Karasik, ο οποίος εικονογραφεί το τρίτο μέρος και είναι ο «μαέστρος» πίσω από τη συνολική διασκευή της τριλογίας, παραδίδουν ένα έργο καλλιτεχνικά και δομικά ευφυές. Τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις και εικονογραφήσεις, οι οποίες όμως καταφέρνουν να μεταφέρουν την πολυπλοκότητα της οστερικής σκέψης με ένα κοινό πνεύμα.

Soloúp, Babel (εκδ. Ίκαρος)

Ο πολιτικός γελοιογράφος και κομίστας Αντώνης Νικολόπουλος, κατά εκδοτικόν κόσμον Soloúp, επιχειρεί με το νέο του κόμικ Babel τη μυθοπλαστική προσέγγιση μιας πραγματικότητας που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη Ευρώπη. Με αφορμή την οικογενειακή του ιστορία, ο ήρωας έρχεται σε επαφή με τη μεταναστευτική ιστορία της κεντρικής Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επτά ταξίδια στο Βέλγιο, πολλές επισκέψεις σε εργοστασιακούς χώρους-ορυχεία, εκατοντάδες φωτογραφίες και περιπλανήσεις και κυρίως αρχειακή και επιτόπια έρευνα είναι το οπλοστάσιο που αξιοποίησε ο δημιουργός αυτή τη φορά για να παρουσιάσει τις βαβέλ τού σήμερα και να αναδείξει ένα πρόσωπο της Ευρώπης που έχει χαραχθεί από τη μετανάστευση, τη σκληρή εργασία και την πολιτισμική ώσμωση. Μια έκδοση-φόρος τιμής και στο ιστορικό περιοδικό «Βαβέλ», από όπου ξεκίνησε ο δημιουργός τη μακρά του πορεία.

Μετά από μια χιουμοριστική παραλλαγή της βιβλικής γένεσης και της ιστορίας της Βαβέλ, δηλαδή της δημιουργίας των γλωσσών ως απάντηση του Θεού στην αλαζονεία των ανθρώπων που προσπάθησαν να τον προσεγγίσουν, μεταφερόμαστε στις Βρυξέλλες του 21ου αιώνα, όπου καταφτάνει ένας Έλληνας, κατά πως φαίνεται ο Σολούπ. Ανάμεσα σε πολύγλωσσα σκυλιά που του επιτίθονται, αναγνωρίζει ένα αδέσποτο σκυλάκι φοξ τεριέ που μιλάει ελληνικά. Σε αυτό το πλάσμα θα περιγράψει ο δημιουργός τον σκοπό του. Αποζητά να «μπει στα παπούτσια» της γιαγιάς και του παππού του, που επέζησαν από την καταστροφή στη Σμύρνη και παντρεύτηκαν στο Βέλγιο, προτού επιστρέψουν στην Αθήνα. Η αναζήτησή του τον οδηγεί στα ορυχεία του Βελγίου, μία «βαβέλ» στα έγκατα της Γης, που βρέθηκαν να απασχολούνται χιλιάδες μετανάστες από αμέτρητες χώρες, διαμορφώνοντας μια πολύγλωσση και πρισματική δική τους πραγματικότητα. Με χιούμορ και τρυφερότητα ο Σολούπ προσεγγίζει ένα συλλογικό βίωμα, όπως αποδεικνύει και το επίμετρο που συνδέει τις αφηγήσεις του κυρ-Άγγελου με τα βιώματα των μεταναστών ανθρακωρύχων άλλων χωρών.

Soloúp, Αϊβαλί (εκδ. Διόπτρα, επετειακή επανέκδοση)

Όσοι δεν έχουν ακόμα γνωρίσει το έργο του Soloúp, μπορούν να ανατρέξουν και στο γκράφικ νόβελ που αποτέλεσε κατά κάποιο τρόπο την αρχή των πάντων, αυτό που συνέδεσε τον δημιουργό με την αναδιήγηση των ιστορικών γεγονότων και ταυτόχρονα αποτέλεσε το πέρασμά του από τα κόμικς στα γκράφικ νόβελ. Το Αϊβαλί ήταν, επίσης, ένα από τα πρώτα και καλύτερα γκράφικ νόβελ που γνώρισαν ευρεία επιτυχία και κανονικοποίησαν το διάβασμα αυτού του είδους στην Ελλάδα. Δέκα χρόνια μετά, πολλές μεταφράσεις, συγκινήσεις και βραβεία αργότερα, το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα σε αναθεωρημένη έκδοση, με νέο υλικό και εικόνες από την πλούσια εκδοτική του πορεία. Η ιστορία της μικρασιατικής καταστροφής, το συλλογικό τραύμα, η προσφυγική καταγωγή, οι ρίζες μας, όλα συγκεντρώνονται στο διάσημο και αγαπημένο Αϊβαλί.

