Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών όπως τα ανέδειξε ο Guardian

Πολύ πρόσφατα στον ιστότοπο της βρετανικής εφημερίδας Γκάρντιαν δημοιεύτηκε λίστα με τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών, η οποία διαμορφώθηκε έπειτα από ψηφοφορία περισσότερων από 170 συγγραφέων, κριτικών και ακαδημαϊκών από όλον τον κόσμο.

Ανάμεσα στις επιλογές βρίσκουμε πολλά σπουδαία έργα που θεωρούνται κλασικά, ενώ διαπιστώνουμε ότι σχεδόν όλα έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και παραμένουν σε κυκλοφορία, ενώ μόλις τέσσερα φαίνεται να μην έχουν μεταφραστεί. Στα 100 βιβλία συναντάμε πολλά που είναι γραμμένα από γυναίκες και η Βιρτζίνια Γουλφ είναι η συγγραφέας που έχει πέντε μυθιστορήματά της στη λίστα των 100. Ανάμεσα στις επιλογές υπάρχουν ενδιαφέρουσες εκπλήξεις αλλά και απουσίες – δεν υπάρχει ούτε ένα μυθιστόρημα του Τόμας Πίντσον ή του Φίλιπ Ροθ. 

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών

Παρουσίαζουμε εδώ τη λίστα των 100 καλύτερων μυθιστορημάτων όλων των εποχών όπως προέκυψε μέσω της ψηφοφορίας που οργάνωσε η βρετανική εφημερίδα Γκάρντιαν ξεκινώντας από το 100ο προς το 1ο. Για κάθε ένα παραθέτουμε λίγα λόγια από το σκεπτικό της εφημερίδας, ενώ για όποιο βιβλίο έχουμε φιλοξενήσει κριτική ή βιβλιοπαρουσίαση παραθέτουμε ένα απόσπασμα παραπέμποντας στο πλήρες κείμενο. 

100. Γουίλα Κάθερ, Η Αν-τόνια μου (μτφρ. Κερασία Σαμαρά, εκδ. Gutenberg)

Το πιο γνωστό βιβλίο της Κάθερ είναι μια ιστορία για τους μετανάστες στη Νεμπράσκα και ένα αξέχαστο πορτρέτο των Μεσοδυτικών Πολιτειών στα τέλη του 19ου αιώνα.

Οι κακουχίες της ζωής στα σύνορα, η επινοητικότητα των ανθρώπων και η κεντρική θέση της μετανάστευσης στην αμερικανική ιστορία αποτυπώνονται με λαμπρή πρόζα.

99. Λ. Π. Χάρτλεϊ, Ο μεσάζων (μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, εκδ. Καστανιώτη)

«Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου αυτού είναι ένα ον σε μετάβαση, κάτι που γίνεται προφανές σταδιακά, καθώς βυθιζόμαστε αργά στις σελίδες, εξοικειωνόμαστε με τα πρόσωπα του έργου και τις μεταξύ τους σχέσεις. Ο ηλικιωμένος, πλέον, Λίο Κόλστον αφηγείται τις περιπέτειες του δωδεκάχρονου εαυτού του το ζεστό καλοκαίρι του 1900 (μία από τις πολλές μεταβάσεις αυτή, στον 20ο αιώνα), ο οποίος περνάει τις διακοπές του στο σπίτι του αριστοκρατικής καταγωγής παιδικού του φίλου.

»Στο νέο αυτό περιβάλλον θα έρθει σε στενή επαφή με την οικογένεια και θα βρεθεί στη θέση του αγγελιαφόρου, μεταφέροντας κρυφά μηνύματα μεταξύ της γαλαζοαίματης Μάριαν (η κόρη σε ηλικία γάμου) και ενός αγρότη ονόματι Τεντ, οι οποίοι διατηρούν ερωτικό δεσμό. Κι αυτό που ξεκινά ως ανώδυνο παιχνίδι, θα καταλήξει σε τραγωδία» γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης.

98. Κόρμακ ΜακΚάρθι, Ο δρόμος (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg)

Ένας άνδρας κι ο μικρός γιος του διασχίζουν μια Αμερική που θυμίζει καμένη γη. Τίποτα δεν κινείται στο κατεστραμμένο τοπίο· μόνο στάχτη στην ατμόσφαιρα. Το κρύο κάνει ακόμα και τις πέτρες να σπάνε, και το χιόνι πέφτει γκρίζο από έναν σκοτεινό ουρανό. Έχουν ένα πιστόλι για άμυνα και σέρνουν ένα καρότσι με τρόφιμα που σύντομα αδειάζει. Προορισμός τους είναι η ακτή, αν και δεν γνωρίζουν τι τους περιμένει εκεί.

Πατέρας και γιος, «ο καθένας τους ολόκληρος ο κόσμος του άλλου», προσπαθούν να επιβιώσουν αντλώντας δύναμη από την αγάπη τους. Ο Κόρμακ ΜακΚάρθι (1993-2023) αποτυπώνει ένα μέλλον χωρίς ελπίδα για το ανθρώπινο είδος. Βραβευμένο με Πούλιτζερ το μυθιστόρημα είναι ένας βαθύς στοχασμός για το καλύτερο και το χειρότερο που είμαστε ικανοί να κάνουμε.

97. Τζόζεφ Χέλερ, Catch-22 (μτφρ. Αναστασία Χρήστου, εκδ. Εκάτη)

Ο Joseph Heller μετά τη φρίκη και την παράνοια που έζησε ως βομβαρδιστής της αμερικανικής αεροπορίας κατά τον β΄ παγκόσμιο πόλεμο έγραψε με το μοναδικό του χιούμορ το μεγαλύτερο αντιπολεμικό μυθιστόρημα όλων των εποχών, μια μοναδική σάτιρα, περιγράφοντας κατ’ επέκταση την τρέλα της σύγχρονης κοινωνίας.

Το έργο του αποτελεί μια ισχυρή κριτική για τον καπιταλισμό και τις κοινωνικές σχέσεις που απορρέουν από αυτόν, καθώς η κριτική αυτή δημιουργεί ένα αντίβαρο κατά των συνθηκών της παράλογης μοντέρνας πραγματικότητας, διακωμωδώντας το παράλογο του πολέμου αλλά κυρίως το παράλογο της ίδιας της ζωής. Μαζί με το 1984 του George Orwell, θα μείνει και το Catch 22 σαν ένα από τα λογοτεχνικά μνημεία της ανθρωπότητας.

96. Χουάν Ρούλφο, Πέδρο Πάραμο (μτφρ. Έφη Γιαννοπούλου, εκδ. Πατάκη)

Ένας γιος αναζητά τον άγνωστο πατέρα του, τηρώντας την υπόσχεση που έδωσε στην ετοιμοθάνατη μητέρα του έτσι ξεκινά το Πέδρο Πάραμο και η σύγχρονη τηλεμάχεια του Χουάν Πρεσιάδο, η επιστροφή του στην εδεμική Κομάλα των μητρικών αναμνήσεων, που έχει όμως μετατραπεί σε κόλαση εξαιτίας της πατρικής καταστροφικής μανίας. Θα περάσει έναν Αχέροντα από σκόνη, για να βρεθεί στην όχθη του θανάτου, ανάμεσα σε μουρμουρητά και φαντάσματα, πάνω στα οποία δεσπόζει το φάντασμα του τοπικού τυράννου, του Πέδρο Πάραμο, του πατέρα του.

Η Κομάλα του Χουάν Ρούλφο είναι ένας τόπος δίχως χρόνο, ένας τόπος όπου παρελθόν και μέλλον, πραγματικό και φαντασιακό, ζωή και θάνατος γίνονται ένα. Μυθιστόρημα πολυφωνικό, με πρωτοποριακή δομή, το Πέδρο Πάραμο άνοιξε με την έκδοσή του νέους δρόμους σε όλη τη λατινοαμερικάνικη λογοτεχνία. Ο Ρούλφο συνδυάζει την ιστορία της μεξικάνικης επανάστασης με το αταβιστικό υλικό μιας οικουμενικής μυθολογίας και καταφέρνει έτσι να φτάσει στο βαθύτερο πυρήνα του τοπικού, του μεξικανικού, και να το καταστήσει καθολικό, παγκόσμιο. Παρά το μικρής έκτασης έργο του, ο Χουάν Ρούλφο θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας, ένας σύγχρονος κλασικός με μεγάλη επιρροή στους ομόγλωσσους τουλάχιστον ομοτέχνους του.

95. Τόμας Χάρντι, The return of the native

Η θυελλώδης Ευστάσια Βάι περνά τις μέρες της περιμένοντας τον παθιασμένο έρωτα και τη διαφυγή που αυτός μπορεί να της προσφέρει από τη μικρή κοινότητα του Έγκντον Χιθ. Μαθαίνοντας ότι ο Κλιμ Γιόμπραϊτ πρόκειται να επιστρέψει από το Παρίσι, αποφασίζει να τον παντρευτεί, πιστεύοντας ότι μέσω αυτού θα μπορέσει να αφήσει την αγροτική ζωή πίσω της. Αλλά θα απογοητευτεί, γιατί ο Κλιμ έχει τα δικά του όνειρα, και αυτά έχουν ελάχιστα κοινά με της Ευστάσιας. Ο δυστυχισμένος γάμος τους προκαλεί χάος στις ζωές των κοντινών τους, ειδικά του Ντέιμον Γουάιλντβε, του πρώην εραστή της Ευστάσιας, της μητέρας του Κλιμ και της ξαδέλφης του Τόμασιν.

Το έργο The return of the native απεικονίζει τις ρομαντικές ψευδαισθήσεις και τον τρόπο με τον οποίο οι πρωταγωνιστές του δεν αναγνωρίζουν τις ευκαιρίες που έχουν να ελέγξουν τη μοίρα τους. Η παρούσα έκδοση, που είναι ουσιαστικά η αρχική έκδοση του μυθιστορήματος του Χάρντι, περιλαμβάνει επίσης σημειώσεις, γλωσσάριο, χρονολόγιο και βιβλιογραφία.

94. Έντουαρντ Π. Τζόουνς, Ο γνωστός κόσμος (μτφρ. Σπύρος Τσούγκος, εκδ. Νεφέλη)

Ο Χένρι Τάουνσεντ, μαύρος αγρότης, τσαγκάρης και πρώην σκλάβος, απολαμβάνει την προστασία του πιο ισχυρού άνδρα της Βιρτζίνια, του Γουίλιαμ Ρόμπινς, ενός ασυνήθιστου μέντορα. Πλάι του, ο Χένρι όχι μόνο μυείται στη λογοτεχνία, αλλά κατορθώνει να γίνει ιδιοκτήτης της φυτείας όπου εργάζεται και να αποκτήσει τους δικούς του σκλάβους. Όταν όμως πεθαίνει, η χήρα του υποκύπτει στο πένθος της και η φυτεία αρχίζει να διαλύεται: οι σκλάβοι δραπετεύουν, οι φίλοι αλληλοπροδίδονται.

Πέρα από τον μικρόκοσμο τoυ Τάουνσεντ τα πάντα αναποδογυρίζουν επίσης: ελεύθεροι μαύροι παγιδεύονται και οδηγούνται στη σκλαβιά, ένας άνεμος εξέγερσης πνέει δημιουργώντας και ενθουσιασμό και ανασφάλεια, φήμες για εξεγέρσεις των μαύρων στρέφουν τις λευκές οικογένειες ενάντια σε πιστούς και αγαπητούς υπηρέτες, η καχυποψία επικρατεί παντού.

93. Ίταλο Καλβίνο, Οι αόρατες πόλεις (μτφρ. Ανταίος Χρυσοστομίδης, εκδ. Καστανιώτη)

«Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι ο Κουμπλάι Χαν πιστεύει όλα όσα του λέει ο Μάρκο Πόλο όταν του περιγράφει τις πόλεις που γνώρισε στις αποστολές του, αλλά σίγουρα ο αυτοκράτορας των Ταρτάρων συνεχίζει να ακούει τον νεαρό Βενετό με μεγαλύτερη περιέργεια και προσοχή από όσο οποιονδήποτε άλλον απεσταλμένο ή ανιχνευτή του». Έτσι αρχίζουν οι Αόρατες πόλεις, το αριστούργημα του Ίταλο Καλβίνο.

Εδώ οι πόλεις δεν είναι αναγνωρίσιμες, είναι όλες επινοημένες και ο συγγραφέας έχει δώσει σε καθεμία ένα γυναικείο όνομα. Σμιλεμένες στις πολύμορφες διαστάσεις της φαντασίας και της αφήγησης, οι πόλεις αυτές αποδίδονται με θαυμάσιες εικόνες και λεπτομέρειες που προσφέρουν αμέτρητα ερεθίσματα για στοχασμό. Το βιβλίο αποτελείται από σύντομα κεφάλαια, από κομμάτια που συνθέτουν έναν κόσμο άπειρων δυνατοτήτων. Μια ανεπανάληπτη, μοναδική σπουδή πάνω στον πολιτισμό, στη γλώσσα, στον χρόνο, στη μνήμη και στη ρευστή φύση της ίδιας της ανθρώπινης εμπειρίας.

92. Γκιστάβ Φλομπέρ, Αισθηματική αγωγή (μτφρ. Αριστέα Κομνηνέλλη, εκδ. Μεταίχμιο) 

«Πόσο πρωτοποριακό, σύγχρονο, αισθητικά εξαίσιο κλείσιμο, απόλυτα συναφές με ό,τι προηγήθηκε, και για ετούτο διαβάστηκε εσφαλμένα, παρέμεινε ακατανόητο, επικρίθηκε σκαιά, για να αφεθεί στα δοξαστικά χέρια του χρόνου που απέδωσε τελικά δικαιοσύνη.

»Το ύψιστο επίτευγμα μιας αποτυχημένης πορείας, άκαρπης, με την ηθική πυξίδα να δείχνει πάντα λάθος κατεύθυνση, είναι μια εξίσου εσφαλμένη εκκίνηση, μια ανάμνηση αποτυχίας, η οποία μάλιστα δεν περιέχεται καν στο χρονικό πλαίσιο του βιβλίου, αφού προηγήθηκε. Ο μεγάλος δημιουργός αφήνει μετέωρο των αναγνώστη του στον χρόνο, διακόπτοντας τη χρονική ροή η οποία έως τότε κινείτο γραμμικά, έστω με κενά, αποσπώντας από το παρελθόν ένα γεγονός και αναβιβάζοντάς το σε καταληκτική σεκάνς, που με τη σειρά της προσδιορίζει και ουσιαστικά καταδεικνύει καλλιτεχνικά το πώς και το γιατί της πορείας ενός ανθρώπου» γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης.  

