Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Στο πεδίο του φεμινισμού και του κουίρ τα όρια ανάμεσα στη μυθοπλασία και το δοκίμιο είναι πολλές φορές εκουσίως δυσδιάκριτα. Αυτή η δεκάδα βιβλίων περιλαμβάνει απομνημονεύματα, δοκίμια, μελέτες, αλλά και υβριδικά κείμενα αυτοθεωρίας.

Από τις αναμνήσεις μιας καθωσπρέπει κόρης μέχρι τις αναμνήσεις μιας καθόλου καθωσπρέπει κόρης, από άνδρες που εξεγείρονται κατά της ανδρικής κυριαρχίας, μέχρι τις εξεγερμένες πόρνες, αυτά είναι τα 9 (+2) μη μυθοπλαστικά βιβλία που διαβάζουμε τώρα σχετικά με τους φεμινισμούς και το κουίρ.

Σιμόν ντε Μποβουάρ, Αναμνήσεις μιας καθωσπρέπει κόρης (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο)

Η Γαλλίδα συγγραφέας, φιλόσοφος και «μητέρα» του δευτεροκινηματικού φεμινισμού, Σιμόν ντε Μποβουάρ, διαβάζεται αδιάκοπα μέχρι σήμερα. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια, οι εκδόσεις Μεταίχμιο επανεκδίδουν την εργογραφία της σε νέες μεταφράσεις και ελκυστικές εκδόσεις, ειδικά για νεότερες γενιές αναγνωστριών. Το πρώτο «μέρος» της μυθιστοριοποιημένης αυτοβιογραφίας της Μποβουάρ, Αναμνήσεις μιας καθωσπρέπει κόρης, γράφτηκε περίπου μία δεκαετία μετά το εμβληματικό Δεύτερο φύλο (μτφρ. Τζένη Κωνσταντίνου, εκδ. Μεταίχμιο), αλλά σήμερα διαβάζεται συμπληρωματικά με αυτό, καθώς φωτίζει τα νεανικά χρόνια της ζωής της και αποδεικνύει την έννοια της κατασκευής της γυναικείας ταυτότητας που αργότερα η ίδια υποστήριξε στο magnum opus της.

Η Σιμόν γεννιέται το 1908 και μεγαλώνει σε μια συντηρητική οικογένεια, υπό την επίβλεψη της αυστηρής μητέρας και της γκουβερνάντας της, που προσπαθούν να τη συμμορφώσουν με το πρότυπο της «υποδειγματικής κούκλας», όπως λεγόταν το περιοδικό που διάβαζαν οι κυρίες της γαλλικής αστικής τάξης. Η ίδια είναι αντιδραστική από κούνια, βρίσκει καταφύγιο στο διάβασμα, ενώ μεγαλώνοντας αρχίζει να αμφισβητεί τις συμβατικές επιταγές της τάξης και της θρησκείας της, τα σεξουαλικά στερεότυπα και τη σεμνοτυφία. Αναπτύσσει ρομαντικές φιλίες, όπως αυτή με τη Ζαζά, ένα σημαντικό «κεφάλαιο» στη ζωή της (βλ και την αυτοτελή έκδοση Οι αχώριστες, εκδ. Ψυχογιός) Έπειτα από μια εφηβεία γεμάτη απορίες και συγκρούσεις, εισάγεται στη Σορβόννη, συνδέεται με τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γαλλικής διανόησης και γνωρίζει τον Ζαν Πολ Σαρτρ. Το ταξίδι προς την πνευματική και σεξουαλική απελευθέρωση έχει ξεκινήσει.

