Ο όρος «πλύση εγκεφάλου» χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά στη δεκαετία του 1950 κατά τον Πόλεμο της Κορέας για να εξηγήσει πώς ολοκληρωτικά καθεστώτα μπόρεσαν να επαναπρογραμματίσουν εντελώς Αμερικανούς στρατιώτες μέσω βασανιστηρίων και προπαγάνδας. Είναι η θεωρία ότι οι βασικές πεποιθήσεις, ιδέες, συμμαχίες και αξίες ενός ατόμου μπορούν να αντικατασταθούν τόσο πολύ ώστε να μην έχει πλέον αυτονομία σκέψης ούτε κριτική ικανότητα, όπως εξηγεί το learning-mind.com.
Το άτομο που προσπαθεί να πλύνει τον εγκέφαλό σου θέλει πρώτα να μάθει τα πάντα για εσένα — τις δυνάμεις σου, τις αδυναμίες σου, ποιους εμπιστεύεσαι, ποιους ακούς. Στη συνέχεια ξεκινά μια διαδικασία που περιλαμβάνει πέντε βασικά βήματα:
1) Απομόνωση
Σε απομακρύνουν από φίλους και οικογένεια ώστε να ελέγχουν πληρέστερα την πρόσβασή σου σε διαφορετικές απόψεις.
2) Επίθεση στην αυτοεκτίμηση
Σε κάνουν να νιώθεις ανίκανος ή αξιό-αμφισβητούμενος ώστε να «σπάσουν» την αυτοπεποίθησή σου και να γίνεις πιο δεκτικός στις νέες «ιδέες».
3) «Εμείς vs Αυτοί»
Σε πείθουν ότι υπάρχει μια νέα, καλύτερη ομάδα ή προσωπική ταυτότητα — και ότι όλοι οι άλλοι είναι λάθος ή κατώτεροι. Αυτό μπορεί να συνοδεύεται από κανόνες, ενδυμασίες, ειδική συμπεριφορά ή δομές που δημιουργούν μια αίσθηση «προνομιακής ομάδας».
4) Τυφλή υπακοή
Ο σκοπός είναι να σε κάνει να υπακούς χωρίς ερώτηση — με επιβραβεύσεις όταν κάνεις αυτό που θέλουν και τιμωρίες όταν δεν το κάνεις. Επαναλαμβανόμενες φράσεις ή μαντζούνια βοηθούν να σταματήσουν οι αμφιβολίες μέσα σου.
5) Δοκιμασίες
Ένας άνθρωπος που κάνει πλύση εγκεφάλου δεν πιστεύει ποτέ ότι η δουλειά του έχει τελειώσει, καθώς υπάρχουν πάντα σενάρια όπου το θύμα θα μπορούσε να αρχίσει να ανακτά την αυτονομία του και να αρχίσει να σκέφτεται ξανά μόνο του. Τα τεστ που κάνουν στα θύματά τους, όχι μόνο δείχνουν ότι εξακολουθούν να έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου, αλλά τους επιτρέπουν να δουν πόσο έλεγχο εξακολουθούν να έχουν πάνω στα θύματά τους. Τα τεστ θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τη διάπραξη μίας εγκληματικής πράξης, όπως η ληστεία ενός καταστήματος ή η διάρρηξη ενός σπιτιού.
