Διατροφή νοσοκομείου: τι πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς
Η διατροφή στο νοσοκομείο συχνά μοιάζει με κάτι απλό: ένας δίσκος φαγητού που φτάνει συγκεκριμένη ώρα στο δωμάτιο. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί μέρος της θεραπείας. Το τι θα φάει ένας ασθενής μπορεί να επηρεάσει την ενέργεια, τη γλυκόζη, την πίεση, την επούλωση τραυμάτων, τη λειτουργία του εντέρου, ακόμη και την αντοχή του κατά την ανάρρωση.
Η διατροφή νοσοκομείου δεν είναι ίδια για όλους. Διαμορφώνεται ανάλογα με τη διάγνωση, τα φάρμακα, τις εξετάσεις, τη χειρουργική επέμβαση, τις αλλεργίες, την ικανότητα μάσησης ή κατάποσης και τη γενική θρεπτική κατάσταση του ασθενούς. Γι’ αυτό και ο δίσκος του διπλανού ασθενούς μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικός, ακόμη κι αν βρίσκεστε στην ίδια κλινική.
Παρακάτω θα βρείτε έναν πρακτικό οδηγό για το τι πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς και οι συνοδοί, τι να ρωτούν την ιατρική ομάδα και πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Τι σημαίνει διατροφή νοσοκομείου
Η διατροφή νοσοκομείου είναι το σύνολο των γευμάτων, ροφημάτων και, όταν χρειάζεται, ειδικών συμπληρωμάτων ή μεθόδων θρέψης που παρέχονται σε έναν ασθενή κατά τη νοσηλεία του. Δεν αφορά μόνο το μενού της ημέρας, αλλά και το πώς προσαρμόζεται η τροφή στις ιατρικές ανάγκες του ατόμου.
Συνήθως η διατροφή καθορίζεται από τον θεράποντα γιατρό σε συνεργασία με διαιτολόγο ή κλινικό διατροφολόγο, όπου υπάρχει διαθέσιμος. Το νοσηλευτικό προσωπικό παίζει επίσης σημαντικό ρόλο, καθώς παρακολουθεί αν ο ασθενής τρώει, αν εμφανίζει ναυτία, δυσκολία στην κατάποση, πόνο, διάρροια, δυσκοιλιότητα ή άλλες δυσκολίες.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η διατροφή μπορεί να αλλάξει από τη μία ημέρα στην άλλη. Για παράδειγμα, ένας ασθενής μπορεί να μείνει νηστικός πριν από μια εξέταση, να ξεκινήσει μετά με υγρά, στη συνέχεια με μαλακή τροφή και αργότερα να επιστρέψει σε πιο πλήρη γεύματα.
Γιατί είναι τόσο σημαντική κατά τη νοσηλεία
Η σωστή θρέψη βοηθά το σώμα να ανταποκριθεί καλύτερα στην ασθένεια, στην επέμβαση ή στη θεραπεία. Η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης, ενέργειας, υγρών, βιταμινών και μετάλλων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της μυϊκής μάζας, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και την επούλωση.
Οι διεθνείς οδηγίες της European Society for Clinical Nutrition and Metabolism επισημαίνουν ότι ο υποσιτισμός στο νοσοκομείο είναι συχνός και μπορεί να επηρεάσει την πορεία της ανάρρωσης. Αυτό δεν αφορά μόνο άτομα με πολύ χαμηλό βάρος. Μπορεί να εμφανιστεί και σε ασθενείς με φυσιολογικό ή αυξημένο βάρος, ειδικά όταν έχουν χάσει γρήγορα κιλά, τρώνε ελάχιστα ή έχουν αυξημένες ανάγκες λόγω νόσου.
Η διατροφή, λοιπόν, δεν είναι απλώς ζήτημα όρεξης. Αν ένας ασθενής δεν μπορεί να φάει, δεν του αρέσει το φαγητό, νιώθει γρήγορο κορεσμό ή έχει συμπτώματα μετά τα γεύματα, είναι σημαντικό να το αναφέρει. Υπάρχουν λύσεις, όπως αλλαγή υφής, μικρότερα και συχνότερα γεύματα, διατροφικά συμπληρώματα ή ειδική υποστήριξη.
Για μια πιο γενική κατανόηση του ρόλου της τροφής στο σώμα, μπορείτε να διαβάσετε και τον οδηγό μας για το τι είναι η διατροφή και γιατί επηρεάζει όλο το σώμα.