Μετά από αυτό τo πρώτο βιβλίο ενηλικίωσης η Μποβουάρ πορεύτηκε σε αυτό το είδος που σήμερα ονομάζουμε αυτομυθοπλασία, με άλλα τρία βιβλία [Η δύναμη της ηλικίας (1960), Η δύναμη των πραγμάτων (1963), και το κάπως απολογιστικό Όσα είπαμε κι όσα κάναμε (1972)]. Συνδυαστικά με κάποια ακόμα αυτοβιογραφικά κείμενα, όπως το Ένας πολύ γλυκός θάνατος (μτφρ. Γιώργος Ξενάριος, εκδ. Μεταίχμιο) που ακολουθεί τις τελευταίες στιγμές της μητέρας της, έχουμε πληθώρα πληροφοριών για τη ζωή της. Μετά θάνατον, ήρθαν στο φως ακόμα και οι πιο κρυφές πτυχές της ζωής της, μέσα από άγνωστα έως τότε ημερολόγια και αλληλογραφία. Σε αυτά μας δίνει πρόσβαση η βιογραφία της, Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ – Μια ολόκληρη ζωή (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Κέιτ Κερκπάτρικ.

Άντζελα Ντέιβις, Είναι οι φυλακές παρωχημένες; (μτφρ. Φώτης Τερζάκης, εκδ. Επέκεινα)

Αν και η Άντζελα Ντέιβις είναι μία από τις σημαντικότερες εν ζωή εκπροσώπους του ριζοσπαστικού μαύρου φεμινισμού, όπως είχαμε αναλύσει παλαιότερα, κυκλοφορούν μόνο λίγα της κείμενα στα ελληνικά, ενώ οι παλαιότερες εκδόσεις των εμβληματικών κειμένων της (Γυναίκες, Φυλή και τάξη και Γυναίκες, κουλτούρα και πολιτική) παραμένουν εξαντλημένες. Από πολύ νωρίς στην ακτιβιστική της πορεία, η Ντέιβις ασχολείται ενεργά με το ζήτημα της κατάργησης των φυλακών και αυτό που ανέπτυξε ως «φεμινισμό της κατάργησης», δηλαδή έναν φεμινισμό που στοχεύει στη συθέμελη αλλαγή του σωφρονιστικού συστήματος. Επιτέλους κρατάμε στα χέρια μας το καταστατικό αυτού του ιδεολογικού ρεύματος κείμενο με τίτλο Είναι οι φυλακές παρωχημένες; (2003) σε μετάφραση του Φώτη Τερζάκη που κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις Επέκεινα.

Θέτοντας αυτό το ερώτημα, η Ντέιβις ανοίγει μια συζήτηση αμφισβήτησης της φυλακής ως σωφρονιστικού μέσου και αποκαθήλωσής της ως κεντρικού σημείου αναφοράς της απόδοσης δικαιοσύνης. Η φυλακή, πέραν ότι καταδικάζει ολόκληρες κοινότητες σε απομόνωση, βία και σωματικές και ψυχικές ασθένειες, δεν είναι αποτελεσματική λύση για την εγκληματικότητα, αλλά αντίθετα ενισχύει την καταπίεση και τον αποκλεισμό. Η Ντέιβις ανατρέχει στην εξέλιξη του θεσμού της φυλάκισης στις ΗΠΑ, εντοπίζοντας στις ρίζες του συνδέσεις με τη δουλεία, την κοινωνική ανισότητα και την περιθωριοποίηση κοινοτήτων, αλλά και την έμφυλη διάσταση της φυλάκισης. Η Ντέιβις χρησιμοποιεί τον όρο «βιομηχανικό σύμπλεγμα των φυλακών» για να περιγράψει το σωφρονιστικό σύστημα των ΗΠΑ ως μια κερδοφόρα επιχείρηση που έχει διαπλεχθεί με εταιρικά και πολιτικά συμφέροντα.

Η Ντέιβις, τέλος, μας καλεί να οραματιστούμε «ένα συνεχές εναλλακτικών στη φυλάκιση» και «ριζικές μεταμορφώσεις σε πολλές πτυχές της κοινωνίας μας», από την εξάλειψη της βίας στην εκπαίδευση και την ενίσχυση του συστήματος της υγείας μέχρι την αποποινικοποίηση των ναρκωτικών και την ελαχιστοποίηση της έμφυλης βίας με την ανάπτυξη στρατηγικών. Στο επίκεντρο θα πρέπει να βρίσκεται μια αποκαταστατική δικαιοσύνη που βασίζεται στη συμφιλίωση και όχι την τιμωρία και η διαρκής αμφισβήτηση της καθεστηκυίας τάξης που δίνει την εντύπωση ότι η φυλακή είναι αναπόφευκτη και νομοτελειακή.