Εδώ θα βρει κανείς ή θα θυμηθεί, ξαναδιαβάζοντάς το, κάποια χαρακτηριστικά στοιχεία του Soloup που επιβιώνουν μέχρι σήμερα, όπως η σπονδυλωτή αφήγηση, η πολύπλευρη ανάδειξη ενός ιστορικού γεγονότος, η πολυφωνία, η έρευνα και το αντιπολεμικό-αντιρατσιστικό μήνυμα. Στο Αϊβαλί, που συνομιλεί ποικιλοτρόπως με το Βαβέλ, όπως θα διαπιστώσουν όσοι διαβάσουν και τα δύο, όλα εκκινούν από ένα ταξίδι αναζήτησης στη Μυτιλήνη και το Αϊβαλί, που καταλήγει σε μια βουτιά στο ιστορικό παρελθόν. Αρωγοί της αφήγησης θα γίνουν τέσσερις Αϊβαλιώτες, οι Έλληνες Φώτης Κόντογλου, Ηλίας Βενέζης και Αγάπη-Βενέζη-Μολυβιάτη, καθώς και ο Τούρκος Αχμέτ Γιορουλμάζ. Οι μνήμες και τα αναγνώσματα του ταξιδιώτη μπερδεύονται με τις εμπειρίες των τεσσάρων πρωταγωνιστών, για να αποτυπώσουν τον ξεριζωμό, την προσφυγιά, τη μισαλλοδοξία και το τραύμα, που μοιράζονται οι δύο λαοί.

Μανού Λαρσενέ, Ο δρόμος – Διασκευή του ομώνυμου έργου του Κόρμακ ΜακΚάρθι (μτφρ. Χρήστος Τσέλιος, εκδ. Anubis)

Σε αντίθεση με την Τριλογία της Νέας Υόρκης, το βραβευμένο με Πούλιτζερ μοντέρνο κλασικό βιβλίο Ο δρόμος μπορούμε να το φανταστούμε πιο εύκολα σε γκράφικ νόβελ, αφού έχει μεταφερθεί και στον κινηματογράφο αρκετά πετυχημένα. Κι όμως η διασκευή του Manu Larcenet προσδίδει μια νέα οπτικοποίηση του δυστοπικού κόσμου που οραματίστηκε ο Κόρμακ ΜακΚάρθι στις αρχές του αιώνα, που απέχει αρκετά από τη χολιγουντιανή παραγωγή. Το ιδιαίτερο οδοιπορικό πατέρα-γιου σε μια μετα-αποκαλυπτική Αμερική δίνεται εδώ στην πλήρη αγριότητα και ζοφερότητά του, αλλά με χαρακτηριστική λιτότητα και αφαιρετικότητα, ταιριαστή στο μακαρθικό ύφος. Ένα από τα πιο γνωστά και σημαντικά έργα του Αμερικάνου δημιουργού μέσα από τη ματιά ενός Γάλλου καρτουνίστα, που παραμένει πιστός στο πνεύμα του βιβλίου, μας υπενθυμίζει πώς μπορεί κανείς να κρατήσει την ανθρωπιά του σε έναν κόσμο που έχει χάσει κάθε ηθική πυξίδα.

Βρισκόμαστε σε ένα κοντινό εφιαλτικό μέλλον, όπου η Γη έχει υποστεί ανεπανόρθωτη κλιματική αλλαγή, η χλωρίδα και η πανίδα έχουν καταστραφεί, ο πολιτισμός έχει καταρρεύσει και ένα γκρίζο σύννεφο στάχτης σκεπάζει τον ουρανό. Οι άνθρωποι πρέπει να αναζητήσουν στα χαλάσματα την τροφή και ένδυσή τους. Ένας πατέρας ταξιδεύει μαζί με τον γιο του, προς τον Νότο, αναζητώντας καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Ρακένδυτοι και λιπόσαρκοι, με τα ελάχιστα εφόδια που συνιστούν το βιός τους, και κυρίως μια ελπίδα για το μέλλον, πρέπει να προστατευτούν. Οι εναπομείναντες άνθρωποι έχουν οργανωθεί σε συμμορίες και είναι αποφασισμένοι να κάνουν τα πάντα για την επιβίωση. Μπορεί κανείς να παραμείνει καλός όταν γύρω του επικρατεί η διαφθορά και η ανθρωποφαγία;