91. Βασίλι Γκρόσμαν, Ζωή και πεπρωμένο (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Γκοβόστη)

Από τα Γερμανικά Στρατόπεδα Εξόντωσης στα Σοβιετικά Στρατόπεδα Εργασίας και από τα φλεγόμενα ερείπια του Στάλινγκραντ στα ανακριτικά γραφεία της μεταπολεμικής Μόσχας, τα μέλη και οι φίλοι της οικογένειας Σαπόσνικοβ προσπαθούν να ξεφύγουν από τα νύχια του πιο απάνθρωπου πολέμου που γνώρισε η ανθρωπότητα. Πολεμούν, ερωτεύονται, ελπίζουν, απογοητεύονται, καταρρέουν, αρπάζονται από τα πιστεύω τους και συνεχίζουν, ενώ γύρω τους όλο και στενεύει ο κλοιός του ολοκληρωτισμού. Η συγκλονιστική εποποιία Ζωή και πεπρωμένο κατασχέθηκε το 1961 από την KGB, αφού, σύμφωνα με τον ηγέτη της αποσταλινοποίησης, Νικήτα Χρουτσόφ, δεν ήταν παρά άλλη μια πυρηνική κεφαλή στραμμένη κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Η ελεύθερη έκδοσή του, το 1990, αποκάλυψε ένα αριστούργημα που μόνο με το Πόλεμος και ειρήνη του Τολστόι θα μπορούσε να συγκριθεί σε ρεαλισμό και τρυφερότητα, πίστη και ανθρωπιά.

«Η βαθιά πίστη του Γκρόσμαν πως ο άνθρωπος μπορεί να παραμείνει «άνθρωπος» (με την ηθική, κανονιστική σημασία) διαφαίνεται σε πολλά τρυφερά στιγμιότυπα στα οποία η ανθρωπιά κερδίζει τη βία, η φροντίδα κερδίζει την αδιαφορία, η μεγαλοψυχία κερδίζει τον εγωισμό, ο έρως κερδίζει τον θάνατο (θυμίζοντάς μας τα συναφή βιβλία του Μαλαπάρτε, του Λέβι, του Καμπανέλλη). Ο αφηγητής-συγγραφέας κατανοεί και συμπονά ακόμα και τους αιχμαλώτους Γερμανούς του Στάλινγκραντ, για τους οποίους γράφει: «Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί πως μετά από δέκα χρόνια απόλυτης απανθρωπιάς, αυτοί οι καταδικασμένοι άνδρες βρίσκονταν ήδη στον δρόμο για την ξεχασμένη ανθρωπιά τους;» Γι’ αυτό και θεωρούμε πως ένας άλλος τίτλος, συμβατός με το περιεχόμενο του βιβλίου, θα ήταν Θάνατος και επιλογή» γράφει ο Γιώργος Λαμπράκος.  

90. Βιρτζίνια Γουλφ, Το δωμάτιο του Τζάκομπ (μτφρ. Ερρίκος Μπελιές, εκδ. Οδυσσέας)

Γνωρίζουμε τον Τζάκομπ μέσα από τα μάτια των άλλων και όλους τους άλλους από τη γνώμη που έχει ο Τζάκομπ γι’ αυτούς. Τον συναντάμε μικρό παιδί ακόμα να βρίσκει το κρανίο ενός ζώου στην παραλία. Μετά στο Καίμπριτζ να συζητά για λογοτεχνία και φιλοσοφία με τους φίλους του. Σε ένα πάρτι τη βραδιά των πυροτεχνημάτων ή μέσα στο Βρετανικό Μουσείο να διαβάζει Μάρλοου. Σχηματίζουμε άποψη γι’ αυτόν όπως αυτός σχηματίζει άποψη για τη Φλορίντα στην οδό Γκρηκ, περπατώντας στο μπράτσο ενός άλλου άνδρα.

Ο Τζάκομπ κάθεται στο δωμάτιό του και διαβάζει στην εφημερίδα: μια απεργία, ένας φόνος, ποδόσφαιρο, βρέθηκαν πτώματα… Μετά βρίσκεται στην Αθήνα, επισκέπτης στην Ακρόπολη τη νύχτα με μία όμορφη γυναίκα. Είναι 26 χρονών, στο κατώφλι του μεγάλου πολέμου.

89. Ούρσουλα Λε Γκεν, Το αριστερό χέρι του σκοταδιού (μτφρ. Βαγγέλης Κατσάνης, εκδ. Parsec)

Ένας εθνολόγος μελετητής επισκέπτεται τον πλανήτη Γκέθεν (που στη γήινη γλώσσα σημαίνει χειμώνας), κι έτσι έρχεται αντιμέτωπος με έναν άλλο κόσμο, τελείως διαφορετικό από το Γήινο. Αυτή η επαφή με το «ξένο» υποχρεώνει τον ήρωα ν’ αναθεωρήσει εντελώς θέσεις και απόψεις ταμπού, όχι μόνο σχετικά με τη φύση του σεξ και του σεξισμού, αλλά και με την πολιτιστική αποξένωση γενικότερα.

Ο Γήινος Απεσταλμένος αποβάλλει αργά αλλά σταθερά ξεπερασμένες ιδέες και αντιανθρώπινες φιλοσοφίες, ξεπερνώντας πλήθος αρτηριοσκληρωτικές συμβατικότητες, καταφέρνοντας τελικά να οδηγηθεί στην κατανόηση. Σ’ ένα μακρύ ταξίδι μέσα στους πάγους, που περιέχει την έννοια της μύησης, μαζί με τον Γκεθενιανό συμπρωταγωνιστή του, θα συνειδητοποιήσει ση σημασία της Άλλης Πραγματικότητας, τη δύναμη και πολυπλοκότητα της Φύσης, τη συντριπτική αυθεντικότητα των γεγονότων, τη σκοτεινή πλευρά του εαυτού τελικά.

88. Ε.Λ. Ντόκτοροου, Ράγκταϊμ (μτφρ. Γιώργος Μαθόπουλος, εκδ. Θύραθεν)

Το Ράγκταϊμ είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα-τοιχογραφία των αρχών του 20ού αιώνα. Ένα ήσυχο κυριακάτικο απομεσήμερο στη Νέα Υόρκη του 1906, ο περίφημος δεξιοτέχνης των αποδράσεων Χάρι Χουντίνι τρακάρει το αυτοκίνητό του σε μια κολόνα έξω από την έπαυλη μιας εύπορης αστικής οικογένειας. Και σχεδόν μαγικά, εξαφανίζεται η γραμμή ανάμεσα στη φαντασία και το ιστορικό γεγονός, ανάμεσα στους αληθινούς και τους μυθιστορηματικούς ήρωες.

Η αναρχική Έμμα Γκόλντμαν, ο βιομήχανος Χένρι Φορντ, ο τραπεζίτης Τζ. Π. Μόργκαν, ο Σίγκμουντ Φρόυντ και ο Αιμιλιάνο Ζαπάτα μπαινοβγαίνουν στην αφήγηση διασταυρώνοντας τις διαδρομές τους με την οικογένεια που πρωταγωνιστεί στην αφήγηση του Ντόκτοροου και με τους υπόλοιπους ήρωες του μυθιστορήματος, μεταξύ των οποίων ένας σοσιαλιστής εβραίος μετανάστης και ένας νέγρος μουσικός του ragtime από το Χάρλεμ, του οποίου η επιμονή να του αποδοθεί δικαιοσύνη τον οδηγεί στην επαναστατική βία.

87. Άλαν Χόλινγκχερστ, Η γραμμή της ομορφιάς (μτφρ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου, εκδ. Καστανιώτη)

Καλοκαίρι 1983 και ο νεαρός Νικ Γκεστ μετακομίζει στο Νότινγκ Χιλ, στη σοφίτα του σπιτιού των Φίντεν, και παρασύρεται από τον τρόπο ζωής τους – με τα μεγαλόπρεπα πάρτι, τις ευκαιριακές τους φιλίες, την παρέλαση κωμικών και ταυτοχρόνως απειλητικών ανθρώπινων τεράτων. Σε μια εποχή που υποτίθεται πως προσφέρει ατέρμονες δυνατότητες (το μυθιστόρημα ξεδιπλώνεται ανάμεσα σε δύο εκλογικές επιτυχίες του θατσερισμού), ο Νικ καταφέρνει να κυνηγήσει τη δική του προσωπική εμμονή: Την εμμονή στην ομορφιά -έπαθλο τόσο δελεαστικό γι’ αυτόν όσο η δύναμη και ο πλούτος για τους φίλους του.

Το ειδύλλιο με κάποιο νεαρό μαύρο, του χαρίζει την πρώτη του ερωτική εμπειρία μα είναι η μετέπειτα σχέση του, με έναν ωραίο εκατομμυριούχο, εκείνη που θα αλλάξει δραστικά τη ζωή του και θα θέσει υπό αμφισβήτηση τα μεγαλύτερα όνειρα μιας αδίστακτης δεκαετίας. Μυθιστόρημα συναισθηματικά φορτισμένο και αφοπλιστικά αστείο, Η γραμμή της ομορφιάς αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα έργα της σύγχρονης βρετανικής λογοτεχνίας. Κέρδισε το Βραβείο Booker 2004.

86. Χένρι Τζέιμς, Το στρίψιμο της βίδας (μτφρ. Κοσμάς Πολίτης, εκδ. Άγρα)

Το κείμενο αυτό θεωρείται το αριστούργημα του πολυγραφότατου αμερικανού συγγραφέα Henry James. Γιατί όμως; Για το θέμα της; Ή για τον τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας της περιστρέφεται γύρω από ένα μυστικό μέχρι να το διαπεράσει, σαν μια βίδα που εισχωρεί προοδευτικά σ’ ένα υλικό; Ποια είναι η ιστορία που διηγείται ο Henry James; Είναι η ιστορία δυο νεαρών παιδιών που, ορφανά από γονείς, ζούνε σ’ ένα πύργο στην εξοχή υπό την επίβλεψη μιας γκουβερνάντας ανίκανης να αντιμετωπίσει τα φαντάσματα των παλιών υπηρετών του πύργου που έρχονται να καλέσουν τα παιδιά στον εκφαυλισμό και στο θάνατο;

Ή μήπως είναι η ιστορία της αφηγήτριας, νεαρής γκουβερνάντας αυστηρών αρχών, που οι χυμοί της νεότητάς της οδηγούν σε μια παθογενή ψευδαίσθηση και της οποίας η πίεση στην οποία υποβάλλει τα παιδιά για να αποσπάσει το μυστικό τους καταλήγει στο να σπρώξει το ένα από τα δύο στο θάνατο; Η πλοκή είναι σφιχτοδεμένη, η αφήγηση δουλεμένη αριστοτεχνικά, τα μυθιστορηματικά πρόσωπα παίρνουν σάρκα και οστά, η όλη ατμόσφαιρα αναδύει ένα περίεργο ρίγος δυσφορίας, γίνεται αποπνικτική: διότι εδώ το φανταστικό εισβάλλει στην καθημερινότητα και επιβάλλεται ως μία πιθανή εκδοχή της πραγματικότητας.

85. Χαν Γκανγκ, Η χορτοφάγος (μτφρ. Αμαλία Τζιώτη, εκδ. Καστανιώτη)

«Η αυτονομία του σώματος, η αναζήτηση ταυτότητας μέσω της διαφορετικότητας, οι μέθοδοι με τις οποίες οι θεσμοί της οικογένειας, του γάμου, της σύγχρονης ιατρικής εγκλωβίζουν το γυναικείο σώμα ώστε να το οδηγήσουν στην υποταγή, ο τρόπος που η φαλλοκρατία συνδέεται με την κρεατοφαγία, η βία και η ανθρωποφαγία που ενέχουν και οι πιο στενές σχέσεις, είναι τα θέματα που κυριαρχούν στο έργο της Χαν Γκανγκ Η χορτοφάγος. Το μυθιστόρημα απέσπασε το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ το 2016 και χάρη σε αυτή τη διάκριση η συγγραφέας κατάφερε να περάσει τα λογοτεχνικά σύνορα της Νότιας Κορέας, να οικοδομήσει ένα διεθνές προφίλ και να δει τα βιβλία της μεταφρασμένα σε πολλές γλώσσες. (…) 

»Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα με ιδιαίτερα υποβλητική ατμόσφαιρα, υπερρεαλιστικές, ποιητικές περιγραφές κινηματογραφικής ακρίβειας που μαγεύουν και ταυτόχρονα προκαλούν σοκ. Ένα έργο που αποτελεί αφορμή για μια σειρά από πρωτότυπες σκέψεις που αφορούν το σώμα ως έργο τέχνης, τον ρόλο της διαφορετικότητας στην κοινωνία του καταναλωτισμού, το στίγμα της ψυχικής ασθένειας, και –πάνω απ’ όλα– την καταλυτική δύναμη της λογοτεχνίας» γράφει η Εύα Στάμου στην bookpress.gr. 

84. Πατρίσια Χάισμιθ, Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ (μτφρ. Ανδρέας Αποστολίδης, εκδ. Άγρα)

«Από τη δημιουργία του είδους, ο ήρωας του αστυνομικού μυθιστορήματος παλεύει να αποκαταστήσει τη διαταραγμένη ηθική τάξη. Η Highsmith διέρρηξε αυτό το στερεότυπο και δημιούργησε ήρωες απολύτως αμοραλιστές – οι οποίοι επιπλέον καταφέρνουν να ξεφύγουν από την τσιμπίδα του νόμου. Ο πιο γοητευτικός εξ αυτών είναι ο Τομ Ρίπλεϋ. Ή ίσως μας φαίνεται τόσο γοητευτικός επειδή στον κινηματογράφο τον υποδύθηκαν ο Alain Delon και ο Matt Damon.