Ντέμπορα Κάμερον, Ο μύθος του Άρη και της Αφροδίτης – Μιλούν πραγματικά διαφορετική γλώσσα οι άνδρες και οι γυναίκες; (μτφρ. Κωστούλα Σκλαβενίτη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης)

Η Βρετανίδα καθηγήτρια γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Ντέμπορα Κάμερον, που έφυγε φέτος από τη ζωή σε ηλικία μόλις 68 ετών, μελέτησε σε βάθος τη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα. Στα ελληνικά την γνωρίσαμε μέσα από το περιεκτικό εγχειρίδιο Φεμινισμός: παρελθόν και παρόν ενός κινήματος (μτφρ. Φιλώτας Δήτσας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), μια σύντομη ιστορία του φεμινιστικού κινήματος, από τον 18ο αιώνα έως σήμερα. Πριν λίγους μήνες κυκλοφόρησε στα ελληνικά η μελέτη της, Ο μύθος του Άρη και της Αφροδίτης – Μιλούν πραγματικά διαφορετική γλώσσα οι άνδρες και οι γυναίκες; (μτφρ. Κωστούλα Σκλαβενίτη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), ένα βιβλίο που εισχωρεί πιο βαθιά στην ειδίκευση της εκλιπούσας συγγραφέα.

Από τη δεκαετία του 1990 και έπειτα, εκκινώντας από τον χώρο της αυτοβοήθειας και της εκλαϊκευμένης επιστήμης, έχει κυριαρχήσει στη δημόσια σφαίρα (διάλογος, διαφημίσεις, τέχνες) αλλά και στα επιστημονικά πεδία (βιολογία, ανθρωπολογία, νομικά) μια υπεραπλουστευτική διάκριση των ανδρών και γυναικών, που ανάγει τις επικοινωνιακές τους διαφορές σε επίπεδο βιολογίας και φύσης. Συμπυκνώνεται στον τίτλο του βιβλίου του Τζων Γκρέυ «Άνδρες από τον Άρη, Γυναίκες από την Αφροδίτη», ή στα στερεότυπα ότι οι άνδρες «μιλούν διαφορετική γλώσσα» από τις γυναίκες ή στις παραπλανητικές διακρίσεις σε «θηλυκό και αρσενικό μυαλό». Η Κάμερον στηλιτεύει αυτούς τους μύθους, οι οποίοι μοιάζουν αθώοι, αλλά έχουν βαρύτατες συνέπειες στην αντίληψη της έμφυλης βίας, στο πεδίο της συναίνεσης, στις διακρίσεις στον εργασιακό χώρο, στις ανισότητες στην οικιακή εργασία και γενικά στις σχέσεις.

• Διαβάστε επίσης: «Ο μύθος του Άρη και της Αφροδίτης» της Ντέμπορα Κάμερον (κριτική) – Αντίδοτο στις παγιωμένες αλήθειες και τα στερεότυπα για τα φύλα

Με στόχο να αντικαταστήσει τα ψευτοεπιστημονικά τσιτάτα με πορίσματα έρευνας στον τομέα της γλωσσολογίας, των φύλων και της επικοινωνίας, η Κάμερον εξετάζει τους μύθους ιστορικά, παρατηρώντας τις μεταβολές ανάλογα με τις πολιτισμικές αξίες, τις ιστορικές συνθήκες και το κοινωνικό συγκείμενο. Εστιάζει στην παιδική ηλικία, αλλά και μετέπειτα στάδια της ζωής, όπως ο εργασιακός χώρος, παρατηρώντας τον τρόπο με τον οποίο ενισχύονται οι γενικεύσεις για τη διαφορά και καταλήγουν στερεότυπα που αναπαράγονται από γενιά σε γενιά. Για την Κάμερον, το ζήτημα της επικοινωνίας είναι πολύπλοκο και πολυπαραγοντικό και δεν θα έπρεπε να περιορίζεται στην έννοια της «διαφοράς», η οποία επισκιάζει τη σημασία της κουλτούρας, της ατομικής ταυτότητας και της κοινωνικής επιρροής.