Θανάσης Πέτρου, 1941: Αυστηρά συσκότισις (εκδ. Ίκαρος)

Ο Θανάσης Πέτρου είναι από τους εμπειρότερους κομίστες της χώρας με μια μακρά καριέρα στην ένατη τέχνη. Τα τελευταία χρόνια έχει καταπιαστεί με ένα πολύ σημαντικό πόνημα, τη δημιουργία μιας σειράς γκράφικ νόβελ, που ανατέμνουν την ιστορία της Ελλάδας και κατ’ επέκταση της Ευρώπης μέσα από συγκεκριμένα ορόσημα. Το πρώτο, Οι όμηροι του Γκαίρλιτς, φώτισε μια όχι και τόσο γνωστή ιστορία από την περίοδο του Εθνικού Διχασμού, και ακολούθησαν τα 1922: Το τέλος ενός ονείρου, 1923: Εχθρική πατρίδα και 1936: Ετοιμόρροπη δημοκρατία. Ο Έλληνας δημιουργός, μέσα από τη συμπύκνωση και τη συμβολοποιία, καταφέρνει να αναδείξει το κόμικ ως ιστορική πηγή για τις νεότερες αλλά και τις μεγαλύτερες γενιές. Το φετινό του πόνημα, 1941, συνεχίζει από εκεί που το άφησε το 1936 στη γενέτειρα του Θανάση Πέτρου, τη Θεσσαλονίκη, για να αναδείξει μια από τις πιο γκρίζες στιγμές της, όπως υποδεικνύουν και οι χρωματικοί τόνοι.

Βρισκόμαστε στα ύστερα στάδια του μεσοπολέμου και ο Σμυρνιός Γιώργος Αμπατζής, ο οποίος θυμίζουμε εξέτισε ποινή για ένα έγκλημα τιμής, θέλει να στρώσει τη ζωή του. Βρίσκει δουλειά στα καρεκλάδικα της Άθωνος, ένα σπίτι στην Άνω Πόλη και παντρεύεται τη σπιτονοικοκυρά του, μια χήρα με δύο παιδιά. Όμως ξαφνικά, ξεσπά ο πόλεμος. Όπως και στο υπόλοιπο έργο του, ο Πέτρου χειρίζεται τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα μέσα από το προσωπικό βίωμα των ηρώων του. Έτσι, το έπος της Αλβανίας, η κατάληψη της Θεσσαλονίκης και η περιήγηση στις κατοχικές συνθήκες δίνονται μέσα από την οικογενειακή οδύνη. Προοδευτικά αρχίζει κάτι να αλλάζει, κάτι που γεννά την πιο σκοτεινή σελίδα του πολέμου. Με τους μαυραγορίτες, τη φρικώδη μεταχείριση των Εβραίων, τον σχηματικό διχασμό στο ίδιο του το σπίτι και τις απαρχές του εμφυλίου πολέμου, αυτό είναι ένα ακόμα επίπονο κεφάλαιο στην Οδύσσεια του Γιώργη Αμπατζή και την Ιστορία της Ελλάδας εν γένει. Αναλυτικά για το βιβλίο, δείτε εδώ.

Αλίξ Γκαρέν, Μη με λησμόνει (μτφρ. Τατιάνα Ραπακούλια, εκδ. Μικρός Ήρως) 

Ανεξαρτήτως των άλλων αξιώσεων του κάθε τίτλου που βρίσκεται σε αυτή τη λίστα, το πιο συγκινητικό γκράφικ νόβελ της φετινής χρονιάς είναι μακράν το Μη με λησμόνει της πολύ νεαρής Αλίξ Γκαρέν. Μέσα από μια τρυφερή αφήγηση και εικονογραφία παστέλ τόνων, η δημιουργός καταπιάνεται με το πανανθρώπινο συναίσθημα του πένθους, αλλά και της πρόωρης μορφής του, της σταδιακής απώλειας, δηλαδή, ενός αγαπημένου συγγενή που έχει άνοια. Η Βελγίδα κομίστρια ασχολείται με τις πιο επίπονες πτυχές της νόσου Αλτσχάιμερ και τη σχέση γιαγιάς και εγγονής, όμως ταυτόχρονα δημιουργεί και μια ιστορία ενηλικίωσης, αποδοχής του εαυτού και συμφιλίωσης με τον θάνατο. Ένα αριστοτεχνικό πρώτο έργο που δημιουργεί μεγάλες προσδοκίες για τη συνέχεια της Γκαρέν.

