Βιβλιοθεραπεία: Μπορεί ένα μυθιστόρημα να βοηθήσει πραγματικά την ψυχική μας υγεία;
Μπορεί ένα βιβλίο να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε μια δύσκολη περίοδο, να κατανοήσουμε καλύτερα όσα νιώθουμε ή να αισθανθούμε λιγότερο μόνοι;
Αυτή είναι η βασική ιδέα πίσω από τη βιβλιοθεραπεία, μια πρακτική που τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο γνωστή στη Βρετανία, στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες.
Η βιβλιοθεραπεία βασίζεται στην επιλογή βιβλίων που μπορούν να προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη στον αναγνώστη. Μπορεί να περιλαμβάνει εγχειρίδια αυτοβοήθειας και βιβλία ψυχολογίας, αλλά και μυθιστορήματα με ήρωες που αντιμετωπίζουν απώλεια, χωρισμό, μοναξιά, άγχος ή άλλες δύσκολες εμπειρίες.
Για ορισμένους ανθρώπους, μια ιστορία μπορεί να λειτουργήσει σαν καθρέφτης. Για άλλους, σαν ένας ασφαλής τρόπος να απομακρυνθούν προσωρινά από την πραγματικότητα.
Όταν ένα βιβλίο γίνεται προσωπικό καταφύγιο
Η Ελίζαμπεθ Ράσελ, εκπαιδευτικός και βιβλιοθηκονόμος από το Κονέκτικατ, στράφηκε στη βιβλιοθεραπεία το 2017, ενώ περνούσε ένα δύσκολο διαζύγιο και μια μακρά περίοδο κατάθλιψης.
Με τη βοήθεια ειδικού στη δημιουργική βιβλιοθεραπεία, συζήτησε για τη ζωή της, τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε και τα βιβλία που αγαπούσε. Στη συνέχεια, έλαβε μια εξατομικευμένη λίστα μυθιστορημάτων.
Οι ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονταν αντιμέτωποι με δύσκολες αποφάσεις τη βοήθησαν, όπως έχει περιγράψει, να επεξεργαστεί τα δικά της συναισθήματα και να νιώσει ότι δεν ήταν μόνη.
Για πολλούς αναγνώστες, αυτό είναι και το μεγαλύτερο όφελος της λογοτεχνίας: η αίσθηση αναγνώρισης και σύνδεσης.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η ανάγνωση
Οι υποστηρικτές της βιβλιοθεραπείας θεωρούν ότι η εμβύθιση σε έναν φανταστικό κόσμο μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο επεξεργασίας φόβων, συγκρούσεων και δύσκολων συναισθημάτων.
Μέσα από τις επιλογές, τα λάθη και τις αλλαγές των χαρακτήρων, ο αναγνώστης μπορεί να αναγνωρίσει κομμάτια του εαυτού του, να δει μια κατάσταση από διαφορετική οπτική ή να ανακαλύψει νέους τρόπους διαχείρισης.
Η τακτική ανάγνωση έχει συνδεθεί με χαμηλότερα επίπεδα άγχους και μοναξιάς, μεγαλύτερη αίσθηση κοινωνικής σύνδεσης και βελτίωση της αυτοπεποίθησης. Η λογοτεχνία έχει επίσης συσχετιστεί με την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης και την καλύτερη κατανόηση των εμπειριών των άλλων.
Στη Βρετανία, το πρόγραμμα Reading Well της οργάνωσης The Reading Agency προτείνει από το 2013 βιβλία για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη, άνοια, διατροφικές διαταραχές και άλλα προβλήματα. Οι λίστες διαμορφώνονται με τη συμμετοχή ειδικών αλλά και ανθρώπων με προσωπική εμπειρία.
Δεν είναι θεραπεία για όλους
Παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι δεν υπάρχει ένα βιβλίο που να λειτουργεί για όλους.
Η επίδραση της ανάγνωσης εξαρτάται από τον άνθρωπο, την ψυχική του κατάσταση, το περιεχόμενο του βιβλίου και τη χρονική στιγμή κατά την οποία το διαβάζει.
Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς κλινικές αποδείξεις ότι η μυθοπλασία μπορεί από μόνη της να θεραπεύσει καταστάσεις όπως η κατάθλιψη ή η μετατραυματική διαταραχή.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα βιβλίο μπορεί ακόμη και να προκαλέσει μεγαλύτερη δυσφορία. Μελέτη σε ανθρώπους με εμπειρία διατροφικών διαταραχών έδειξε ότι ιστορίες με χαρακτήρες που αντιμετώπιζαν παρόμοια προβλήματα μπορούσαν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα ορισμένων αναγνωστών.
Για τον λόγο αυτό, η βιβλιοθεραπεία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως υποκατάστατο της ψυχοθεραπείας ή της ιατρικής φροντίδας.
Η δύναμη της συζήτησης
Ιδιαίτερη αξία φαίνεται να έχει και όσα ακολουθούν την ανάγνωση.
Οι λέσχες βιβλίου, οι ομαδικές αναγνώσεις και οι συζητήσεις γύρω από μια ιστορία μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους να εκφράσουν δύσκολα συναισθήματα χωρίς να χρειάζεται να μιλήσουν άμεσα για τον εαυτό τους.
Η μυθοπλασία δημιουργεί μια μικρή απόσταση ασφαλείας: μιλάμε για έναν χαρακτήρα, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να επεξεργαζόμαστε κάτι πολύ προσωπικό.
Το βασικό μήνυμα είναι απλό: όταν ένα βιβλίο προσφέρει παρηγοριά, κατανόηση ή την αίσθηση ότι κάποιος μας καταλαβαίνει, μπορεί να γίνει ένας πολύτιμος σύμμαχος.
Όταν, όμως, μια ιστορία προκαλεί ένταση, δυσφορία ή ενισχύει αρνητικές σκέψεις, δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσουμε να τη διαβάζουμε. Μερικές φορές, το πιο υγιές είναι απλώς να κλείσουμε το βιβλίο.
Με πληροφορίες από The Guardian