Μόλλυ Σμιθ, Τζούνο Μακ, Εξεγερμένες πόρνες – Ο αγώνας για τα δικαιώματα των σεξεργαζομένων (μτφρ. Αθηνά Μιχαλακέα, εκδ. Εκτός Γραμμής)

Η αγαπημένη «Μοβ σειρά» των εκδόσεων Εκτός Γραμμής, η οποία περιλαμβάνει τα θεωρητικά βιβλία Φεμινισμός για το 99%:Μανιφέστο και Μια φεμινιστική θεωρία της βίας είναι σήμερα πλουσιότερο κατά ένα τίτλο. Η πιο πρόσφατη προσθήκη του είναι μια μελέτη που φωτίζει το ζήτημα της σεξεργασίας στη διατομή του με το φύλο, τον καπιταλισμό, τη μετανάστευση, και τα φεμινιστικά κινήματα. Πρόκειται για τις Εξεγερμένες πόρνες- Ο αγώνας για τα δικαιώματα των σεξεργαζομένων που υπογράφουν δύο σεξεργάτριες, η Μόλλυ Σμιθ και η Τζούνο Μακ, μέλη του SWARM, του Κινήματος Υποστήριξης και Αντίστασης Σεξεργατριών.

Αν και το ζήτημα της σεξεργασίας είναι διχαστικό ανάμεσα στους σύγχρονους φεμινισμούς, οι συγγραφείς διαχωρίζουν εξ αρχής τη θέση τους τόσο από φιλελεύθερα επιχειρήματα υπέρ της ενδυνάμωσης και σεξουαλικής απελευθέρωσης όσο και από αυτά που θυματοποιούν τις σεξεργάτριες ή ταυτίζουν την πορνεία με την εκμετάλλευση. Αναγνωρίζοντας τη σεξεργασία ως ένα πεδίο άσκησης εξουσίας και μισογυνισμού, οι δύο συγγραφείς και ακτιβίστριες θέλουν πρωτίστως να αναδείξουν τις πραγματικές υλικές συνθήκες της σεξεργασίας και την επισφάλεια που αυτές γεννούν. Το δικό τους προσωπικό βίωμα και η συμμετοχή τους στο παγκόσμιο κίνημα υποστήριξης σεξεργατριών εξασφαλίζει μια εκ των έσω κριτική ματιά στην παγκόσμια βιομηχανία και στο ζήτημα της προστασίας.

Εξετάζοντας διαφορετικά νομικά συστήματα ανά τον κόσμο, από τη μερική ποινικοποίηση που εφαρμόζεται στη Μεγάλη Βρετανία, μέχρι την πλήρη ποινικοποίηση των ΗΠΑ, οι συγγραφείς σταθμίζουν τις συνέπειες στα υποκείμενα που πουλάνε σεξ και καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο τα τιμωρητικά συστήματα πυροδοτούν τη βία, εντείνουν τις ευαλωτότητες και οξύνουν τις επιθέσεις, συλλήψεις, φυλακίσεις και απελάσεις, αλλά και το τράφικινγκ. Αναγνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει «μαγική λύση», υποστηρίζουν ότι το σύστημα αποποινικοποίησης τύπου Νέας Ζηλανδίας είναι ίσως το προτιμότερο, στο πλαίσιο όμως μιας ευρύτερης προστασίας που συμπεριλαμβάνει τη συνδικαλιστική δράση και τις κοινοτικές προσπάθειες.