Η γιαγιά της Κλεμάνς βρίσκεται στο γηροκομείο. Έχει προχωρημένο Αλτσχάιμερ και επειδή είναι η τρίτη φορά που αποδρά, οι γιατροί προτείνουν να αρχίσουν να της χορηγούν ένα φάρμακο. Η μαμά της Κλεμάνς είναι παθολόγος, έχει αυξημένες ευθύνες και δεν μπορεί να φροντίσει τη μητέρα της, όμως η Κλεμάνς ανησυχεί για τη γιαγιά της, για την ελλιπή προσοχή που της παρέχουν στο άσυλο. Αποφασίζει λοιπόν να την «απαγάγει» για να δραπετεύσουν μαζί στο μόνο σπίτι που αυτή τη στιγμή θυμάται η γιαγιά, το πατρικό της στο Αβέν. Η Κλεμάνς καθ’ όλη τη διαδρομή έρχεται αντιμέτωπη με τις αλλαγές στη μνήμη της γιαγιάς της, συγκρίνοντας με την παλιότερη εικόνα της που αγάπησε όταν ήταν μικρή. Οι ρόλοι τώρα έχουν αντιστραφεί, όμως η νεαρή έχει ακόμα πολλά να μάθει από αυτή τη σχέση, να επανεξετάσει τη σχέση με τη μητέρα της και με τον ίδιο της τον εαυτό.

Ούρσουλα Λε Γκέν, Φρεντ Φόρνταμ, Γαιοθάλασσα – Ο μάγος της Γαιοθάλασσας (μτφρ. Θωμάς Π. Μαστακούρης, εκδ. Αίολος)

Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει πολλά κλασικά βιβλία να «επαναβαπτίζονται» σε graphic novel, μέσα από την εικονογράφηση του Βρετανού σκιτσογράφου Φρεντ Φόρνταμ. Αυτός κρύβεται πίσω από τα γκράφικ νόβελ Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια της Χάρπερ Λι (μτφρ. Τάσος Νικογιάννης, εκδ. Οξύ), Ο υπέροχος Γκάτσμπυ του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Μίνωας) και Θαυμαστός καινούριος κόσμος του Άλντους Χάξλεϋ (μτφρ. Βασίλης Μπαμπούρης, εκδ. Οξύ), που είδαμε στα ελληνικά πρόσφατα. Γνωρίζοντας τη δουλειά του Φόρνταμ, ο γιος της Ούρσουλα Λε Γκεν δεν δίστασε να παραχωρήσει την άδεια στον δημιουργό να μετατρέψει την εξαλογία της μητέρας του σε γκράφικ νόβελ. Ο λόγος, φυσικά, για το «Ο μάγος της γαιοθάλασσας», μια σειρά που θεωρείται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα έργα του είδους του φανταστικού. 

Η Ούρσουλα λε Γκεν, όταν το μακρινό 1967 κλήθηκε να γράψει αυτό που έμεινε στην ιστορία ως το έπος της Γαιοθάλασσας, είχε ως σημεία αναφοράς μόνο γέρους μάγους, με μυτερό καπέλο και λευκή γενειάδα. Αναρωτήθηκε, λοιπόν, πώς μπορεί να είναι τα νεανικά χρόνια ενός μάγου και αυτό αποφάσισε να γράψει, την ιστορία ενός νεαρού που έγινε ο σπουδαίος μάγος Γκεντ. Οι ειδικοί την αποκαλούν γι’ αυτό τον λόγο «γιαγιά» του Χάρι Πότερ. Δίνοντας μορφή στον μαγικό κόσμο που φαντάστηκε η Βρετανίδα συγγραφέας, ο Φόρνταμ παρακολουθεί τον Γκεντ στα νιάτα του, πριν γίνει ο πιο θρυλικός μάγος στον κόσμο της Γαιοθάλασσας, όταν ήταν ένας παράτολμος και φιλόδοξος νέος. Όσο εξασκούσε τις δυνάμεις του, εξημέρωσε έναν αρχαίο δράκο και ταξίδεψε στο αρχιπέλαγος για να σταματήσει την ορμή της τρομερής σκιάς που ο ίδιος εξαπέλυσε στον κόσμο.

* Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι δημοσιογράφος και βιβλιοκριτικός.