»Η ψυχοπαθολογία του Τομ Ρίπλεϋ δεν θα μπορούσε να έχει βγει από άλλη πένα παρά μόνο από της Highsmith, μιας καταθλιπτικής, αγενούς, ακοινώνητης και μισάνθρωπης γυναίκας. Η Ριπλεϊάδα της αποτελείται από πέντε τόμους, στους οποίους παρακολουθούμε τις απίστευτες περιπέτειες του Τομ, ο οποίος πλαστογραφεί πίνακες, αναλαμβάνει συμβόλαια θανάτου, παίζει τσέμπαλο και άλλα πολλά» αναφέρει η Χίλντα Παπαδημητρίου.

83. Έρνεστ Χέμινγουεϊ, Αποχαιρετισμός στα όπλα (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Καστανιώτη)

Το 1918 ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ πήγε «στον πόλεμο που θα έβαζε τέλος σε όλους τους πολέμους». Κατατάχθηκε ως εθελοντής τραυματιοφορέας στα ασθενοφόρα, τραυματίστηκε και παρασημοφορήθηκε. Από τις εμπειρίες του αυτές γεννήθηκε αυτό το μυθιστόρημα, που πολλοί θεωρούν ως το αριστούργημά του. Σ’ αυτό αναπλάθει με τρόπο απόλυτα πειστικό το φόβο, τη συντροφικότητα, το θάρρος του νεαρού Αμερικανού εθελοντή και των ανδρών και γυναικών που γνωρίζει στην Ιταλία.

Όμως το Αποχαιρετισμός στα όπλα δεν είναι μονάχα ένα πολεμικό μυθιστόρημα. Σ’ αυτό ο Χέμινγουεϊ πλάθει μια ιστορία αγάπης βαθιά τραγική, παθιασμένη και ασυμβίβαστη – η συνισταμένη των τριών μεγάλων ερώτων του συγγραφέα στα χρόνια 1918-1929. Πέρα όμως και ανεξάρτητα από τα καθαρά αυτοβιογραφικά στοιχεία που περιέχονται στο βιβλίο του αυτό, το μυθιστόρημα σφύζει από πάθος και συγκλονιστικά συναισθήματα, που βρίσκουν το ιδεώδες σκηνικό τους στην Ιταλία, στα ταραγμένα και αδυσώπητα χρόνια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

82. Γκράχαμ Γκριν, Το τέλος μιας σχέσης (μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, εκδ. Μεταίχμιο)

Η παράνομη σχέση του Μόρις Μπέντριξ με τη Σάρα που ανθίζει στα ταραγμένα χρόνια των βομβαρδισμών του Λονδίνου από τη γερμανική αεροπορία, στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου πολέμου, λήγει όταν εκείνη τον εγκαταλείπει ξαφνικά και χωρίς καμία εξήγηση. Δύο χρόνια αργότερα, έπειτα από μια τυχαία συνάντηση που αναζωπυρώνει τον έρωτά του και τη ζήλια του, ο Μπέντριξ προσλαμβάνει έναν ιδιωτικό αστυνομικό και του αναθέτει να παρακολουθεί τη Σάρα με αποτέλεσμα ο έρωτάς του γι’ αυτή να του γίνει πολύ σύντομα εμμονή.

Η θρυλική ιστορία αγάπης του Γκράχαμ Γκρην έχει μεταφερθεί δύο φορές στον κινηματογράφο: το 1955 με πρωταγωνιστές την Ντέμπορα Κερ και τον Βαν Τζόνσον, καθώς και το 1999, σε σκηνοθεσία του Νιλ Τζόρνταν, με πρωταγωνιστές τον Ρέιφ Φάινς και την Τζούλιαν Μουρ.

81. Τόμας Μαν, Οι Μπούντενμπροκ (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Μεταίχμιο)

Πλούσια, σεβαστή και βαθιά ριζωμένη στην παράδοση, η οικογένεια Μπούντενμπροκ ενσαρκώνει τις αξίες της γερμανικής αστικής τάξης του 19ου αιώνα. Καθώς όμως η σύγχρονη εποχή και οι αλλαγές σαρώνουν την Ευρώπη, ο κάποτε σταθερός κόσμος τους αρχίζει να καταρρέει, μαζί με τις αρχές πάνω στις οποίες έχτισαν την επιτυχία τους. Καλύπτοντας τέσσερις γενιές, αυτό το ημι-αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα καταγράφει τη μετάβαση από την ευγενή γερμανική σταθερότητα σε μια πολύ σύγχρονη αβεβαιότητα.

Η πρόζα του Μαν αποτυπώνει με αξιοσημείωτη ακρίβεια τόσο τους ρυθμούς της αστικής ζωής όσο και τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων του, αποκαλύπτοντας πώς οι προσωπικές αδυναμίες αντανακλούν τη φθορά ενός ολόκληρου τρόπου ζωής. Ταυτόχρονα οικογενειακό έπος, κοινωνικό μυθιστόρημα και στοχασμός πάνω στη νεωτερικότητα, Οι Μπούντενμπροκ καθιέρωσαν τον Τόμας Μαν ως έναν από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του εικοστού αιώνα και συνέβαλαν στη βράβευσή του με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

80. Δάφνη ντι Μωριέ, Ρεβέκκα (μτφρ. Ευμορφία Στεφανοπούλου, εκδ. Καστανιώτη) 

«Μια ιστορία δουλεμένη πάνω στον κλασικό καμβά: ντροπαλή και αφελής νεαρή παντρεύεται έναν σχεδόν άγνωστο γοητευτικό ευγενή και εγκαθίσταται στην έπαυλή του. Θα μπορούσε να είναι μυθιστόρημα των αδελφών Μπροντέ – και πράγματι, οι κριτικοί έχουν βρει πολλά κοινά με την Τζέιν Έιρ, αλλά η du Maurier πηγαίνει λίγο παρακάτω την πλοκή, αφού την έπαυλη και τη ζωή της νιόπαντρης ηρωίδας στοιχειώνει η πρώτη σύζυγος του ντε Γουίντερ, η Ρεβέκκα.

»Η πιστή οικονόμος της Ρεβέκκας, η κυρία Ντάνβερς, λατρεύει τη νεκρή κυρία της, η οποία σκοτώθηκε σε ατύχημα, και δεν παύει να τονίζει στην ηρωίδα πόσο υστερεί και πόσο ασήμαντη είναι σε σχέση με τη νεκρή. Αλλά η Ρεβέκκα σκοτώθηκε πράγματι σε ατύχημα; Στα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου τα πάντα ανατρέπο νται» γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου. 

79. Τζέιμς Μπόλντουιν, Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις)

Το Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις είναι το πρώτο και για πολλούς ένα από τα πλέον σημαντικά έργα του Τζέιμς Μπόλντουιν. Βασισμένο σε αυτοβιογραφικά στοιχεία, το βιβλίο αφηγείται την ιστορία ενηλικίωσης ενός δεκατετράχρονου αγοριού στο Χάρλεμ της δεκαετίας του 1930. Ο Τζον βρίσκει καταφύγιο απέναντι στις αντιξοότητες της καθημερινότητας σε μια φτωχική εκκλησία της Πεντηκοστής, όπου αρχίζει να κηρύττει ύστερα από μια αποκαλυπτική θρησκευτική εμπειρία.

Η μεγάλη δύναμη και η διαχρονική απήχηση του βιβλίου οφείλονται στον αυθορμητισμό, την ειλικρίνεια και τη συναισθηματική φόρτιση με την οποία παρουσιάζει ο συγγραφέας τη ζωή των μαύρων: την απόγνωσή τους στον απόηχο ακόμη της δουλείας, την καταφυγή στη θρησκεία με έναν τρόπο σωματικό και ταυτόχρονα μεταφυσικό, καθώς και την πεποίθησή τους ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη, έστω και στην άλλη ζωή.

78. Β. Σ. Νάιπολ, Ένα σπίτι για τον κύριο Μπίσβας (μτφρ. Λεωνίδας Καρατζάς, εκδ. Ωκεανίδα)

Γεννημένος στο Τρινιντάντ, ο Μοχούν Μπίσβας ξεκινάει τη ζωή του με κακούς οιωνούς, αφού ο βραχμάνος του χωριού προφητεύει πως αυτό το παιδί κουβαλάει βαριά κατάρα και θα φέρνει σε όλους τη δυστυχία. Ενήλικος πια, ο κύριος Μπίσβας θέλει να αλλάξει τη ζωή του.

Ο αγώνας του παίρνει τη μορφή αναζήτησης ενός χώρου που θα μπορεί να λέει ότι είναι «σπίτι» του. Ο νομπελίστας συγγραφέας περιγράφει αυτό τον αγώνα με αγάπη για τον ήρωά του και με σαρκασμό για τον κόσμο που τον περιβάλλει, χωρίς να χάνει ποτέ το χιούμορ του και την ικανότητα να προκαλεί έντονες συγκινήσεις.

77. Ντ. Χ. Λόρενς, Το ουράνιο τόξο (μτφρ. Μάκης Βαϊνάς, εκδ. Κριτική)

Το ουράνιο τόξο, που όπως και το Ερωτευμένες γυναίκες, αποτελεί τμήμα του έργου Οι αδερφές, άρχισε να γράφει ο Λώρενς το 1913. Δημοσιεύεται το 1915, όταν ο συγγραφέας είναι τριάντα ετών, και αποσύρεται σε λίγες εβδομάδες. Περιγράφει έναν κόσμο μεταβαλλόμενο, καθώς περνά από την καλλιέργεια της γης, τότε που ο άνθρωπος είναι άμεσα ενταγμένος στη φύση, στη γρήγορη εκβιομηχάνιση, και ταυτόχρονα περιγράφει τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων που κι αυτές αλλάζουν, κλυδωνιζόμενες μέσα στις ποικιλόμορφες συγκρούσεις: στο γάμο, στις γυναικείες διεκδικήσεις σ’ έναν ανδροκρατούμενο κόσμο.

Ο Λώρενς μας δίνει αβίαστα και άκρως διεισδυτικά την αιώνια πάλη μεταξύ αρσενικού και θηλυκού και δείχνει, με βαθειά γνώση και των δύο ρόλων, το μάταιο αλλά, συγχρόνως, και αναπόφευκτο. Πιστεύει ενδόμυχα στη δυαδικότητα του ανθρώπου, που έγκειται στην ανάγκη της αρμονίας του με το σύμπαν, από τη μια, και της διατήρησης της ανεξαρτησίας και της ιδιαιτερότητάς του, από την άλλη. Το Ουράνιο Τόξο δεν είναι παρά το σύμβολο της συμφιλίωσης των αντίπαλων μερών, της άρρηκτης πίστης ανάμεσα στο σύμπαν και στην ενδότατη ύπαρξη.

76. Μπραμ Στόκερ, Δράκουλας (μτφρ. Βασίλης Κιμούλης, εκδ. Μεταίχμιο)

Ο ιδιοφυής Ιρλανδός συγγραφέας Μπραμ Στόκερ, αξιοποιώντας τη μακραίωνη παράδοση γύρω από τον Δράκουλα της Τρανσιλβανίας, εκδίδει το 1897 το ομώνυμο αριστούργημά του, το οποίο έχει επηρεάσει όσο λίγα τη σύγχρονη κουλτούρα και έχει γνωρίσει πάμπολλες κινηματογραφικές μεταφορές. Η ιστορία ξεκινά με την επίσκεψη του βρετανού δικηγόρου Τζόναθαν Χάρκερ στον πύργο του Δράκουλα, στα Καρπάθια Όρη, προκειμένου να βοηθήσει τον κόμη να αγοράσει ένα σπίτι στο Λονδίνο.

Ο Χάρκερ θα διαπιστώσει τη φρικτή αλήθεια για τον εντολέα του και θα μείνει φυλακισμένος στον πύργο του, ενώ ο Δράκουλας θα ταξιδέψει στην Αγγλία προς αναζήτηση αθώων θυμάτων για τον κόσμο των νεκροζώντανων. Τρεις άντρες, ο δρ. Χέλσινγκ, ο δρ. Σιούαρντ και ο Άρθουρ Χόλμγουντ, γίνονται οι σωματοφύλακες του καλού και οι μόνοι που θα επιχειρήσουν να σταματήσουν τον Δράκουλα.

75. Τόνι Μόρισον, Γαλάζια μάτια (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Νεφέλη)

Τι είναι αυτό που ορίζει την ασχήμια; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ομορφιάς; Και πώς μπορεί ένα αισθητικό στερεότυπο να παγιδεύσει ένα παιδί και να το οδηγήσει στην τρέλα; Η ιστορία της Πέκολα, της μικρής μαύρης που λαχταρούσε όσο τίποτε άλλο δυο γαλάζια μάτια, καταγράφει συγκλονιστικά την απέχθεια της μαύρης φυλής για το ίδιο της το χρώμα, το δέος της μπροστά στη λευκή ομορφιά, την αδυναμία να συμφιλιωθεί με τα χαρακτηριστικά της και να τα αγαπήσει.

Αλυσοδεμένη μέσα στο ίδιο της το σώμα, η εντεκάχρονη Πέκολα προσεύχεται πυρετικά να αποκτήσει γαλάζια μάτια: για τί μόνο έτσι οι άνθρωποι δε θα αποστρέφουν το βλέμμα στο πέρασμά της, μόνο έτσι ο κόσμος της θα αλλάξει οριστικά.

74. Tsitsi Dangarembga, Nervous conditions

Δύο δεκαετίες πριν η Ζιμπάμπουε αποκτήσει την ανεξαρτησία της και τερματιστεί η κυριαρχία της λευκής μειονότητας, η δεκατριάχρονη Tambudzai Sigauke ξεκινά την εκπαίδευσή της. Στους ώμους της πέφτουν οι οικονομικές ελπίδες των γονιών της, των αδελφών της και της ευρύτερης οικογένειάς της, ενώ μέσα της καίει η επιθυμία για ανεξαρτησία.

Λαχταρά να απαλλαγεί από τους περιορισμούς του αγροτικού χωριού της και πιστεύει πως βρίσκει τη λύση όταν ο πλούσιος θείος της προσφέρεται να χρηματοδοτήσει τη φοίτησή της. Σύντομα όμως ανακαλύπτει ότι η εκπαίδευση που λαμβάνει στο ιεραποστολικό σχολείο του έχει το τίμημά της. 