Συλλογικό, Queer τ(ρ)οπογραφίες – Διαπλέκοντας συναισθήματα, γλώσσες και γεωγραφίες (επιστημονική επιμέλεια: Κωνσταντίνος Αργυρίου, Álvaro García Marín, Νίκη Σορβανή, εκδ. Oposito)

Οι εκδόσεις Oposito είναι ένας από τους λίγους εκδοτικούς οίκους με σειρά αφιερωμένη σε φεμινιστική και κουίρ θεματολογία και ανυπομονούμε για τις ιδιαίτερες και πρωτότυπες προτάσεις κυρίως ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας (βλ Queer αισθήματα: Ριζοσπαστικές προσεγγίσεις στην ψυχοθεραπεία του σεξ, της σεξουαλικότητας και του Φύλου, Ανυπάκουη μαμά: Μια φεμινιστική ματιά στη μητρότητα κ.α). Μόλις κυκλοφόρησε μια ακόμα έκδοσή τους που μας εκπλήσσει θετικά, η διεπιστημονική συλλογή Queer τ(ρ)οπογραφίες: Διαπλέκοντας συναισθήματα, γλώσσες και γεωγραφίες, που συγκεντρώνει εννέα κείμενα-κεφάλαια που άπτονται ζητήματα που αφορούν το κουίρ στο ραγδαία μεταβαλλόμενο σήμερα.

Αντί προλόγου, διαβάζουμε τη ζωντανή διαλογική εισαγωγή των επιμελητ(ρι)ών. Ο Κωσταντίνος Αργυρίου, ο Álvaro García Marín και η Νίκη Σορβανή αφουγκράζονται τις παγκόσμιες πολιτικο-κοινωνικές εξελίξεις, την άνθιση του τραμπισμού και της ακροδεξιάς, την εργαλειοποίηση του γουκοσιμού και αναρωτιούνται για τον αντίκτυπο αυτών των φαινομένων στο ελληνικό συγκείμενο. Πώς και που συγκροτείται, επιβιώνει, ελίσσεται και οργανώνεται το κουίρ σε συνθήκες επισφάλειας, φόβου και μιας κυρίαρχης σις ετεροκανονικότητας; Εκκινώντας από «έναν ψυχολόγο, έναν γλωσσολόγο και μια αρχιτεκνόνισσα» και με τη συμβολή άλλων οκτώ συγγραφέων που κινούνται σε αυτούς τους κλάδους, τα κείμενα της συλλογής εξερευνούν τις διατομές του κουίρ με το συναίσθημα, τη γλώσσα και τη γεωγραφία.

Τζόουν Νεστλ, Απαγορευμένη ζώνη (μτφρ. Κατερίνα Τσοπακίδου, εκδ. Futura και Λεσβίες στα Πρόθυρα)

Φέτος το καλοκαίρι, χάρι στις εκδόσεις Futura και τις Λεσβίες στα πρόθυρα, μεταφράστηκε για πρώτη φορά στα ελληνικά η Αμερικανίδα λεσβία ακτιβίστρια και συγγραφέας Joan Nestle, μια προσωπικότητα που ίσως χρειάζεται συστάσεις στο ελληνικό κοινό. Η Νεστλ έχει διαγράψει μακρά πορεία στα κινήματα των δεκαετιών του ΄60 και ΄70, από το μαύρο απελευθερωτικό κίνημα μέχρι τις φεμ κουίρ φεμινιστικές διεκδικήσεις. Το 1979 συνίδρυσε το «Lesbian Herstory Archives» στη Νέα Υόρκη, το πλουσιότερο και παλαιότερο λεσβιακό αρχείο, που τώρα στεγάζεται στο Μπρούκλιν.

Η «Απαγορευμένη ζώνη» αποτελεί μια συλλογή κειμένων που «δεν προοριζόταν για βιβλίο», όπως γράφει η ίδια, ήταν γραπτά που προέκυψαν κυρίως μέσα από μια αυτοσχέδια συγγραφική ομάδα σε περίοδο ασθένειας. Όταν έγιναν εκδοτικό σύνολο, παραγνωρίστηκαν, υποτιμήθηκαν ως πορνογραφικά, δίχασαν. Σήμερα αποτελούν ένα σημείο αναφοράς για την κουίρ γραφή, κείμενα που διεκδικούν την ελευθερία στη σεξουαλική έκφραση και στις σεξουαλικές πρακτικές και αμφισβητούν τις κοινωνικές επιταγές που ορίζουν την επιθυμία. Με τα λόγια της ίδιας της συγγραφέα, αυτό το βιβλίο έχει ως σκοπό «να διαβαστεί ως ιστορικό, τούτα εδώ τα διηγήματα και τα δοκίμια να αποτελέσουν μαρτυρίες μιας σάρκας και ενός πνεύματος που επέζησαν και διαμορφώθηκαν από την εποχή τους: τον μακαρθισμό της δεκαετίας του ’50, τον ακτιβισμό του ’60, την εγκαθίδρυση των θεσμών του ’70 και τις νέους κοινωνικούς αγώνες του ’80».