Συνηθισμένοι τύποι νοσοκομειακής διατροφής
Κάθε νοσοκομείο μπορεί να χρησιμοποιεί διαφορετική ορολογία, όμως ορισμένες κατηγορίες διατροφής είναι αρκετά συνηθισμένες. Ο παρακάτω πίνακας εξηγεί με απλό τρόπο τι μπορεί να σημαίνουν.
| Τύπος διατροφής | Πότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί | Τι πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής |
|---|---|---|
| Γενική ή ελεύθερη διατροφή | Όταν δεν υπάρχουν ειδικοί περιορισμοί | Παραμένει μέρος της θεραπείας και καλό είναι να καταναλώνεται όσο γίνεται επαρκώς |
| Ελαφρά διατροφή | Μετά από αδιαθεσία, γαστρεντερικά συμπτώματα ή σε φάση επανέναρξης σίτισης | Συνήθως αποφεύγονται βαριά, πολύ λιπαρά ή δύσπεπτα τρόφιμα |
| Μαλακή ή πολτοποιημένη διατροφή | Σε δυσκολία μάσησης, κατάποσης ή μετά από ορισμένες επεμβάσεις | Η υφή είναι εξίσου σημαντική με τα συστατικά του γεύματος |
| Υδρική ή υγρή διατροφή | Πριν ή μετά από εξετάσεις, επεμβάσεις ή σε ειδικές γαστρεντερικές καταστάσεις | Δεν πρέπει να παρατείνεται χωρίς ιατρική οδηγία, επειδή μπορεί να μην καλύπτει πλήρως τις ανάγκες |
| Διατροφή για διαβήτη | Σε σακχαρώδη διαβήτη ή αυξημένη γλυκόζη | Σημασία έχει η κατανομή υδατανθράκων και ο συγχρονισμός με φάρμακα ή ινσουλίνη |
| Χαμηλή σε αλάτι | Σε υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρικά ή ηπατικά προβλήματα | Τρόφιμα από έξω μπορεί να περιέχουν πολύ περισσότερο αλάτι από όσο φαίνεται |
| Νεφρική διατροφή | Σε χρόνια νεφρική νόσο ή αιμοκάθαρση, ανάλογα με την περίπτωση | Μπορεί να χρειάζεται έλεγχος σε κάλιο, φώσφορο, αλάτι, υγρά ή πρωτεΐνη |
| Χαμηλή σε φυτικές ίνες ή υπόλειμμα | Σε συγκεκριμένες παθήσεις εντέρου, πριν από εξετάσεις ή μετά από ορισμένες επεμβάσεις | Δεν σημαίνει ότι οι φυτικές ίνες είναι γενικά κακές, αλλά ότι προσωρινά χρειάζεται περιορισμός |
| Υψηλή σε πρωτεΐνη ή θερμίδες | Σε τραύματα, εγκαύματα, κακή θρέψη, απώλεια βάρους ή αυξημένες ανάγκες | Μπορεί να περιλαμβάνει εμπλουτισμένα γεύματα ή ειδικά πόσιμα συμπληρώματα |
| Εντερική ή παρεντερική θρέψη | Όταν ο ασθενής δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του από το στόμα | Πρόκειται για εξειδικευμένη ιατρική διατροφική υποστήριξη και παρακολουθείται στενά |
Ο πίνακας είναι ενημερωτικός. Δεν αντικαθιστά τις οδηγίες του γιατρού ή του διαιτολόγου, γιατί κάθε ασθενής έχει διαφορετικές ανάγκες.
Τι να πείτε στην ομάδα υγείας από την αρχή
Πολλοί ασθενείς θεωρούν ότι οι πληροφορίες για το φαγητό είναι δευτερεύουσες. Στην πραγματικότητα, μερικές λεπτομέρειες μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά στην ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα της φροντίδας.
Ενημερώστε την ομάδα υγείας αν ισχύει κάτι από τα παρακάτω:
- Έχετε τροφική αλλεργία ή δυσανεξία, όπως σε ξηρούς καρπούς, γάλα, αυγό, ψάρι, γλουτένη ή άλλο τρόφιμο.
- Ακολουθείτε ειδική διατροφή για ιατρικούς, θρησκευτικούς ή προσωπικούς λόγους.