73. Β. Γκ. Ζέμπαλντ, Άουστερλιτς (μτφρ. Ιωάννα Μεϊτάνη, εκδ. Άγρα)

Το τελευταίο και έσχατο μυθιστόρημα του W. G. Sebald, ενός από τους πιο ιδιαίτερους συγγραφείς της εποχής μας, αφηγείται την ιστορία του Ζακ Άουστερλιτς, ενός άντρα που όταν ήταν παιδί στερήθηκε πατρίδα, γλώσσα και όνομα, και που τώρα δεν μπορεί να αισθανθεί οικεία πουθενά στον κόσμο και αναζητά απεγνωσμένα την ταυτότητα της καταγωγής του.

Μέσα στη σκοτεινή αίθουσα του σιδηροδρομικού σταθμού της Αμβέρσας, έτσι αρχίζει τη διήγηση ο αφηγητής, στεκόταν ένας άντρας: με όψη νεανική, ξανθός, με βαριές αρβύλες πεζοπορίας, μπλε εργατικό παντελόνι κι ένα παλιό σακίδιο απορροφημένος να σημειώνει και να σχεδιάζει σ’ ένα τετράδιο. Ο αφηγητής τον παρατηρεί γοητευμένος, κι έτσι αρχίζει μια σχέση που τον μαγεύει όλο και περισσότερο και διαρκεί δεκαετίες, άλλοτε πιο στενή, άλλοτε πιο απομακρυσμένη. Ο αινιγματικός ξένος ονομάζεται Άουστερλιτς, και καθώς η τύχη κάνει τους δυο άντρες να συναντιούνται αναπάντεχα σε διάφορα μέρη, αρχίζει να αποκαλύπτεται βήμα βήμα η ιστορία της ζωής αυτού του μοναχικού περιηγητή.

72. Τσαρλς Ντίκενς, Ο κοινός μας φίλος (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Gutenberg) 

«Διαβάζοντας το σατιρικό Ο κοινός μας φίλος ο αναγνώστης αιχμαλωτίζεται από την ειρωνική διάθεση του συγγραφέα προς την ανθρώπινη κατάσταση, την ειλικρινή έκφραση των απόψεών του, το πλήθος των διαφορετικών χαρακτήρων και τη διάρθρωση της αφήγησης με στοιχεία εξιχνίασης εγκλημάτων και μυστηρίου.

»Για μια ακόμη φορά στο στόχαστρό του θα βρεθεί η απληστία, η Θεία Πρόνοια, η παιδεία, οι συνθήκες διαβίωσης των εξαθλιωμένων και η κοινωνική εξαχρείωση» γράφει η Αγγελική Σπηλιοπούλου. 

71. Οκτάβια Ε. Μπάτλερ, Εξ αίματος (μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής, εκδ. Αίολος)

Το 1976 η Ντέινα έχει μόλις κλείσει τα είκοσι έξι της και με τον Κέβιν, τον άντρα της, μετακομίζουν στο καινούργιο τους σπίτι, στο Λος Άντζελες. Ξαφνικά κι ενώ τακτοποιούν τα βιβλία τους, η Ντέινα χάνει τις αισθήσεις της. Όταν συνέρχεται, βρίσκεται στην άκρη ενός πυκνού δάσους και αμέσως αντιλαμβάνεται ότι στο ποτάμι που βρίσκεται δίπλα της πνίγεται ένα μικρό παιδί. Δίχως δεύτερη σκέψη βουτάει στο νερό και το σώζει, αλλά βγαίνοντας την περιμένει στην όχθη ένας άνδρας που τη σημαδεύει με το όπλο του. Κι ενώ κινδυνεύει η ζωή της, βρίσκεται και πάλι πίσω στο διαμέρισμά της, μουσκεμένη ως το κόκαλο. Μόλις έχει βιώσει την τρομακτικότερη εμπειρία της ζωής της, αλλά τότε δεν ήξερε ότι αυτό θα της συνέβαινε ξανά και ξανά…

Η Οκτάβια Μπάτλερ έχει πει ότι εν μέρει οφείλει την έμπνευσή της στη μητέρα της, που δούλευε σ’ όλη της τη ζωή σαν υπηρέτρια. «Θυμάμαι να της λέω, “Δεν θα κάνω ποτέ αυτό που κάνεις, είναι απαίσιο”. Κράτησα το σιωπηλό, πληγωμένο βλέμμα της για χρόνια μέσα μου μέχρι να το κατανοήσω. Δεν χρειάστηκε ν’ αφήσω το σχολείο στα δέκα μου, είχα πάντα ένα πιάτο φαΐ και μια στέγη πάνω απ’ το κεφάλι μου επειδή η μητέρα μου ήταν πρόθυμη να κάνει δουλειές του ποδαριού και να δέχεται την ταπείνωση. Άνθρωποι σαν τη μητέρα μου δεν ήταν δειλοί ή φοβισμένοι, ήταν ήρωες. Αυτό θέλησα να δείξω με το Εξ αίματος, με έναν τρόπο που δεν μπορεί να το κάνει η ιστορία των μαύρων». 

70. Τόμας Χάρντι, Τζουντ (μτφρ. Γιάννης Κωστόπουλος, εκδ. Καστανιώτη) 

Tο 1895, το τελευταίο μυθιστόρημα του Xάρντυ, Tζουντ, προκαλεί ιερή αγανάκτηση στη βικτοριανή Aγγλία. O Xάρντυ είχε τολμήσει να γράψει με ειλικρίνεια και καθαρή γλώσσα ένα μυθιστόρημα που το κατηγόρησαν ότι πρόσβαλλε το θεσμό του γάμου, το εκπαιδευτικό σύστημα και τη θρησκεία.

Στην πραγματικότητα είχε γράψει ένα βαθύτατα ηθικό έργο. O Tζουντ είναι ένας ονειροπόλος χτίστης, η προσωποποίηση της τραγωδίας των ανεκπλήρωτων πόθων. Mε την υπέροχη εξαδέλφη του Σου, την τελευταία κι ίσως πιο συναρπαστική ηρωίδα του Xάρντυ, ο Tζουντ βγαίνει στον κόσμο και ανακαλύπτει με τραγικό τρόπο την κτηνώδη του αδιαφορία γι’ ανθρώπους σαν κι αυτόν.

69. Φιοντόρ Ντοστογέφσκι, Έγκλημα και τιμωρία (μτφρ. Άρης Αλεξάνδρου, εκδ. Γκοβόστη) 

Το Έγκλημα και τιμωρία έχει μεταφραστεί αμέτρητες φορές στη γλώσσα μας, μια ή δυο φορές από τα ρωσικά και αρκετές φορές από… τα ελληνικά. Το έργο αυτό, μ’ όλη την αφάνταστη εξέλιξη σ’ όλους τους τομείς του Πνεύματος και της Τέχνης, εξακολουθεί να παραμένει κλασικό και ανυπέρβλητο πρότυπο του ψυχολογικού μυθιστορήματος. Μεταφρασμένο εδώ, κατευθείαν απ’ το ρωσικό κείμενο κι απ’ τον Άρη Αλεξάνδρου, αποδίδει όλη την ατμόσφαιρα και τη ζεστασιά του πρωτότυπου.

Όλοι οι ήρωες του έργου: ο δαιμονικός Ρασκόλνικοφ, ο τραγικός Μαρμελάντοφ, η μαρτυρική Σόνια, η βασανισμένη Πουλχερία Αλεξάντροβνα, ο σατανικός Πορφύρης Πετρόβιτς, η υπέροχη Ντούνια Ρομάνοβνα, ο λάγνος Σβιντριγκάιλοβ, όλοι αιώνιοι ανθρώπινοι τύποι, στέκονται μπροστά μας, είτε έξαλλοι είτε θλιμμένοι είτε σαρκαστικοί, και δε μας εγκαταλείπει ποτέ η παρουσία τους, όσα χρόνια κι αν περάσουν απ’ την πρώτη μας γνωριμία μαζί τους.

68. Κόρμακ ΜακΚάρθι, Αιματοβαμμένος μεσημβρινός ή το δειλινό κοκκίνισμα στη δύση (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg)

«Ο ΜακΚάρθι σε αυτό το βιβλίο ειδικά αποτελεί την επιτομή του καλλιτέχνη που δημιουργεί κατά τον Δαίμονά του κι όχι με τα κριτήρια του τι είναι έτοιμο να αποδεχτεί το κοινό. Αποφάσισε να βαδίσει στην Κόλαση παρέα με τους κολασμένους, έναν “νομαδικό θίασο” και να δείξει στους ανθρώπους πώς είναι αυτή η Μεγάλη Πορεία που δεν οδηγεί πουθενά, που δεν σταματά ποτέ. Δεν είναι λοιπόν η βία αλλά η πλήρης απουσία, το κενό, το τίποτα του νιχιλισμού που απωθεί τους αναγνώστες.

»Ταυτόχρονα όμως είναι κι εκείνο που προσελκύει ακόμα περισσότερους. Όχι φυσικά γιατί συμμερίζονται απαραίτητα την οπτική του συγγραφέα, αλλά γιατί διακρίνουν έστω υποσυνείδητα την αυθεντικότητα της ματιάς του, αναγνωρίζοντας βιωματικά αυτό που δίδασκε ο Steiner: «Η ηθική δικαίωση ενός λογοτεχνικού έργου είναι, κατά βάθος, τεχνική – ενυπάρχει στον πλούτο, τη δυσκολία, την περιγραφική δύναμη του μέσου» γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης.

67. Ρόμπερτ Μούζιλ, Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες (μτφρ. Τούλα Σιετή, εκδ. Οδυσσέας) 

Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες είναι μια ιστορία που διαρκεί ένα χρόνο: από το 1913 έως την έκρηξη του πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Αντικείμενο είναι η πραγματικότητα παραμονές του πολέμου όπως βιώνεται από τον Ούλριχ, τον άνθρωπο χωρίς ιδιότητες. Εάν όμως «πραγματικότητα είναι η δεδομένη μορφή όλων όσα βιώνει ο άνθρωπος» και ποίηση η εικόνα αυτών των βιωμάτων που προκύπτει από έναν ορισμένο τρόπο θεώρησης αν ποίηση υπάρχει και έξω από αυτό που ορίζεται ως ειδική ποιητική δημιουργία, και δη εκεί όπου «στο καθημερινό βίωμα εμφανίζεται κάτι που δεν μπορεί να συλληφθεί πλήρως διαμέσου των εννοιών», τότε Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες είναι μια μεγαλειώδης απόπειρα σύνθεσης του κόσμου των πραγμάτων με τον κόσμο των συναισθημάτων και των ιδεών μια απόπειρα αναίρεσης όλων των αντιθετικών ζευγών, όλων των δυϊσμών που κυριαρχούν στη συνείδηση του ανθρώπου, με εργαλείο μια γλώσσα ικανή να καταστήσει προσιτό ό,τι είναι ακόμη και πέρα από τις λέξεις και τα ονόματα: ό,τι είναι πέρα από κάθε είδους -ισμό και επιτρέπει τη θεώρηση του ανθρώπου με τον περιβάλλοντα χώρο του ως ένα αδιάσπαστο και ενιαίο όλον.

Είναι το έπος μιας εποχής που δεν το χαρακτηρίζει, όπως αναφέρει κάπου ο ίδιος ο Ρόμπερτ Μούζιλ, «σαφήνεια με την οποία, λόγου χάριν, η ατομική ηθική πυκνώνει μεταβαλλόμενη σε ηθική ή το συναίσθημα σε αιτιοκρατική ψυχολογία, αλλά μια εποπτική εικόνα των αιτίων, διαπλοκών και περιορισμών, των ρευστών σημασιών ανθρώπινων κινήτρων και ενεργειών – μια ερμηνεία της ζωής». Η συγγραφή του έργου Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες αρχίζει το 1919 και τελειώνει στις 15 Απριλίου 1942, ημέρα του θανάτου του Ρόμπερτ Μούζιλ, «με ένα κόμμα στη μέση μιας σελίδας».

66. Μιχαίλ Μπουλγκάκοφ, Ο Μαιτρ και η Μαργαρίτα (μτφρ. Γιούρι Γιαννακόπουλος, Τίνα Καραγεώργη, εκδ. Θεμέλιο) 

Σε τρία πλάνα αναπτύσσεται αυτό το μεγάλο σε συνθετική δύναμη, τολμηρή φαντασία και σατιρική ευστοχία μυθιστόρημα του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ: το ιστορικό-ψυχολογικό, μ’ επίκεντρο τη μορφή του Πόντιου Πιλάτου του Ανθρώπου, που δε βρίσκει το ψυχικό σθένος να ενεργήσει σύμφωνα με τη συνείδησή του το σατιρικό, με στόχο τους ατάλαντους, καιροσκόπους και τυχάρπαστους από το λογοτεχνικό-παρακαλλιτεχνικό, κυρίως, περιβάλλον της σταλινικής Μόσχας και το λυρικό-δραματικό, μ’ έναν συγκλονιστικό στην παραφορά και την έξαρση έρωτα του Μαιτρ και της Μαργαρίτας.

Ο Σατανάς, που με την απίθανη συνοδεία του, ξεκινώντας από τα βάθη της μεσαιωνικής μαγείας, φτάνει στην Μόσχα για να μπλέξει και να ξεμπλέξει τραγέλαφους και τραγωδίες, που ένας διάολος μόνο πια το μπορεί, είναι το συναρπαστικό εύρημα που κορυφώνει την ένταση αυτού του μυθιστορήματος. Θα ‘λεγε κανείς πως ο Μπουλγκάκοφ με το Μαιτρ και Μαργαρίτα εγκαινιάζει ένα νέο είδος μυθιστορήματος φανταστικού ρεαλισμού.

65. Άλις Γουόκερ, Το πορφυρό χρώμα (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Παπαδόπουλος) 

Το Πορφυρό χρώμα, το εμβληματικό μυθιστόρημα που άλλαξε για πάντα τη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία, περιγράφει τη ζωή δύο Αφροαμερικανίδων στον βαθύ αμερικανικό Νότο των αρχών του εικοστού αιώνα. Χωρισμένες από τότε που ήταν μικρά κορίτσια, οι αδερφές Σίλι και Νέτι διατηρούν την ελπίδα τους καθώς και την πίστη τους η μια στην άλλη παρά τον χρόνο, την απόσταση και τη σιωπή ανάμεσά τους. Με μια σειρά επιστολών που εκτείνονται σε μια μακρά περίοδο, το έργο αυτό ξεδιπλώνει τη μαγεία του, καλώντας τους αναγνώστες να γνωρίσουν τους ήρωες που προβάλλουν μέσα από τις σελίδες του με τρόπο γλαφυρό και ανεξίτηλο.