Μορίς Ντομά, Τι είναι ο μισογυνισμός; (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg)

Διανύοντας μια ιστορική στιγμή κατά την οποία πολλά φεμινιστικά κεκτημένα ανακαλούνται, η έμφυλη βία λαμβάνει ακραίες μορφές και ο αγώνας κατά της πατριαρχίας λοιδορείται ως λιγότερο σημαντικός ή παρωχημένος, βιβλία που φωτίζουν το διαχρονικό φαινόμενο του μισογυνισμού είναι αναγκαία. Ο ιστορικός Μορίς Ντομά αντλώντας από το δικό του πεδίο αλλά και από συγγενείς κοινωνικές επιστήμες όπως η κοινωνιολογία και ψυχανάλυση επιχειρεί να εξηγήσει «Τι είναι ο μισογυνισμός;» και κατ’ επέκταση «γιατί διαποτίζει τόσο βαθιά τον πολιτισμό μας και την ιστορία μας»;

Ο Ντομά διακρίνει τον μισογυνισμό σε δύο όψεις, ανάλογα με τον βαθμό εκδήλωσής του. Κάνει λόγο για «έκδηλο» μισογυνισμό ή αντιφεμινισμό, την καταφανή άρνηση της ισότητας των φύλων, που οδηγεί στη λεκτική ή σωματική βία και τη γυναικοκτονία. Αναφέρεται, όμως, και σε έναν άδηλο ή περιρρέοντα μισογυνισμό, σε καθημερινές συμπεριφορές που αναπαράγουν τη βαθιά ριζωμένη πεποίθηση ότι οι γυναίκες βρίσκονται σε υποτελή θέση. Η ανδρική κυριαρχία είναι τόσο εδραιωμένη στην κουλτούρα και ανθεκτική στον χρόνο που γεννά μισογυνιστικές συμπεριφοράς σε εργασιακές, θεσμικές και σχεσιακές δομές ακόμα κι αν αυτές δεν είναι εξόφθαλμα ορατές.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον εμφανίζει η επιμονή του συγγραφέα στο πλαίσιο του έρωτα και γενικά στο πεδίο των συναισθηματικών σχέσεων. Παρόλο που παραδοσιακά ο έρωτας θεωρείται ότι οδηγεί σε μια σχέση απόλυτης αμοιβαιότητας, για τον συγγραφέα φαίνεται να καταλήγει σε ένα άνισο πεδίο για τα φύλα. Οι «μύθοι» (βλ. και Ντέμπορα Κάμερον) που περιβάλλουν τις έμφυλες συμπεριφορές διαιωνίζουν την ανισότητα και τους στερεοτυπικούς ρόλους, όπως, για παράδειγμα, τον άνδρα-κυνηγό και την «παθητική» γυναίκα. Ο μισογυνισμός καλλιεργείται γενικά στις κοινωνικές μας σχέσεις, από τα σεξιστικά αστεία στις ανδρικές παρέες μέχρι τις δομές εξουσίας εντός του γάμου. 