- Έχετε χάσει βάρος χωρίς να το επιδιώξετε τους τελευταίους μήνες.
- Τρώτε πολύ λιγότερο από το συνηθισμένο λόγω ανορεξίας, ναυτίας, πόνου ή κόπωσης.
- Δυσκολεύεστε να μασήσετε ή να καταπιείτε.
- Παίρνετε συμπληρώματα, βότανα ή ειδικά σκευάσματα διατροφής.
- Έχετε διαβήτη και χρειάζεστε συγχρονισμό γευμάτων με ινσουλίνη ή φάρμακα.
- Έχετε περιορισμό υγρών ή σας έχουν πει να μετράτε πόσο νερό πίνετε.
Αν κάτι δεν έχει καταγραφεί σωστά, ζητήστε ευγενικά να το επιβεβαιώσουν. Για παράδειγμα, μια αλλεργία πρέπει να είναι γνωστή σε όλους όσοι εμπλέκονται στη φροντίδα σας.
Μπορεί ο ασθενής να φέρει φαγητό από το σπίτι;
Σε αρκετές οικογένειες υπάρχει η φυσική επιθυμία να φέρουν στον ασθενή κάτι σπιτικό. Η πρόθεση είναι καλή, αλλά δεν είναι πάντα ασφαλής. Πριν φέρετε οποιοδήποτε φαγητό, ρωτήστε την ιατρική ή νοσηλευτική ομάδα.
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους μπορεί να απαγορεύεται ή να περιορίζεται το φαγητό απ’ έξω. Ο ασθενής μπορεί να πρέπει να μείνει νηστικός πριν από εξέταση, να έχει περιορισμό σε αλάτι, ζάχαρη, κάλιο ή υγρά, να χρειάζεται ειδική υφή λόγω κατάποσης ή να έχει αυξημένο κίνδυνο λοίμωξης. Επίσης, τρόφιμα που φαίνονται αθώα, όπως σούπες, τυριά, αλλαντικά, χυμοί, γλυκά ή έτοιμα αρτοσκευάσματα, μπορεί να μην ταιριάζουν με τη θεραπευτική δίαιτα.
Αν το νοσοκομείο επιτρέψει φαγητό από το σπίτι, ζητήστε οδηγίες για την ποσότητα, τη συντήρηση, την αναθέρμανση και τον χρόνο κατανάλωσης. Η ασφάλεια τροφίμων είναι ιδιαίτερα σημαντική σε ασθενείς με χαμηλή άμυνα, ηλικιωμένους, εγκύους ή άτομα μετά από χειρουργείο. Οι βασικές αρχές ασφαλούς χειρισμού τροφίμων, όπως καθαρά χέρια, σωστή ψύξη και αποφυγή παραμονής του φαγητού σε θερμοκρασία δωματίου, είναι κρίσιμες.
Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει όρεξη
Η μειωμένη όρεξη είναι πολύ συχνή στο νοσοκομείο. Μπορεί να οφείλεται στην ίδια τη νόσο, στα φάρμακα, στο άγχος, στον πόνο, στη δυσκοιλιότητα, στη ναυτία, στην αλλαγή περιβάλλοντος ή στην ακινησία. Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζεται ως αδιαφορία του ασθενούς.
Αν δυσκολεύεστε να φάτε, μιλήστε στην ομάδα υγείας. Μπορεί να βοηθήσουν απλές προσαρμογές, όπως μικρότερα γεύματα, αλλαγή ώρας, επιλογή πιο μαλακών τροφών, καλύτερη αντιμετώπιση της ναυτίας ή του πόνου, φροντίδα του στόματος και έμφαση στην πρωτεΐνη όταν η ποσότητα φαγητού είναι περιορισμένη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να προταθούν ειδικά πόσιμα διατροφικά συμπληρώματα. Δεν είναι κοινά ροφήματα ή υποκατάστατα για όλους, αλλά προϊόντα που πρέπει να δίνονται με βάση τις ανάγκες του ασθενούς. Αν σας δοθούν, ρωτήστε πότε είναι καλύτερο να τα πίνετε, αν αντικαθιστούν κάποιο γεύμα και αν επηρεάζουν τη γλυκόζη ή τα υγρά σας.
Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας τονίζει ότι μια υγιεινή διατροφή βασίζεται σε ποικιλία, επαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και περιορισμό στοιχείων όπως το υπερβολικό αλάτι, τα ελεύθερα σάκχαρα και τα κορεσμένα λιπαρά. Στο νοσοκομείο, αυτές οι αρχές προσαρμόζονται στις θεραπευτικές ανάγκες της στιγμής.
Διατροφή πριν και μετά από επέμβαση ή εξέταση
Πριν από ορισμένες εξετάσεις ή χειρουργικές επεμβάσεις, μπορεί να σας ζητηθεί να μη φάτε ή να μην πιείτε για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Αυτό δεν πρέπει να αλλάζει χωρίς άδεια, ακόμη κι αν νιώθετε καλά. Το ίδιο ισχύει για νερό, καφέ, καραμέλες, τσίχλες ή συμπληρώματα, αν η ομάδα έχει δώσει συγκεκριμένες οδηγίες.
Μετά από μια επέμβαση, η επανέναρξη της διατροφής εξαρτάται από το είδος του χειρουργείου, την αναισθησία, τη λειτουργία του εντέρου, τη ναυτία και τη γενική κατάσταση. Κάποιοι ασθενείς ξεκινούν με υγρά, άλλοι επιστρέφουν πιο γρήγορα σε κανονική τροφή, ενώ ορισμένοι χρειάζονται ειδική υποστήριξη.
Μην πιέζετε τον εαυτό σας να φάει γρήγορα, αλλά μην κρύβετε και το γεγονός ότι δεν τρώτε. Αν ένα γεύμα μένει σχεδόν άθικτο, η ομάδα υγείας χρειάζεται να το γνωρίζει, ώστε να αξιολογήσει αν χρειάζεται αλλαγή στο πλάνο.
Τι να προσέξετε αν έχετε χρόνια πάθηση
Ασθενείς με διαβήτη, νεφρική νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια, υπέρταση, ηπατική νόσο, φλεγμονώδη νοσήματα εντέρου ή καρκίνο συχνά χρειάζονται πιο εξατομικευμένες οδηγίες. Το ίδιο ισχύει για ηλικιωμένους, παιδιά, εγκύους και άτομα με διατροφικές διαταραχές ή σημαντική απώλεια βάρους.
Στον διαβήτη, για παράδειγμα, δεν αρκεί να αποφευχθεί η ζάχαρη. Σημασία έχει η συνολική ποσότητα και κατανομή υδατανθράκων, ο χρόνος του γεύματος και η αντιστοίχιση με την αγωγή. Στη νεφρική νόσο, οι οδηγίες μπορεί να διαφέρουν πολύ ανάλογα με το στάδιο, τις εξετάσεις αίματος και το αν ο ασθενής κάνει αιμοκάθαρση.
Αν έχετε ήδη διατροφικό πλάνο από γιατρό ή διαιτολόγο, ενημερώστε το νοσοκομείο και, αν είναι δυνατόν, δείξτε το γραπτώς. Μην θεωρείτε ότι οι παλιές οδηγίες ισχύουν απαραίτητα κατά τη διάρκεια μιας οξείας νοσηλείας.
Επιστροφή στο σπίτι: τι να ρωτήσετε πριν το εξιτήριο
Η διατροφή δεν τελειώνει με το εξιτήριο. Πολλές φορές, οι πρώτες εβδομάδες στο σπίτι είναι καθοριστικές για την ανάρρωση. Πριν φύγετε από το νοσοκομείο, ζητήστε σαφείς οδηγίες.
Χρήσιμες ερωτήσεις πριν το εξιτήριο είναι οι εξής:
- Χρειάζεται να ακολουθήσω ειδική δίαιτα στο σπίτι και για πόσο διάστημα;
- Υπάρχουν τρόφιμα που πρέπει να αποφύγω προσωρινά;
- Πόση πρωτεΐνη, νερό ή αλάτι επιτρέπεται να καταναλώνω;
- Πρέπει να συνεχίσω κάποιο διατροφικό συμπλήρωμα;
- Πότε πρέπει να επικοινωνήσω με γιατρό αν δεν μπορώ να φάω;
- Χρειάζομαι παρακολούθηση από διαιτολόγο μετά το εξιτήριο;
Αν έχετε γενικές απορίες για το πώς συνδέεται η καθημερινή διατροφή με την υγεία, μπορείτε να δείτε και το άρθρο μας για το πώς συνδέονται διατροφή και υγεία στην καθημερινότητα.