Το Πορφυρό χρώμα έσπασε τη σιωπή για την ενδοοικογενειακή βία και τη σεξουαλική κακοποίηση αφηγούμενο τη ζωή γυναικών που μέσα από τον πόνο, την αγωνία και τη συνεχή προσπάθειά τους κατέκτησαν τη συντροφικότητα, την εξέλιξη, την ανθεκτικότητα και τη γενναιότητα. Βαθιά συγκινητικό, το έπος της Άλις Γουόκερ μας οδηγεί σε ένα πνευματικό ταξίδι προς τη λύτρωση, την αγάπη και, κυρίως, την ελπίδα.

64. Φορντ Μάντοξ Φορντ, Ο καλός στρατιώτης – Μια ιστορία πάθους (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Gutenberg) 

«Η ιστορία είναι απλή: δύο ζευγάρια πλουσίων την εποχή του fin de siècle, οι Αμερικανοί Τζον και Φλόρενς Ντάουελ και οι Εγγλέζοι Έντουαρντ και Λεονόρα Άσμπερναμ, περνούν παρέα τον άπλετο χρόνο τους σε διάφορα ευρωπαϊκά θέρετρα και θεραπευτήρια. Η φαινομενικά γαλήνια και ειρηνική ζωή τους κρύβει ένα πλήθος συμβάντων που θα μεταμορφώσουν τις μεταξύ τους σχέσεις.

»Την εκ πρώτης όψεως αδιάφορη, μα στην πραγματικότητα εξαιρετικά πολυκύμαντη ιστορία τους, έχει καταγράψει και αφηγείται ο Ντάουελ σε πρώτο πρόσωπο με βασικό στόχο να κατανοήσει πώς τα πράγματα έλαβαν την τόσο παρακμιακή, τόσο πτωτική, τόσο μίζερη πορεία τους. Η πρώτη, συνταρακτική πρόταση του βιβλίου, “Αυτή: η πιο θλιβερή ιστορία που έχω ποτέ μου ακούσει – η πιο θλιβερή”, δίνει το στίγμα για το τι θα επακολουθήσει» γράφει ο Γιώργος Λαμπράκος.

63. Ζέιντι Σμιθ, Λευκό χαμόγελο σε μαύρο φόντο (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Ψυχογιός)

Το βιβλίο είναι μια ξεκαρδιστική, καλογραμμένη εποποιία μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας, η οποία πασχίζει να ισορροπήσει ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, την Ανατολή και τη Δύση, τις παραδόσεις και την επιστήμη.

Θα χαρίσει πολλές ώρες απόλαυσης στον αναγνώστη, που θα ταυτιστεί με τους ήρωές του και θα συμμεριστεί τις χαρές και τα βάσανά τους, και θα του μείνει αξέχαστο.

62. Τσιμαμάντα Νγκόζι Αντίτσι, Δακρυσμένος ήλιος (μτφρ. Κυριάκος Μαργαρίτης, εκδ. Ψυχογιός) 

Νιγηρία, δεκαετία του ’60. Η χώρα σπαράσσεται από τον εμφύλιο πόλεμο. Οι δρόμοι τριών ανθρώπων διασταυρώνονται. Ο Ούγκβου, ένα αγόρι από ένα φτωχό χωριό, εργάζεται ως υπηρέτης για έναν καθηγητή πανεπιστημίου. Η Ολάνα, μια νέα γυναίκα, εγκαταλείπει την προνομιακή ζωή της στο Λάγκος για να ζήσει με τον χαρισματικό εραστή της, τον καθηγητή. Ο Ρίτσαρντ, ένας ντροπαλός Άγγλος, είναι παθιασμένος με την αινιγματική δίδυμη αδελφή της Ολάνα.

Καθώς οι άνεμοι του πολέμου χτυπούν την πόρτα τους, οι τρεις αυτοί άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με τα πάθη, τα όνειρα και τις επιθυμίες τους, μ’ έναν τρόπο που κανείς τους δεν μπορούσε ποτέ να φανταστεί. 

61. Β. Γκ. Ζέμπαλντ, Οι δακτύλιοι του Κρόνου (μτφρ. Γιάννης Καλιφατίδης, εκδ. Άγρα)

Στους Δακτύλιους του Κρόνου, στο δεύτερο κατά σειρά πεζογραφικό έργο του W. G. Sebald, ο αφηγητής περιδιαβάζει τις αραιοκατοικημένες κομητείες του Νόρφολκ και του Σάφφολκ, στην ανατολική ακτή της Αγγλίας. Τον Αύγουστο, τον μήνα που σύμφωνα με τις δοξασίες βρισκόταν ανέκαθεν υπό την επίδραση του Κρόνου, ο αφηγητής διασχίζει τους ανθισμένους ερεικώνες, επισκέπτεται τις ρημαγμένες επαύλεις της υπαίθρου και τις δοξασμένες πολιτείες του μακρινού παρελθόντος, και σκοντάφτει διαρκώς πάνω σε παράδοξες και θαυμαστές ιστορίες, απ’ όπου αναδύονται οι λαμπρές εποχές των αρχοντικών της βικτωριανής εποχής, οι σφοδρές μάχες ανάμεσα στις αλλοτινές ευρωπαϊκές υπερδυνάμεις, ο πίνακας ανατομίας του Ρέμπραντ, στιγμιότυπα από τη ζωή του Τζόζεφ Κόνραντ, ο άτυχος έρωτας του Σατωμπριάν ή η ιστορία της μεταξουργίας από τις απαρχές της στην Κίνα ως την υιοθέτησή της από το Τρίτο Ράιχ.

Με διαύγεια και ακρίβεια καταγράφει, συγχρόνως, τις σωτήριες καταστροφές που συντελέστηκαν με την επέμβαση του ανθρώπου σε τούτη την έρημη γη. Η οδοιπορία του παίρνει έτσι τη μορφή μιας μοναχικής λιτανείας που διατρέχει σαν άρρηκτο μεταξωτό νήμα την πορεία του πολιτισμού και της φύσης, όπου τίποτε δεν αντέχει στον χρόνο και όπου «η κάθε μορφή κατασπαράζει την προηγούμενη για να κατασπαραχθεί και η ίδια από την επόμενη. Πάνω σε κάθε νέα μορφή επικάθεται ο ίσκιος της καταστροφής. Με άλλα λόγια, η ιστορία κάθε ανθρώπου, κάθε κοινωνικής τάξης πραγμάτων, αλλά και του κόσμου ολόκληρου, δεν ξετυλίγεται πάνω σε ένα καλογραμμένο τόξο που ολοένα πλαταίνει με την πάροδο του χρόνου, αλλά διαγράφει μια τροχιά η οποία μόλις δρασκελίσει τον Μεσημβρινό κατρακυλά προς το έρεβος». Αναζητώντας τις ρίζες της ανθρώπινης εξουσίας, ο Ζέμπαλντ διαπιστώνει πως όσο πιο φανταχτερά είναι τα μέσα που η ίδια χρησιμοποιεί προς επίδειξη τόσο περισσότερο κυριεύεται από την αγωνία μην τυχόν και απολέσει την παντοκρατορία που έχει συγκεντρώσει στα χέρια της με τόσο καταστροφικό μόχθο, σε μιαν αποτυχημένη προσπάθεια να μιμηθεί τη φύση, που νομοτελειακά αλέθει στον μύλο της καθετί που έχει πλάσει νωρίτερα.

60. Ε. Μ. Φόρστερ, Επιστροφή στο Χάουαρντς Εντ (μτφρ. Γωγώ Αρβανίτη, εκδ. Μεταίχμιο)

Με φόντο την ανώτερη τάξη της εδουαρδιανής Αγγλίας, ο Φόρστερ στήνει ένα γαϊτανάκι ανάμεσα σε δύο οικογένειες: τους διανοούμενους Σλέγκελ και τους πραγματιστές Γουίλκοξ. Όλα θα ξεκινήσουν όταν η νεαρή και ατίθαση Έλεν Σλέγκελ επισκεφθεί την κατοικία των Γουίλκοξ, το Χάουαρντς Εντ. Εντυπωσιασμένη από τον κόσμο τους και τον τόσο διαφορετικό τρόπο σκέψης τους, η Έλεν θα παρασυρθεί και σε μια στιγμή επιπολαιότητας θα αρραβωνιαστεί τον Πολ Γουίλκοξ με απρόβλεπτα αποτελέσματα…

Ένα υπέροχο αφήγημα, ένα εναργές πορτρέτο μιας κοινωνίας που αλλάζει δραματικά, μια σπουδή πάνω στις σχέσεις ανάμεσα στον κόσμο του πνεύματος και του χρήματος. Το βιβλίο μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο (1992) σε σκηνοθεσία Τζέιμς Άιβορι, με πρωταγωνιστές τον Άντονι Χόπκινς, την Έμα Τόμσον (για αυτόν τον ρόλο της τιμήθηκε με το Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου) και την Έλενα Μπόναμ Κάρτερ.

59. Καζούο Ισιγκούρο, Μη μ’ αφήσεις ποτέ (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός)

Η Κάθι, η Ρουθ και ο Τόμι μεγαλώνουν εσωτερικοί σ’ ένα απομονωμένο ίδρυμα στην αγγλική ύπαιθρο. Είναι ένα σχολείο με παράξενους, αυστηρούς κανόνες, όπου οι καθηγητές δεν παύουν στιγμή να υπενθυμίζουν στους μαθητές τους πόσο ξεχωριστοί είναι. Αλλά αυτό που τους κάνει ξεχωριστούς είναι μια ασύλληπτα σκληρή αλήθεια – και μια ακόμη πιο σκληρή μοίρα που τους περιμένει στον έξω κόσμο. Οι τρόφιμοι του Χάιλσαμ βρίσκονται εκεί για έναν συγκεκριμένο σκοπό. Για την ακρίβεια, έχουν φτιαχτεί γι’ αυτό τον σκοπό…

Ο νομπελίστας Καζούο Ισιγκούρο υπογράφει ένα δυστοπικό, εφιαλτικό μυθιστόρημα για την ίδια την ανθρώπινη φύση και την εύθραυστη ουσία της ζωής, που ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Booker, ενώ μεταφέρθηκε με επιτυχία και στον κινηματογράφο.

58. Τζ. Μ. Κουτσί, Ατίμωση (μτφρ. Χριστίνα Σωτηροπούλου, εκδ. Διόπτρα)

«Ως γνωστόν, η βία είναι η μαμή της ιστορίας κι εδώ η βία δεν είναι άλογη, αλλά αιτιολογημένη, έστω κι αν το άλλοθί της επιτείνει το σχίσμα μεταξύ λευκών και μαύρων (αλλά, πλέον, με διαφορετικούς όρους).

»Υπάρχει ευθύτητα και οριστικότητα στη γραφή του Κουτσί. Υπάρχει συγκίνηση, αλλά και οργή. Υπάρχει σύγκρουση, αλλά και μια διαρκής ανατομία της αλήθειας που συγκροτεί το κράτος που κουβαλάει τα παλιά και τα νέα υλικά του. Αυτή την αλήθεια αντικρίζει κατάματα ο Κουτσί γι’ αυτό και τούτο το μυθιστόρημα αποτελεί ένα λογοτεχνικό και ιστορικό ορόσημο για τη Νότια Αφρική» γράφει ο Διονύσης Μαρίνος.

57. Γουίλιαμ Φόκνερ, Ο αχός και το πάθος (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Gutenberg)

«Το έργο αυτό είναι πολλά μαζί, ακριβώς γιατί παραμένει Ένα. Είναι όσα αφηγείται ή υπαινίσσεται, αλλά ταυτόχρονα κι ο αφηγηματικός του τρόπος. Εάν το περιεχόμενό του είναι το “πάθος”, το ύφος του είναι ο “αχός”. Κανένα από τα δύο δεν θα αυτονομηθεί δίχως να υποφέρει το σύνολο, με αποτέλεσμα να καταλήξει… απαθές και ανηχοϊκό. Είναι η συναρμογή των δυο που το καθιστά εντελές, μη επιδεχόμενο περαιτέρω προσθήκης ή αφαίρεσης, αποτελώντας την επιτομή του ως άνω αξιώματος.

»Αν θεωρήσουμε ότι μπορεί να του λείπει κάτι είναι μόνο η συνειδητή και ολοσχερής παρουσία του ώριμου αναγνώστη που θα το αναδείξει και θα το απελευθερώσει. Οι αρετές είναι όλες δικές του, αλλά τα ελαττώματά του είναι, το πιθανότερο, του αναγνώστη και θα εξηγήσω το γιατί στη συνέχεια» γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης.

56. Τζέιν Όστεν, Μάνσφιλντ Παρκ (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Μίνωας) 

Η Φάνι Πράις, μια νεαρή κοπέλα από φτωχή οικογένεια, πηγαίνει να ζήσει με τους πλούσιους συγγενείς της στην πολυτελή έπαυλή τους, το Μάνσφιλντ Παρκ. Καθώς η Φάνι προσπαθεί να βρει τον δρόμο της σε έναν κοινωνικό λαβύρινθο που δεν γνωρίζει, γίνεται μάρτυρας των ηθικών αδυναμιών και των ρομαντικών ιστοριών των ξαδέλφων και των γειτόνων της. Παραμένει σταθερή σε όσα θεωρεί σωστές αρχές για μια γυναίκα της τάξης της, αλλά παράλληλα δεν μπορεί να αποφύγει την έλξη που της ασκεί ο Έντμουντ, ο οποίος ίσως είναι ο μόνος που εκτιμά πραγματικά την αξία της. Τελικά η ήρεμη δύναμη της Φάνι λειτουργεί αναπάντεχα ως μια σταθερά, οδηγώντας τη στην αποδοχή και την ευτυχία.

Το Μάνσφιλντ Παρκ είναι ένα ταξίδι αυτοανακάλυψης, αποτυπώνει την αντίθεση μεταξύ καθήκοντος και επιθυμίας και θέτει ερωτήματα για τη δύναμη της ηθικής ακεραιότητας σε έναν κόσμο βυθισμένο στη ματαιοδοξία και την αποθέωση των προσχημάτων.