Φρανσίς Ντιπουί-Ντερί, Η κρίση της αρρενωπότητας – Αυτοψία ενός επίμονου μύθου (μτφρ. Ορέστης Στυλιανίδης, εκδ. Στάσει Εκπίπτοντες)

Ο πολιτικός επιστήμονας, ερευνητής και ακτιβιστής Φρανσίς Ντιπουί-Ντερί, μας είναι ίσως γνωστός από το παλαιότερο βιβλίο του «Εξηγώντας την αναρχία στον μπαμπά μου» (2017). Εντός του πεδίου της αναρχίας και των κινημάτων αλλά και σε ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο, ο συγγραφέας ασχολείται συστηματικά με το ζήτημα του αντιφεμινισμού. Πρόσφατα, μάλιστα, επισκέφτηκε την Αθήνα και συμμετείχε σε μια ανοιχτή συζήτηση με θέμα «Τι γίνεται με την πατριαρχία στον αναρχισμό;». Με το βιβλίο «Η κρίση της αρρενωπότητας» εξετάζει τις ρίζες αλλά και τις επιπτώσεις μιας επίμονης και ψευδούς ρητορικής, βάση της οποίας οι άνδρες βιώνουν μια «κρίση» επειδή οι γυναίκες έχουν αποκτήσει υπερβολική ανεξαρτησία και εξουσία.

Τα ανησυχητικά «συμπτώματα» αυτής της κρίσης σήμερα περιλαμβάνουν την προβληματική στάση των αγοριών στην εφηβεία, την αδυναμία στο πεδίο του φλερτ, το ζήτημα της πατρικής επιμέλειας σε περίπτωση διαζυγίου. Ο μύθος της κρίσης, όπως εξηγεί ο συγγραφέας, δεν είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο, αλλά μια αφήγηση που επανέρχεται κάθε φορά που αμφισβητείται η ανδρική κυριαρχία, από την εποχή της αρχαιότητας μέχρι τις σύγχρονες δυτικές δημοκρατίες. Έχει λάβει ένα ευρύ φάσμα εκδήλωσης σε διάφορους ανθρωπότυπους από τους «οργισμένους πατεράδες» μέχρι τους «νέους Άραβες». Σήμερα η κρίση επηρεάζει διαφορετικές χώρες της υφηλίου, από τις ΗΠΑ και τον Καναδά μέχρι την Ινδία, το Ισραήλ, την Ιαπωνία. Είναι οι άνδρες σε κρίση πάντα και παντού ή πρόκειται για έναν φόβο διατάραξης της εξουσίας τους;

Το αφήγημα της «κρίσης» δημιουργεί για τον Dupuis-Déri την ψευδή πεποίθηση ότι η ανδρική υπεροχή είναι μια βιολογική φυσική πραγματικότητα και όχι ένα κοινωνικό κατασκεύασμα που αναπαράγεται στο διηνεκές. Είναι επικίνδυνη και ανησυχητική γιατί υπονοεί την ύπαρξη μιας κανονικότητας που έχει διαρραγεί και πρέπει να αποκατασταθεί. Χρωματίζει την παραδοσιακή αρρενωπότητα ως κάτι εύθραυστο και πολύτιμο που χρήζει προστασίας, ενώ οι φεμινιστικές ιδέες περί χειραφέτησης παρουσιάζονται ως η απόλυτη πηγή του κακού. Αντίθετα, κατά τον συγγραφέα, το πλήγμα που λαμβάνει η ανδρική κυριαρχία σήμερα δεν αποτελεί ένδειξη καταπίεσης, αλλά μια επαναδιαπραγμάτευση των έως τώρα δεδομένων προνομίων των ανδρών.

Μαρία-Κωνσταντίνα Χολέβα και Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου, Γυναίκες, ανισότητες και έμφυλες ταυτότητες: Διαθεματική προσέγγιση (εκδ. Ελληνοεκδοτική) 

Η Μαρία-Κωνσταντίνα Χολέβα και ο Αλέξανδρος-Σταμάτιος Αντωνίου συγγράφουν από κοινού την έρευνα Γυναίκες, ανισότητες και έμφυλες ταυτότητες: Διαθεματική προσέγγιση. Πρόκειται για τη δεύτερη κατά σειρά μελέτη που συνυπογράφουν, μετά την περσινή τους εργασία Ζητήματα Ηθικής και Δεοντολογίας για την Έμφυλη Βία κατά των Γυναικών: Πολυδιάστατες προσεγγίσεις και ηθικές προκλήσεις (εκδ. Gutenberg). Όπως και με το ζήτημα της έμφυλης βίας, οι δύο συγγραφείς προσεγγίζουν την έμφυλη ανισότητα ως ένα σύνθετο κοινωνικό φαινόμενο που χρήζει μιας ολιστικής, διαθεματικής και κριτικά διεισδυτικής ανάλυσης.