Συχνά λάθη που αξίζει να αποφύγετε
Ένα συχνό λάθος είναι να θεωρεί ο ασθενής ότι το νοσοκομειακό φαγητό είναι απλώς άνοστο και άρα μπορεί να αντικατασταθεί με οτιδήποτε φέρει η οικογένεια. Στην πραγματικότητα, πολλές θεραπευτικές δίαιτες είναι σκόπιμα περιορισμένες σε αλάτι, λίπος, φυτικές ίνες ή συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά.
Άλλο λάθος είναι να μην αναφέρεται η χαμηλή πρόσληψη τροφής. Αν τρώτε μόνο λίγες μπουκιές σε κάθε γεύμα, η ομάδα πρέπει να το γνωρίζει. Η έγκαιρη παρέμβαση είναι πιο εύκολη από την αντιμετώπιση έντονης απώλειας βάρους ή αδυναμίας αργότερα.
Τέλος, αποφύγετε τις αυθαίρετες δίαιτες μέσα στο νοσοκομείο. Η νηστεία, οι αποτοξινώσεις, η πολύ χαμηλή πρόσληψη υδατανθράκων ή η παράλειψη γευμάτων μπορεί να είναι επικίνδυνες σε φάση ασθένειας, επέμβασης ή φαρμακευτικής αγωγής.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί το φαγητό του νοσοκομείου δεν έχει πολύ αλάτι; Σε πολλούς ασθενείς χρειάζεται περιορισμός αλατιού λόγω πίεσης, καρδιάς, νεφρών ή κατακράτησης υγρών. Ακόμη και όταν δεν υπάρχει αυστηρός περιορισμός, τα νοσοκομειακά γεύματα συχνά σχεδιάζονται ώστε να είναι πιο ασφαλή για ευρύτερες ομάδες ασθενών.
Μπορώ να ζητήσω αλλαγή στο γεύμα αν δεν μπορώ να το φάω; Ναι, πρέπει να ενημερώσετε το νοσηλευτικό προσωπικό. Αν υπάρχει ιατρικός λόγος, όπως δυσκολία μάσησης, ναυτία, αλλεργία ή πολύ χαμηλή πρόσληψη, μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή της διατροφής.
Είναι πάντα καλύτερο το σπιτικό φαγητό από το νοσοκομειακό; Όχι απαραίτητα κατά τη νοσηλεία. Το σπιτικό φαγητό μπορεί να είναι θρεπτικό, αλλά μπορεί επίσης να μην ταιριάζει με τους θεραπευτικούς περιορισμούς ή τους κανόνες ασφάλειας. Ρωτήστε πάντα πριν το φέρετε.
Τι πρέπει να κάνω αν έχω αλλεργία σε τρόφιμο; Δηλώστε την αμέσως κατά την εισαγωγή και επαναλάβετε την πληροφορία στο νοσηλευτικό προσωπικό. Αν ο δίσκος σας περιέχει κάτι ύποπτο, μην το καταναλώσετε μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι είναι ασφαλές.
Πότε χρειάζεται διαιτολόγος στο νοσοκομείο; Χρειάζεται ιδιαίτερα όταν υπάρχει απώλεια βάρους, κακή όρεξη, χρόνια πάθηση, ανάγκη για ειδική δίαιτα, δυσκολία κατάποσης, σοβαρή επέμβαση ή ανάγκη για διατροφικά συμπληρώματα. Αν ανησυχείτε, μπορείτε να ζητήσετε αξιολόγηση.
Η βασική ιδέα που πρέπει να θυμάστε
Η διατροφή νοσοκομείου είναι μέρος της φροντίδας και όχι απλώς μια καθημερινή παροχή. Όσο καλύτερα ενημερώνετε την ομάδα υγείας για τις ανάγκες, τις δυσκολίες και τις συνήθειές σας, τόσο πιο ασφαλής και αποτελεσματική μπορεί να γίνει η διατροφική υποστήριξη.
Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά τις οδηγίες του γιατρού, του νοσηλευτικού προσωπικού ή του διαιτολόγου σας. Για περισσότερα πρακτικά θέματα υγείας, διατροφής και ευεξίας, μπορείτε να συνεχίσετε την ενημέρωσή σας μέσα από το YO.gr.
