Η αρχή ενός νέου έτους θεωρείται παραδοσιακά η ιδανική στιγμή για αλλαγές. Νέα διατροφή, περισσότερη γυμναστική, καλύτερη οργάνωση, λιγότερο άγχος. Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι περισσότεροι εγκαταλείπουν τις αποφάσεις τους μέσα στις πρώτες εβδομάδες. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η αλλαγή είναι αδύνατη.

Σύμφωνα με ειδικούς στην ψυχολογία της συμπεριφοράς, υπάρχει ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος για να ανανεώσουμε το κίνητρό μας: το λεγόμενο «fresh start effect» ή αλλιώς «φαινόμενο της νέας αρχής». Πρόκειται για την τάση του ανθρώπινου εγκεφάλου να αντιμετωπίζει συγκεκριμένες χρονικές στιγμές ως ευκαιρίες για ένα νέο ξεκίνημα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι στιγμές δεν περιορίζονται στην Πρωτοχρονιά. Μπορεί να είναι τα γενέθλιά μας, η αρχή μιας νέας εβδομάδας, η πρώτη ημέρα ενός μήνα ή ακόμη και η επιστροφή από τις διακοπές. Κάθε τέτοια περίοδος λειτουργεί σαν μια νοητή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο «παλιό» και το «νέο» μας εαυτό, αυξάνοντας τη διάθεση να βελτιώσουμε τη ζωή μας.

Βέβαια, το πρώτο βήμα δεν αρκεί. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η πραγματική επιτυχία βρίσκεται στη δημιουργία συνηθειών. Όταν μια συμπεριφορά επαναλαμβάνεται σταθερά, σταδιακά γίνεται αυτόματη και απαιτεί πολύ λιγότερη αυτοπειθαρχία. Για παράδειγμα, ένας καθημερινός περίπατος ή λίγα λεπτά άσκησης κάθε πρωί μπορούν με τον χρόνο να ενσωματωθούν φυσικά στην καθημερινότητα.

Η συνέπεια παίζει καθοριστικό ρόλο. Οι έρευνες δείχνουν ότι χρειάζονται κατά μέσο όρο περίπου 66 ημέρες ώστε μια νέα συμπεριφορά να μετατραπεί σε συνήθεια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις απαιτείται ακόμη περισσότερος χρόνος. Γι’ αυτό και οι ειδικοί συμβουλεύουν να μην απογοητευόμαστε αν δεν δούμε άμεσα αποτελέσματα.

Εξίσου σημαντικό είναι να αντικαθιστούμε τις κακές συνήθειες αντί να προσπαθούμε απλώς να τις κόψουμε. Αντί, για παράδειγμα, να καταναλώνουμε καθημερινά γλυκά, μπορούμε να έχουμε πρόχειρα πιο υγιεινά σνακ. Με αυτόν τον τρόπο, ο εγκέφαλος δημιουργεί σταδιακά νέους συνειρμούς και μειώνει την ανάγκη για την παλιά συμπεριφορά.

Οι ειδικοί τονίζουν επίσης ότι οι στόχοι πρέπει να είναι συγκεκριμένοι και ρεαλιστικοί. Η γενική υπόσχεση «θα γυμνάζομαι περισσότερο» είναι πολύ πιο δύσκολο να τηρηθεί από έναν σαφή στόχο, όπως «θα περπατώ 8.000 βήματα κάθε μέρα αυτή την εβδομάδα». Οι μικροί, μετρήσιμοι στόχοι προσφέρουν συχνότερα αίσθηση επιτυχίας και ενισχύουν την αυτοπεποίθηση.

Ένα ακόμη μυστικό είναι να κάνουμε τη διαδικασία ευχάριστη. Αν συνδυάσουμε μια δραστηριότητα που δεν μας ενθουσιάζει με κάτι που απολαμβάνουμε –όπως μουσική, podcast ή παρέα– είναι πολύ πιθανότερο να συνεχίσουμε. Μελέτες έχουν δείξει ότι η άσκηση με έναν φίλο αυξάνει σημαντικά τη συνέπεια σε σχέση με την προπόνηση μόνοι μας.

Τέλος, είναι απολύτως φυσιολογικό να υπάρξει μια περίοδος όπου το κίνητρο μειώνεται. Οι ψυχολόγοι αποκαλούν αυτό το στάδιο «το πρόβλημα της μέσης», όταν ο αρχικός ενθουσιασμός έχει χαθεί αλλά ο τελικός στόχος μοιάζει ακόμη μακρινός. Η λύση είναι να χωρίζουμε τους μεγάλους στόχους σε μικρότερα βήματα και να αντιμετωπίζουμε κάθε πισωγύρισμα ως ευκαιρία για μάθηση και όχι ως προσωπική αποτυχία.