Οι έμφυλες διακρίσεις εξετάζονται στη διασταύρωση και αλληλεπίδρασή τους με την κοινωνική τάξη, τη φυλή, την εθνοτική καταγωγή, τη σεξουαλικότητα, την αναπηρία και τον πολιτισμό. Αυτή η διαθεματική ματιά αναδεικνύει την πολυπλοκότητα μορφών ανισότητας που βιώνουν οι θηλυκότητας σήμερα. Μετά από την ιστορική και κοινωνική ανάλυση των παραδοσιακών αλλά και των σύγχρονων μορφών διάκρισης, οι συγγραφείς εστιάζουν σε συγκεκριμένους τομείς της κοινωνικής ζωής. Εξερευνούν το έμφυλο χάσμα στην εργασία, την οικονομία, τους τομείς της υγείας και εκπαίδευσης, αλλά και το έμφυλο ψηφιακό χάσμα. Τέλος, γίνεται αναφορά σε σύγχρονες εφαρμοσμένες πολιτικές και δράσεις που προωθούν την ισότητα και προάγουν την ισότιμη εκπροσώπηση. Ο τόμος απευθύνεται σε ερευνήτριες, φοιτητές, αλλά και οποιοδήποτε άτομο αναζητά νέους τρόπους κατανόησης και αντιμετώπισης των κοινωνικών ανισοτήτων.

Φροντίδα και Γήρας

Δύο βιβλία που θα μπορούσαν να ενταχθούν σε αυτή τη λίστα συμπληρωματικά, καθώς έχουν αμφότερα μια έντονη έμφυλη διάσταση αλλά δεν υιοθετούν απαραίτητα τη φεμινιστική προσέγγιση είναι η Φροντίδα: Στοχασμοί για το ποιοι είμαστε του Τοντ Μέι (μτφρ. Ανδρέας Μπατσινάς, εκδ. Oposito) και Το γήρας: Φαινομενολογία, βιολογία, ψυχανάλυση και τέχνη (εκδ. Πατάκη) της Χλόης Κολύρη.

Η φροντίδα παραδοσιακά και διαχρονικά βαραίνει ως ηθικό καθήκον και άμισθη εργασία τα θηλυκά μέρη μιας οικογένειας ή τη γυναίκα/μαμά στο πλαίσιο μιας οικογένειας. Μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις και διάφορα είδη φροντίδας, από αυτή προς άλλους ανθρώπους και ζώα μέχρι τον εαυτό, ο Μέι κινείται πέρα από αυτό το στερεότυπο και φωτίζει την φροντίδα σαν μια πανανθρώπινη πρακτική και σημαντικό συστατικό της ζωής μας.

Η διακεκριμένη ψυχίατρος και αναλύτρια Χλόη Κολύρη προσεγγίζει το γήρας κόντρα στις στερεοτυπικές του συνδηλώσεις. Δεν παραγνωρίζεται, φυσικά, η έμφυλη αδικία ή τα «δύο μέτρα και δύο σταθμά για την ηλικία», όπως ονομαζόταν και το ομώνυμο άρθρο της Σούζαν Σόνταγκ, δηλαδή η πιο άσχημη μεταχείριση που επιφυλάσσει η κοινωνία για τις ηλικιωμένες θηλυκότητες.

Σκοπός όμως της συγγραφέα είναι να διεκδικήσει γενικότερα νέους τρόπους θέασης, μεταχείρισης και κυρίως βιώματος του γήρατος μακριά από την καταπίεση, τον αποκλεισμό και τις εξαιρέσεις που ασκούνται στους ηλικιωμένους και στις ηλικιωμένες.