55. Βιρτζίνια Γουλφ, Τα κύματα (μτφρ. Άννα Βασιάδη, εκδ. Συρτάρι)

«Ουσιαστικά, Τα κύματα ως πνευματική και γλωσσική σύλληψη δεν είναι ποιητικό μυθιστόρημα, αλλά ποίημα, ένα είδος συμφωνικού ποιήματος με θεματική δομή σε πεζό λόγο. Όση σαφήνεια του λείπει, τόσο σε ευαισθησία υπερέχει». (Louis Kronenberger, The New York Times) «Είναι αδύνατο να περιγράφεις τον πλούτο, την ιδιαιτερότητα και την ποιητική διαύγεια αυτού του βιβλίου. Δεν αναλύονται οι χαρακτήρες: εισέρχεσαι μέσα τους, τους διαισθάνεσαι… Δανειζόμαστε για λίγο το χάρισμα της επιφοίτησης κι ίσως έτσι, μπορούμε να διαβάσουμε τα μυστικά του ιδιωτικού μας σύμπαντος». (Gerald Bullett, The New Statesmen and Nation)

«Tα μάτια μου είναι άγρια· τα χείλη μου σφιχτά. Το πουλί πετάει· το λουλούδι χορεύει· αλλά εγώ ακούω πάντα τον υπόκωφο ήχο των κυμάτων· και το αλυσοδεμένο τέρας ποδοπατάει στην παραλία. Ποδοπατάει, πάλι και πάλι. […] […] Είμαστε καταδικασμένοι, όλοι μας. Γυναίκες περνούν με σακούλες με ψώνια. Άνθρωποι συνεχίζουν να περνάνε. Όμως δε θα με καταστρέψεις. Γι’ αυτήν τη στιγμή, αυτήν τη στιγμή μόνο, είμαστε μαζί. Σε πιέζω πάνω μου. Έλα πόνε, φάε με. Βύθισε τους κυνόδοντές σου στη σάρκα μου. Κάνε με κομμάτια. Σπαράζω, σπαράζω. […] […] Τα δέντρα κυματίζουν, τα σύννεφα περνούν. Πλησιάζει η ώρα που όλοι αυτοί οι μονόλογοι θα μοιραστούν. Δε θα βγάζουμε πάντα ήχους σαν τον απόηχο μιας καμπάνας, καθώς η μια αίσθηση διαδέχεται την άλλη. Παιδιά, οι ζωές μας υπήρξαν καμπάνες που χτυπάνε· διαμαρτυρίες και κομπασμό· κραυγές απόγνωσης· χτυπήματα στον σβέρκο στους κήπους». 

54. Βιρτζίνια Γουλφ, Ορλάντο (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Gutenberg)

«Η Γουλφ αναδύεται πίσω από την επινοημένη «βιογράφο» του/της Ορλάντο. Η Γουλφ, υπό το προσωπείο της «βιογράφου», παραμένει τύποις αμέτοχη συναισθηματικά στα τεκταινόμενα, ενώ παράλληλα επιτρέπει στον εαυτό της τον λεπτομερή σχολιασμό των βικτωριανών ηθών. Ο μη γηράσκων, αειθαλής, διαχρονικός χαρακτήρας της Ορλάντο δεν είναι παρά υπαινιγμός της πεποίθησης ότι το παρελθόν της Βρετανίας παρέμενε εναργές και δραστικό ακόμη κατά τη βικτωριανή εποχή.

»Έτσι, η Αναγέννηση, η Παλινόρθωση, ο Διαφωτισμός, ο Ρομαντισμός, η Βικτωριανή Εποχή και ο Μεσοπόλεμος διανύονται κατά τρόπο ανατρεπτικό: έχει σχολιαστεί πως η αλλαγή “γούστου” του Ορλάντο δια μέσου των αιώνων δεν είναι παρά μια μορφή αμφισβήτησης των αισθητικών επιλογών του πατέρα της Βιρτζίνια Γουλφ, του Σερ Λέσλι Στήβεν (στην πραγματεία του: English Literature and Society in the Eighteen Century), που απέκλειαν τις γυναίκες από το πάνθεον των συγγραφέων: δεν είναι τυχαίο που ο Ορλάντο ως άνδρας δεν διστάζει να δείξει τα χειρόγραφά του της “Βαλανιδιάς”, ενώ ως Ορλάντο-γυναίκα τα κρύβει συστηματικά όποτε έρχονται επισκέπτες» γράφει ο Νίκος Ξένιος.

53. Shirley Hazzard, The transit of Venus

Θεωρούμενο ως «ένα από τα σπουδαιότερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα» (The Paris Review), το The transit of Venus ακολουθεί τις Καρολάιν και Γκρέις Μπελ καθώς εγκαταλείπουν την Αυστραλία για να ξεκινήσουν μια νέα ζωή στη μεταπολεμική Αγγλία. Από το Σίδνεϊ στο Λονδίνο, τη Νέα Υόρκη και τη Στοκχόλμη, και από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1980, οι δύο αδελφές βιώνουν τον έρωτα και την εγκατάλειψη, το πάθος και την προδοσία.

Με εξαιρετική, συναρπαστική πρόζα, η Αυστραλή μυθιστοριογράφος Σίρλεϊ Χάζαρντ αφηγείται την ιστορία των μετατοπίσεων και των παραλογισμών της σύγχρονης ζωής. Το αποτέλεσμα είναι ταυτόχρονα μια ελληνική τραγωδία με περίπλοκη πλοκή, μια συγκλονιστική οικογενειακή σάγκα και μια απελπισμένη ιστορία αγάπης.

52. Χένρι Τζέιμς, The golden bowl

Ένας πλούσιος Αμερικανός συλλέκτης έργων τέχνης και η κόρη του Μάγκι αγοράζουν για τον εαυτό τους μια όμορφη νεαρή σύζυγο και έναν ευγενή σύζυγο. Δεν γνωρίζουν ότι η Σάρλοτ και ο πρίγκιπας Αμερίγκο ήταν κάποτε εραστές, ούτε ότι την παραμονή του γάμου του πρίγκιπα είχαν ανακαλύψει, σε ένα κατάστημα με αντίκες στο Μπλούμσμπερι, ένα χρυσό κύπελλο με ένα κρυφό ελάττωμα.

Όταν το χρυσό κύπελλο σπάει, η Μάγκι πρέπει να εγκαταλείψει την ασφάλεια της παιδικής της ηλικίας και να προσπαθήσει να ξανασυναρμολογήσει τα κομμάτια της ευτυχίας της. Στο τελευταίο από τα τρία μεγάλα ποιητικά αριστουργήματά του, ο Τζέιμς συνδύασε με εκθαμβωτική δεξιοτεχνία στοιχεία κοινωνικής κωμωδίας, μυστηρίου, τρόμου και μύθου. Το The golden bowl είναι το πιο αμφιλεγόμενο, αμφίσημο και εκλεπτυσμένο από τα μυθιστορήματά του. 

51. Έλενα Φερράντε, Η υπέροχη φίλη μου (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Πατάκη) 

Ένα σύγχρονο αριστούργημα από την πιο δημοφιλή Ιταλίδα συγγραφέα της εποχής μας. Η υπέροχη φίλη μου, το πρώτο βιβλίο της Τετραλογίας της Νάπολης, είναι η ιστορία της Έλενας και της Λίλας, μια ιστορία που ξεκινά τη δεκαετία του ’50 με φόντο μια φτωχογειτονιά της Νάπολης.

Η συγγραφέας καταδύεται στην περίπλοκη φύση της φιλίας των δύο κοριτσιών που από έφηβες γίνονται γυναίκες, ακολουθώντας βήμα βήμα την εξέλιξη καθεμιάς ξεχωριστά, τον τρόπο που η μία επηρεάζει την άλλη, τα συναισθήματα που ανά τις δεκαετίες τις βοηθούν να χτίσουν μια ουσιαστική, ακλόνητη σχέση. Με απαράμιλλο στιλ και αψεγάδιαστη, σχολαστική ματιά η Φερράντε σε μια καθηλωτική αφήγηση ξεδιπλώνει μέσα από την ιστορία μιας φιλίας την ιστορία μιας γειτονιάς, μιας πόλης κι εντέλει ενός έθνους που βιώνει κοσμοϊστορικές αλλαγές με το πέρασμα των δεκαετιών.

50. Τζημ Ρυς, Η πλατιά θάλασσα των Σαργασσών (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Μελάνι)

Ένα αριστούργημα αντικρουόμενων συναισθημάτων και διαθέσεων, Η πλατιά θάλασσα των Σαργασσών είναι εμπνευσμένη από την Τζέην Έυρ της Σαρλότ Μπροντέ. Στο μυθιστόρημα αυτό, η Τζην Ρυς αφηγείται την ιστορία της Αντουανέτ Κόσγουεϊ, μιας Κρεολής κληρονόμου που ζει στη Τζαμάικα, όπου γνωρίζει και παντρεύεται ένα νεαρό Άγγλο τζέντλεμαν, τον κύριο Ρότσεστερ. Όταν η Αντουανέτ μεταφέρεται από το γεμάτο παλμό, αισθησιακό περιβάλλον της Καραϊβικής στην Αγγλία, γίνεται αντικείμενο κακόβουλων σχολίων και φημών, που σταδιακά δηλητηριάζουν την αγάπη του συζύγου της για εκείνη και τον στρέφουν εναντίον της.

Γεννημένη στον Άγιο Δομίνικο από Ουαλλό πατέρα και λευκή κρεολή μητέρα, η Τζην Ρυς βίωνε πάντοτε ένα αίσθημα εκπατρισμού, δεν μπορούσε να ανήκει πραγματικά σε καμία χώρα και κανέναν πολιτισμό. Αυτό είναι άλλωστε που της δίνει αυτή την ιδιαίτερη ματιά, τη ματιά του ξένου, που μπορεί να παρατηρεί με ψυχραιμία και αποστασιοποίηση ακόμα και τα ίδια του τα συναισθήματα και την κάνει τελικά να δημιουργεί έργα που βρίσκονταν πολύ μπροστά από την εποχή τους. Στις μέρες μας έχει κατακτήσει τη θέση που δικαιωματικά της ανήκει ως κλασική εκπρόσωπος της αγγλόφωνης λογοτεχνίας.

49. Ρόιντον Μίστρι, Λεπτή ισορροπία (μτφρ. Καίτη Οικονόμου, εκδ. Ενάλιος) 

«(…) Θα σου πω ένα μυστικό. Τούτη η ζωή, τούτη η γη που κατοικούμε, είναι ο προθάλαμος του Σύμπαντος. Για κει προοριζόμαστε. Για τον Αμφιφαή Τόπο. Όλοι. Κάποια στιγμή η Πόρτα θ’ ανοίξει και θα βγούμε, άλλος πιο νωρίς, άλλος πιο αργά.

»Είμαστε προσωρινοί, ευτελείς, ανεμομαζώματα της Ειμαρμένης. Η Χαρά είναι η μικρή αδερφή του πόνου κι η Μάνα-Ζωή γέρνει πότε στο ένα, πότε στο άλλο της παιδί για να του κάνει τα χατίρια. Κι αν αυτή δεν τα καταφέρει, τότε έρχεται ο Πατέρας-Θάνατος για να επαναφέρει την τάξη». 

48. Φραντς Κάφκα, Η μεταμόρφωση (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

Ένας περιοδεύων πωλητής υφασμάτων ξυπνάει ένα πρωί συνειδητοποιώντας ότι έχει καθυστερήσει πολύ για τη δουλειά του. Η αργοπορία του τον γεμίζει αγωνία για το μέλλον του και το μέλλον της οικογένειάς του· και παρά τις φιλότιμες προσπάθειές του να ξεκινήσει άλλη μια μέρα στην ίδια άχαρη δουλειά, αντιμετωπίζει μια βασική σωματική δυσκολία: έχει μεταμορφωθεί σε ένα τερατώδες έντομο.

Πέρα από την περίφημη πρώτη φράση της -μια απ’ τις πιο συνταρακτικές στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας-, η Μεταμόρφωση είναι μια ιστορία τέλεια ειπωμένη, μια ιδέα αενάως μεθερμηνευόμενη, ένας υπαρξιακός μύθος που καθόρισε τη συλλογική συνείδηση του 20ού αιώνα.

47. Ουίλιαμ Μέικπις Θάκερεϊ, Το πανηγύρι της ματαιοδοξίας (μτφρ. Χρύσα Τσαλικίδου, εκδ. Εξάντας)

Ο Ουίλιαμ Μέικπις Θάκερεϊ, ο ανήσυχος αυτός Βικτωριανός, όπως τον θέλουν οι βιογράφοι του, είναι ένας από τους σημαντικότερους Βρετανούς λογοτέχνες όλων των εποχών. Μετά από μακροχρόνια θητεία στη δημοσιογραφία και τη δημοσίευση μυθιστορημάτων υπό μορφή συνεχειών, το 1848 παρουσιάζει το Πανηγύρι της ματαιοδοξίας, που θεωρείται το αριστούργημά του. Η πανοραμική απεραντοσύνη και πολυπλοκότητα της σύνθεσης, ο απόλυτος έλεγχος του συγγραφέα πάνω στο υλικό του και ο αδιάπτωτος συγκερασμός της σάτιρας με την ανθρωπιά καθιστούν το Πανηγύρι της ματαιοδοξίας το καλύτερο ίσως βιβλίο του καιρού του.

Η ιστορία τοποθετείται στις δεκαετίες 1810 και 1820, με ορόσημο τη μάχη του Βατερλό. Κεντρικό της θέμα είναι η ζωή δύο γυναικών, της Μπέκι Σαρπ και της Αμέλια Σέντλεϊ, διαφορετικών όσο η μέρα με τη νύχτα. Η δεύτερη είναι γλυκιά, απλή, ενάρετη, ανυπόφορα βαρετή, χωρίς φαντασία, άβουλη και άτολμη. Η πρώτη, ραδιούργα, αδίστακτη, ψεύτρα, υποκρίτρια, γοητευτική, συναρπαστική, χαρισματική. Γύρω τους μια πληθώρα χαρακτήρων εξίσου αντιφατικών και γι’ αυτό αληθινών. Ο Θάκερεϊ γελοιοποιεί την υψηλή κοινωνία, παρουσιάζοντας την Μπέκι Σαρπ να εκμεταλλεύεται την κενότητα και τη διαφθορά της, αλλά συγχρόνως κρίνει αυστηρά την πορεία της ηρωίδας του, χωρίς να ξεπέφτει ποτέ σε κουραστικά διδάγματα και ηθικολογίες διατηρώντας δηλαδή μια θαυμαστή ισορροπία δίπτυχης ηθικής μομφής. Μα εκείνο που ξεχωρίζει στον Θάκερεϊ είναι το καταλυτικό του χιούμορ, αιχμηρό, κομψό, πικρό, όταν αμφισβητεί τις κατεστημένες αντιλήψεις ή καταγράφει την κατανομή των ρόλων, τους φόβους, τη ματαιοδοξία, ακόμη και τον πανικό μιας ολόκληρης κοινωνίας.

