Νέα ευρωπαϊκή «άμυνα» απέναντι στην εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού ζητά ο Κυριάκος Μητσοτάκης,
προειδοποιώντας ότι η μαζική και συντονισμένη μετακίνηση ανθρώπων μπορεί να αποτελέσει εργαλείο πίεσης από κρατικούς και μη κρατικούς παράγοντες.
Σε άρθρο του στο Politico, ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι το περιβάλλον ασφαλείας της Ευρώπης έχει αλλάξει θεμελιωδώς. Όπως αναφέρει, πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει όλο και περισσότερο μια μορφή υβριδικής πίεσης: τη «σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από κρατικούς και μη κρατικούς παράγοντες που επιδιώκουν να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, να υπονομεύσουν τη συνοχή της και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης σημειώνει ότι οι πρόσφατες εξελίξεις στα ευρωπαϊκά σύνορα, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την ισπανική Θέουτα υπενθυμίζουν πως η μετανάστευση δεν αποτελεί πλέον μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα ή πρόκληση διαχείρισης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, σε ορισμένες περιπτώσεις έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού
Ο πρωθυπουργός αναφέρεται στο ισχύον Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, σημειώνοντας ότι δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων. Παρότι εισάγει μηχανισμούς αλληλεγγύης και μεγαλύτερης ευελιξίας, αυτοί έχουν σχεδιαστεί για διαχειρίσιμες μεταναστευτικές πιέσεις και όχι για περιπτώσεις κατά τις οποίες οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται ή ενισχύονται με στόχο να ασκηθεί πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο πρωθυπουργός υπενθυμίζει στην κρίση που αντιμετώπισε η Ελλάδα στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία στον Έβρο το 2020, αλλά και στις αντίστοιχες καταστάσεις που βίωσαν η Λιθουανία, η Πολωνία και η Λετονία στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία το 2021.
Όπως επισημαίνει, στις περιπτώσεις αυτές δεν υπήρξε μια σταδιακή αύξηση των αφίξεων, αλλά «ξαφνικές, μαζικές και συχνά συντονισμένες μετακινήσεις ανθρώπων», οι οποίες μπορούν να φτάσουν «σε δεκάδες χιλιάδες μέσα σε λίγες ημέρες».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογραμμίζει ότι τέτοιου είδους φαινόμενα ξεπερνούν τις δυνατότητες των εθνικών συστημάτων και δοκιμάζουν συνολικά την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, αναφέρει ότι σε ακραίες συνθήκες η πλήρης εφαρμογή των συνηθισμένων διαδικασιών ασύλου και υποδοχής για όλους τους αφιχθέντες δεν είναι απλώς δύσκολη, αλλά συχνά αδύνατη.
Ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει την πρόοδο που έχει σημειώσει η ΕΕ μέσω του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο,
ωστόσο εκτιμά ότι οι υπάρχοντες μηχανισμοί δεν επαρκούν για περιπτώσεις στις οποίες οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως εργαλείο πίεσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει τη δημιουργία ενός ειδικού ευρωπαϊκού πλαισίου για περιπτώσεις μαζικής και εργαλειοποιημένης μεταναστευτικής πίεσης, με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης.
Τα κριτήρια αυτά, όπως εξηγεί, θα πρέπει να περιλαμβάνουν τόσο ποσοτικά στοιχεία, όπως η κλίμακα και η ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες μιας χώρας, όσο και ποιοτικούς δείκτες, όπως ενδείξεις συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών ή οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Προσωρινές προσαρμογές στις διαδικασίες ασύλου
Ο πρωθυπουργός αναφέρει ότι, εφόσον ενεργοποιείται ένα τέτοιο ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, θα μπορούσαν να εφαρμοστούν προσωρινές, αναλογικές και αυστηρά ελεγχόμενες προσαρμογές στις συνήθεις διαδικασίες.
Τονίζει ότι οι επιταχυνόμενες διαδικασίες ασύλου πρέπει να παραμείνουν μέρος των διαθέσιμων επιλογών, ιδιαίτερα για ανθρώπους που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι σε σαφώς καθορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις ακραίας και δυσανάλογης πίεσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, μέσω ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος, να αναστείλουν προσωρινά τις αιτήσεις ασύλου για νεοαφιχθέντες και να προχωρούν στηνταχεία επιστροφή όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν.
«Αυτό δεν αποτελεί απομάκρυνση από τις αξίες της Ευρώπης, αλλά μια αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες» τονίζει.
Ο Κυρ. Μητσοτάκης υπογραμμίζει ωστόσο ότι τέτοια μέτρα πρέπει να είναι χρονικά περιορισμένα, αναλογικά και να συνοδεύονται από ισχυρές δικλείδες ασφαλείας, με πλήρη σεβασμό στο ευρωπαϊκό δίκαιο, στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και στην αρχή της μη επαναπροώθησης.
«Καμία χώρα δεν πρέπει να μένει μόνη»
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο πρωθυπουργός στην ανάγκη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, σημειώνοντας ότι κανένα κράτος-μέλος που αντιμετωπίζει τέτοιου είδους πίεση δεν πρέπει να βρίσκεται μόνο του.
Ζητά την αυτόματη ενεργοποίηση επιχειρησιακής στήριξης από ευρωπαϊκούς οργανισμούς, συντονισμένες προσπάθειες επιστροφών και οικονομική και τεχνική βοήθεια όταν τίθεται σε εφαρμογή ένας τέτοιος μηχανισμός.
«Η Ευρώπη ανέκαθεν προσάρμοζε τις πολιτικές της στις μεταβαλλόμενες πραγματικότητες. Το μεταναστευτικό δεν αποτελεί εξαίρεση. Και η αναγνώριση ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως όπλο δεν είναι κινδυνολογία — είναι ρεαλισμός» σημειώνει με έμφαση.
Ο πρωθυπουργός καλεί την ΕΕ να αποκτήσει τα νομικά και επιχειρησιακά μέσα ώστε να προστατεύσει τα εξωτερικά της σύνορα, να αποτρέψει όσους επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την ανοιχτή φύση της και να απαντήσει στη νέα πραγματικότητα «σταθερά, νόμιμα και συλλογικά».