«Με τους όρους που μπορεί να κριθεί σήμερα αυτό το έργο, αναγνωρίζει κανείς πως ο συγγραφέας του υπηρέτησε στο έπακρο την επιδίωξη της κοινωνικής αυτοσυνείδησης των αναγνωστών του, διδάσκοντας μα παράλληλα διασκεδάζοντας: θεσμικός ο εγωισμός και η κακοπιστία όσο θεσμική και η ανάγκη για δικαιοσύνη και αλήθεια. Βιβλίο απαραίτητο για την εισαγωγή του αναγνώστη στα κελεύσματα της λογοτεχνίας» γράφει ο Γιάννης Λειβαδάς.

46. Tζιουζέππε Tομάζι ντι Λαμπεντούζα, Ο γατόπαρδος (μτφρ. Μαρία Σπυριδοπούλου, εκδ. Bell) 

Το φημισμένο αριστούργημα του Λαμπεντούζα ανοίγει την αυλαία του στη Σικελία, την άνοιξη του 1860. Ο Ντον Φαμπρίτσιο, Πρίγκιπας ντι Σαλίνα, είναι ακόμη αρχηγός μιας από τις ισχυρότερες οικογένειες του νησιού. Αλλά ο κόσμος στον οποίο ανήκει πεθαίνει σιγά σιγά, καθώς ο Γκαριμπάλντι ενώνει την Ιταλία υπό το σκήπτρο ενός καινούριου βασιλιά.

Ο Ντον Φαμπρίτσιο διαισθάνεται τον ερχομό της νέας εποχής. Τον βλέπει στα φέουδά του, που εξανεμίζονται. Στα πρόσωπα των εύρωστων αστών που ετοιμάζονται να πάρουν τη θέση της γερασμένης αριστοκρατίας. Και πάνω απ’ όλα, στον έρωτα που γεννιέται ανάμεσα στον λατρεμένο του ανιψιό, τον γοητευτικό, φιλόδοξο Τανγκρέντι, και μια άξεστη αλλά πάμπλουτη χωριατοπούλα, την όμορφη Αντζέλικα. Ανίκανος ν’ ανατρέψει την πορεία των γεγονότων, την αποδέχεται με τη φινέτσα και την ειρωνεία που ταιριάζει σ’ έναν αληθινό ευγενή.

45. Ντόρις Λέσινγκ, Το χρυσό σημειωματάριο (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα) 

«Το χρυσό σημειωματάριο είναι ένα μυθιστόρημα χιλίων σελίδων: φιλόδοξο, πολυδιάστατο, πρωτοποριακό. Η αυστηρή δομή του, που κρύβει μέσα της το εσωτερικό χάος και τους λαβυρίνθους της σκέψης και των αισθημάτων της ηρωίδας του, χωρίζει το μυθιστόρημα σε δύο μεγάλα μέρη: Πέντε μέρη παραδοσιακής αφήγησης με πολλούς και ιδιαίτερα καλογραμμένους διαλόγους.

»Τα μέρη αυτά, που τιτλοφορούνται “Ελεύθερες γυναίκες”, θα μπορούσαν να είναι ένα μικρό μυθιστόρημα από μόνα τους (ή ένα μεγάλο θεατρικό έργο), γεμάτο πυκνούς διαλόγους και έξυπνες ατάκες, με πέντε ολοκληρωμένους και διακριτούς χαρακτήρες: Την Άννα, την κεντρική ηρωίδα, συγγραφέα ενός μυθιστορήματος και μητέρα της μικρής Τζάνετ· τη φίλη της Άννας, τη Μόλι, Εβραία και αριστερή και χωρισμένη όπως κι η Άννα· τον σύζυγο της Μόλι, τον μεγιστάνα Ρίτσαρντ, με τον οποίο έχει ένα παιδί, τον εικοσάχρονο Τόμι που πάσχει από έλλειψη ενδιαφέροντος για τη ζωή, έχοντας πέσει ανάμεσα στη ρωγμή που έχει ανοίξει τόσο ο χωρισμός όσο και οι τεράστιες ιδεολογικές και φιλοσοφικές διαφορές των γονιών του.

»Ο Τόμι είναι ένας εξαιρετικά ενδιαφέρων και καλογραμμένος χαρακτήρας, όπως άλλωστε και η αλκοολική Μάριον, η δεύτερη σύζυγος του Ρίτσαρντ και μητέρα τριών παιδιών. Η σχέση του Τόμι με τη Μάριον είναι ένα από τα πολλά αναπάντεχα γυρίσματα σε αυτό το γαϊτανάκι σχέσεων, που περιλαμβάνει σε περίοπτη θέση τη λεγόμενη Μανούλα, την κοινή ψυχαναλύτρια της Άννας και της Μόλι, που είναι οιονεί παρούσα στις κουβέντες τους και αναφέρεται συχνά σε αυτές» γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης.

44. Τζέιμς Μπόλντουιν, Το δωμάτιο του Τζοβάνι (μτφρ. Τερέζα Βεκιαρέλλη, εκδ. Μεταίχμιο)

Σηµαδεµένος από µια οµοφυλοφιλική εµπειρία στην εφηβεία του, ο Ντέιβιντ, ένας νεαρός Αµερικανός, θα καταλήξει στο Παρίσι της δεκαετίας του 1950 αναζητώντας την εσωτερική του ισορροπία. Στη διάρκεια της νύχτας που θα φέρει τον τραγικό επίλογο της ιστορίας του, ο Ντέιβιντ µας αφηγείται την παράλληλη σχέση του µε τον Τζοβάνι και την αρραβωνιαστικιά του, την Έλα, την πάλη του ανάµεσα στην ερωτική επιθυµία και τη συµβατική ηθική, τη σύγκρουση ανάµεσα στην αλήθεια του κορµιού και τα ψέµατα του µυαλού.

Το κλασικό αυτό αφήγηµα πάθους και θανάτου, το οποίο εκδόθηκε το 1956 και αντικατοπτρίζει την προσωπική πάλη του ίδιου του συγγραφέα µε τη σεξουαλική αµφισηµία, παραµένει ένα συγκλονιστικό βιβλίο χάρη στην απλότητα του δραµατικού του ιστού και στην ένταση µε την οποία εκτυλίσσεται η πλοκή του, αποκαλύπτοντάς µας άγνωστες πτυχές της ανθρώπινης καρδιάς.

43.Marilynne Robinson, Ρουθ (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μεταίχμιο)

Το Housekeeping είναι η ιστορία της Ρουθ και της Λουσίλ, δύο ορφανών που μεγαλώνουν στη μικρή πόλη Φίνγκερμποουν, στις αχανείς βορειοδυτικές πολιτείες της Αμερικής. Αφού τις εγκαταλείψουν διαδοχικά οι συγγενείς τους, οι αδελφές καταλήγουν υπό τη φροντίδα της Σίλβι, της απόμακρης και αινιγματικής αδελφής της νεκρής μητέρας τους.

Βυθισμένες στις εικόνες του άγονου χειμερινού τοπίου που τις περιβάλλει, οι αδελφές παλεύουν να ενηλικιωθούν σε ένα μυθιστόρημα για την απώλεια, τη μοναξιά και την παροδικότητα.

42. Τόμας Μαν, Το μαγικό βουνό (μτφρ. Θόδωρος Παρασκευόπουλος, εκδ. Μεταίχμιο) 

«Κι αν οι συγκρούσεις των ιδεών –και βεβαίως οι φορείς τους στο βιβλίο– παρέμειναν επίκαιρες, καθώς ο αιώνας που πέρασε προσέδωσε ακόμα μεγαλύτερη αξία και βάθος φέρνοντας στο προσκήνιο έναν ακόμα Παγκόσμιο Πόλεμο και κάποιες ακόμα αιματηρές διενέξεις, το κεντρικό διακύβευμα παραμένει για εμένα η έννοια του χρόνου.

»Εξάλλου, και οι ιδέες αποτελούν σπορά του χρόνου, θύματα και έρμαιά του, όσο σημαντικές κι αν τις θεωρούν οι άνθρωποι που είναι πάντα έτοιμοι να πεθάνουν γι’ αυτές. Ο χρόνος περιγελά τις βεβαιότητες κι όπως σωστά έχει ειπωθεί, οι ιδέες του χθες αποτελούν τον περίγελο του αύριο. Βέβαια, ως βροτοί παραμένουμε παιδιά του χρόνου, ο οποίος είναι πεπερασμένος, με αποτέλεσμα να αγκιστρωνόμαστε με μανία στις βεβαιότητες που μας παρέχουν οι ιδέες της εποχής μας. Για να έρθει το πλήρωμα και οι επόμενες γενιές να τις εγκαταλείψουν χάριν των δικών τους. Και πάει λέγοντας» γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης.

41. Τζόζεφ Κόνραντ, Η καρδιά του σκότους (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

«Τι κωμικό πράγμα που είναι η ζωή – αυτή η μυστηριώδης επιστράτευση άπονης λογικής για έναν μάταιο σκοπό. Το πολύ-πολύ που μπορείς να ελπίζεις να αποκομίσεις είναι μια κάποια γνώση του εαυτού σου – η οποία έρχεται πολύ αργά. Μια σοδειά ανεξίτηλης πίκρας. Έχω παλέψει με το θάνατο. Είναι ο πιο πεζός αγώνας που μπορεί κανείς να φανταστεί. Διεξάγεται μέσα σ’ ένα ασχημάτιστο γκρίζο, όπου δεν υπάρχει τίποτα κάτω απ’ τα πόδια σου, ούτε γύρω σου, ούτε θεατές, ούτε οχλαγωγία, ούτε δόξα, ούτε η μεγάλη επιθυμία για νίκη, ούτε ο μεγάλος φόβος της ήττας, μόνο μια αρρωστιάρικη ατμόσφαιρα χλιαρού σκεπτικισμού, χωρίς καν πολλή πίστη στο δίκαιο του αγώνα σου, κι ακόμα λιγότερο σ’ εκείνο του αντιπάλου σου.

»Αν η ύστατη σοφία παίρνει αυτή τη μορφή, τότε η ζωή είναι ακόμα μεγαλύτερο αίνιγμα απ’ όσο νομίζουμε. Βρέθηκα μια ανάσα από την τελευταία ευκαιρία ν’ αποφανθώ γι’ αυτό το αίνιγμα, και ανακάλυψα ταπεινωμένος πως, μάλλον, δεν είχα τίποτε να πω. Γι’ αυτό υποστηρίζω ότι ήταν τόσο αξιοπρόσεχτος άνθρωπος ο Κουρτς. Γιατί εκείνος είχε κάτι να πει. Και το είπε». 

40. Τόνι Μόρισον, Το τραγούδι του Σόλομον (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Παπαδόπουλος)

«Εμβληματικό μυθιστόρημα της αφροαμερικανικής λογοτεχνίας, το Τραγούδι του Σόλομον ενσωματώνει μοτίβα, μύθους και παραδόσεις της μαύρης κουλτούρας διερευνώντας τον ρόλο και τη λειτουργία τους μέσα σ’ έναν κόσμο λευκής κυριαρχίας. Το αξιακό φορτίο της μαύρης φυλής παρουσιάζεται ως μια διαρκής παρακαταθήκη ανθρωπισμού αλλά και αγωνιστικότητας, που μπορεί να ενδυναμώσει, να θωρακίσει και να εμπνεύσει παράγοντας ισχυρά αντισώματα απέναντι στην κάθε είδους αλλοτρίωση και ηθική διάβρωση.

»Εισάγοντας στοιχεία μαγικού ρεαλισμού στην –ούτως ή άλλως– υποβλητική αφήγηση, η συγγραφέας παρακολουθεί τον ήρωά της να εμπλέκεται σε μια μεγαλόπνοη περιπέτεια που θα αναβαπτίσει και θα διασώσει τον ίδιο από την άκριτη ενσωμάτωσή του στον κόσμο των λευκών ενώ συγχρόνως θα αναζωογονήσει και θα ισχυροποιήσει την προγονική παράδοση. Ο Μίλκμαν, που θα κινδυνέψει να αφομοιωθεί ολοκληρωτικά από μια κουλτούρα ξένη κι εχθρική, θα καταφέρει τελικά να έρθει σε δημιουργική επαφή με το πνεύμα των ξεχασμένων προγόνων και να ανακαλύψει τις ρίζες του» γράφει η Νίκη Κώτσιου.

39. Ζόρα Νιλ Χέρστον, Τα μάτια τους κοιτούσαν τον θεό (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Αίολος)

«Το ενδιαφέρον σ’ αυτό το βιβλίο είναι ότι λειτουργεί σε δύο ταυτόχρονα επίπεδα. Στην ιστορία της Τζέινι, αλλά και στη μεγάλη ιστορία της μαύρης κοινότητας που έχει αρχίσει να ζει δίχως τις αλυσίδες του φυλετικού διαχωρισμού και της δουλείας, να βιώνει τις πρώτες στιγμές ελευθερίας της και να διαμορφώνει δειλά δειλά αυτόνομες κοινότητες.

»Αυτές οι δύο διαδρομές του βιβλίου δεν είναι ξέχωρες μεταξύ τους. Αντίθετα, η μια επηρεάζει και καθορίζει την άλλη. Ναι, είναι μια μακρινή εποχή για ‘μας, ακόμη και για τους Αμερικανούς αναγνώστες, εντούτοις ο πυρήνας του μυθιστορήματος είναι βαθύτατα ανθρώπινος, γι’ αυτό και σημερινός» γράφει ο Διονύσης Μαρίνος.

38. Ίντιθ Γουόρτον, Τα χρόνια της αθωότητας (μτφρ. Έφη Φρυδά, εκδ. Μεταίχμιο)

Ο νεαρός δικηγόρος Nιoύλαντ Άρτσερ, γόνος επιφανούς οικογένειας της Νέας Υόρκης, περιμένει με ανυπομονησία τη μέρα που θα παντρευτεί τη Μέι Ουέλαντ: όμορφη, τρυφερή, ευαίσθητη και με καλούς τρόπους. Ο αρραβώνας ανακοινώνεται διακριτικά, αλλά σύντομα όλη η καλή κοινωνία μαθαίνει για αυτόν τον τέλειο γάμο, μια ένωση ισχυρών οικογενειών που επισφραγίστηκε από την αγάπη των δύο νέων. Ώσπου εμφανίζεται η Κόμησσα Έλεν Ολένσκα, ξαδέρφη της μνηστής του, που έχει αποφασίσει να πάρει διαζύγιο, γεγονός πρωτοφανές για τα ήθη της εποχής και της τάξης της. Γοητευτική και απελευθερωμένη, η Έλεν κάνει τον Νιούλαντ να δει τη ζωή με άλλα μάτια. Ανάμεσά τους γεννιέται ένας έρωτας χωρίς όρια, χωρίς ελπίδα.

Μια μοναδική ιστορία για τον έρωτα και το αιώνιο δίλημμα ανάμεσα στο πάθος και το καθήκον, που χάρισε στην Edith Wharton το βραβείο Pulitzer το 1921. (Από τον εκδότη) “Από τότε δεν είχαν επικοινωνήσει ξανά και ο Άρτσερ είχε χτίσει μέσα του ένα ιερό στο οποίο την είχε τοποθετήσει ανάμεσα στις κρυφές σκέψεις και τις επιθυμίες του. Λίγο λίγο αυτό είχε γίνει η σκηνή της πραγματικής του ζωής, των μοναδικών λογικών δραστηριοτήτων του. Εκεί έφερνε τα βιβλία που διάβαζε, τις ιδέες και τα συναισθήματα που τον έθρεφαν, τις απόψεις και τα οράματά του. Έξω απ’ αυτό, στην αληθινή ζωή, κινιόταν με μια αυξανόμενη αίσθηση εξωπραγματικότητας και ανεπάρκειας, κάνοντας γκάφες σύμφωνα με τις πατροπαράδοτες προκαταλήψεις και τις παραδοσιακές απόψεις, όπως ο αφηρημένος άνθρωπος που πέφτει πάνω στα έπιπλα του δωματίου του. Απών – αυτό ήταν.

37. Ραλφ Έλισον, Αόρατος άνθρωπος (μτφρ. Αγορίτσα Μπακοδήμου, εκδ. Κέδρος)

Η απίστευτη ιστορία ενός ανθρώπου που είναι αόρατος «απλά επειδή οι άνθρωποι αρνούνται να με δουν». Εκδομένο το 1952, σε μια οριακή περίοδο για την αμερικανική κοινωνία, κατά τη διάρκεια της οποίας η χώρα βίωνε δραματικές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα, το μυθιστόρημα του Ραλφ Έλισον αφηγείται τις περιπέτειες του ανώνυμου Αφροαμερικανού ήρωα – από την αποβολή του από ένα κολέγιο του Νότου ως την εμπλοκή του στην τρομερή φυλετική εξέγερση του Χάρλεμ – που υπερβαίνουν κατά πολύ την ιστορία ενός απλού ανθρώπου.

Όπως επεσήμανε ο επιμελητής του βιβλίου, John F. Callahan «Με εντυπωσιακή ευρηματικότητα, ο Έλισον επινόησε τον απόλυτο συμβολισμό για την ξεχωριστή και ωστόσο την ίδια στιγμή κοινή κατάσταση των Αφροαμερικανών, των Αμερικανών και γενικότερα του ανθρώπου του εικοστού αιώνα». 

36. Μάργκαρετ Άτγουντ, Η ιστορία της θεραπαινίδας (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός)

«Η κεντρική σύλληψη του μυθιστορήματος είναι η καθιέρωση της “αναπαραγωγικής δουλείας” σε ένα μελλοντολογικό, εφιαλτικό σκηνικό που καθιστά στείρες πολλές γυναίκες μέσω περιβαλλοντικών τοξινών. Βιολογικός ντετερμινισμός και μισογυνισμός είναι το κυρίαρχο μοτίβο. Η Άτγουντ αποκάλεσε το μυθιστόρημά της “speculative fiction”.

»Το βιβλίο υπαινίσσεται τον σεξισμό στο βιβλίο της Γένεσης, την υστερία των χριστιανών φονταμενταλιστών και την ανάδυση των «Τηλευαγγελιστών» και άλλων χριστιανικών σεκτών, όπως της Moral Majority, του Focus on the Family και του Christian Coalition (μάλιστα υπάρχει και ένα κεφάλαιο που τελειώνει με μια πραγματική κρίση υστερίας, με την κλινική φόρτιση του όρου). Επίσης, αξιοποιεί τον αυξανόμενο οικολογικό προβληματισμό και στηλιτεύει τις επιθέσεις που δέχτηκαν οι γυναίκες στα αναπαραγωγικά τους δικαιώματα στην εποχή του Ρήγκαν: οι έμμεσες αναφορές σε νοσηρά φαινόμενα της σύγχρονης αμερικανικής ζωής είναι, ίσως, και οι καλύτερες “αθέατες αναφορές”, όπως θα ’λεγε η Αργυρώ Μαντόγλου, στα συστήματα σύγχρονης σύνθλιψης της ατομικής ελευθερίας» γράφει ο Νίκος Ξένιος.

35. Τσαρλς Ντίκενς, Μεγάλες προσδοκίες (μτφρ. Παυλίνα Παμπούδη, εκδ. Πατάκη) 

Η ιστορία του φτωχού, ορφανού Πιπ, που, ενώ ζει μια δυστυχισμένη ζωή στο μίζερο χωριουδάκι του, δίπλα στους βάλτους του Κεντ, βλέπει ξαφνικά την τύχη να του χαμογελά. (Του χαμογελά όμως πραγματικά, ή μήπως τον ειρωνεύεται;) Μια μεγάλη κληρονομιά τον περιμένει. Και ξαφνικά όλα αλλάζουν γύρω του και μέσα του. Ο δρόμος του διασταυρώνεται με τους δρόμους παράξενων ανθρώπων: Ο δραπέτης Μάγκουιτς, η τρελή μις Χάβισαμ, η άκαρδη ωραία Εστέλλα, ο πανούργος δικηγόρος Τζάγκερς και πολλοί άλλοι μπερδεύουν τη ζωή και την ψυχή του ήρωα.

Χαρακτήρες που η πένα του Καρόλου Ντίκενς, ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς όλων των εποχών, ζωντανεύει με τις πιο αδρές πινελιές και τις πιο λεπτές ψυχολογικές αποχρώσεις, με χιούμορ και δραματική ένταση, στήνοντας μια δυνατή πλοκή μέσα στο σκοτεινό σκηνικό του Λονδίνου των αρχών του περασμένου αιώνα. Οι Μεγάλες προσδοκίες είναι ένα από τα πιο αγαπημένα και πολυδιαβασμένα μυθιστορήματα του κόσμου.

34. Χίλαρι Μαντέλ, Γουλφ Χολ (μτφρ. Αθανάσιος Ζάβαλος, εκδ. Ψυχογιός) 

«Στον πρώτο τόμο της τριλογίας, η συγγραφέας μάς συστήνει τον πρωταγωνιστή της. Συναντάμε τον Τόμας Κρόμγουελ στο Πάτνι το 1500. Γιος ενός βίαιου πατέρα, θα φύγει από την πατρική εστία αναζητώντας το μέλλον του μακριά από το κακοποιητικό περιβάλλον που μεγάλωσε.

»Θα βρεθεί στην Ευρώπη ως μισθοφόρος του γαλλικού στρατού, θα σπουδάσει νομικά και θα ασχοληθεί με το εμπόριο. Ο οξυδερκής, πολύπειρος και διπλωμάτης Κρόμγουελ θα γίνει σύμβουλος και δικηγόρος του Καρδινάλιου Τόμας Γούλσεϊ. Θα είναι δίπλα του σε όλες τις προσπάθειας ακύρωσης του γάμου του Ερρίκου Η’ με την Αικατερίνη της Αραγονίας. Όταν ο Καρδινάλιος χάσει την εύνοια του Ερρίκου, εξαιτίας της αποτυχίας του να ακυρώσει αυτόν τον γάμο, ο Κρόμγουελ θα καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του βασιλιά και να ανελιχθεί σε σύμβουλό του. Από τον γάμο του με την Αικατερίνη ο Ερρίκος απέκτησε μια κόρη, την πριγκίπισσα Μέρι, ενώ οι υπόλοιπες εγκυμοσύνες είτε δεν ολοκληρώθηκαν είτε δεν επέζησαν τα νεογνά. Ελλείψει άρρενα διαδόχου, ο Ερρίκος αναζητά νέα σύζυγο και τρόπο να απαλλαγεί από την Αικατερίνη. Ο πάπας Κλήμης θα αποταθεί ότι η αρχική άδεια για το γάμο του Ερρίκου με την Αικατερίνη ήταν σωστή και ο γάμος παραμένει σε ισχύ» γράφει η Αγγελική Σπηλιοπούλου.

33. Τσαρλς Ντίκενς, Ντέιβιντ Κόπερφιλντ (μτφρ. Άρης Σφακιανάκης, Ηρώ Σκάρου, εκδ. Κέδρος) 

Ο Ντέιβιντ Κόπερφιλντ, το πιο αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Κάρολου Ντίκενς, το αγαπημένο του παιδί, όπως το αποκαλούσε, εκδίδεται για πρώτη φορά σε πλήρη μορφή στα ελληνικά.

Με χιούμορ αλλά και βαθιά αίσθηση του τραγικού, ο Ντίκενς αφηγείται την ιστορία του Ντέιβιντ Κόπερφιλντ, από τα στερημένα παιδικά του χρόνια έως τους πρώτους έρωτες, και από τον καθημερινό αγώνα για τα προς το ζην έως τις δυσκολίες ενός γάμου. Ο ήρωας αντιμετωπίζει με σθένος κάθε εμπόδιο, και από βοηθός σε δικηγορικό γραφείο και ανταποκριτής εφημερίδων εξελίσσεται σε διάσημο συγγραφέα.

Με κεντρικό θέμα τη μνήμη και την ταυτότητα, το σπουδαίο αυτό μυθιστόρημα ενηλικίωσης και συγγραφικής ωριμότητας είναι μία εντυπωσιακή τοιχογραφία της ζωής στην Αγγλία τη βικτοριανή εποχή.

32. Αρουντάτι Ρόι, Ο Θεός των μικρών πραγμάτων (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός) 

Δύο όμορφα, αγνά δίδυμα παιδιά και η υπέροχη μητέρα τους επιστρέφουν για να ζήσουν στο πατρικό της σπίτι, στο Αγιέμενεμ, στην Ινδία, αφού ο ιδιόρρυθμος πατέρας τα έχει εγκαταλείψει. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο ξετυλίγεται μια συναρπαστική ιστορία όπου οι διάφοροι ήρωες παίζουν τον ρόλο τους ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Μέσα στα πάθη και τον αισθησιασμό, το κείμενο φτιάχνει το δικό του λεξιλόγιο από εικόνες. Ένας έρωτας απαγορευμένος, μια λαχτάρα για μακρινούς ορίζοντες, ένα ποτάμι που μιλάει μια γλώσσα ονειρική, και ένας θεός που πάντα ορίζει.

Η Αρουντάτι Ρόι υφαίνει τον ιστό της αφήγησης με δεξιοτεχνία και ομορφιά και το ξετύλιγμα της ιστορίας έχει τη δύναμη να ταράζει, να συνεπαίρνει, να μαγεύει τον αναγνώστη. Χωρίς να έχει ζήσει ποτέ μακριά από την πατρίδα της, χωρίς να ξεχνάει ούτε στιγμή τη γλωσσική παράδοση, κατάφερε να γράψει στ’ αγγλικά με μαεστρία ένα μυθιστόρημα που σου κόβει την ανάσα.

31. Μίριελ Σπαρκ, Η δεσποινίς Τζην Μπρόντι στην ακμή της (μτφρ. Νίκος Γριπιώτης, εκδ. Καστανιώτη)

Η δεσποινίς Τζην Μπρόντι δεν είναι σαν τις άλλες δασκάλες που διδάσκουν στην αξιοσέβαστη Σχολή θηλέων Μάρσια Μπλέιν στο Εδιμβούργο του Μεσοπολέμου. Καλλιεργημένη, ρομαντική και αντισυμβατική θα διαλέξει μια ομάδα έμπιστων μαθητριών -που σύντομα όλο το σχολείο αποκαλεί «ο κύκλος της δεσποινίδος Μπρόντι» – για να τις μυήσει στον κόσμο των ενηλίκων.

Ενώ συγκρούεται με τη διευθύντρια του σχολείου και αντιμετωπίζει την καχυποψία των συναδέλφων της εξαιτίας των διδακτικών της μεθόδων, θα αλλάξει τη ζωή των μαθητριών της μιλώντας τους για την πολιτική, την τέχνη και τον έρωτα. Όμως αυτή η ιδιόρρυθμη διδασκαλία θα έχει απρόβλεπτες συνέπειες για όλους τους εμπλεκόμενους. Από τα σπουδαιότερα αγγλικά μυθιστορήματα του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα.

30. Μαίρη Σέλεϊ, Φρανκενστάιν (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Ψυχογιός) 

Κάπου στους ερημικούς πάγους του Αρκτικού Κύκλου, ένας καπετάνιος διψασμένος για γνώση αντικρίζει ένα αλλόκοτο θέαμα: μια αφύσικα μεγάλη ανθρώπινη φιγούρα με ένα έλκηθρο να κινείται ύποπτα και να εξαφανίζεται. Λίγο αργότερα το πλοίο του περισυλλέγει έναν άλλο, άρρωστο άνδρα, ο οποίος του εξιστορεί την τραγωδία του – τη δική του και του «τέρατος» που ο καπετάνιος είδε τυχαία στους πάγους. Είναι ο Βικτόρ Φράνκενσταϊν και αυτή είναι η τραγική, όσο και τρομακτική, ιστορία τού πώς δημιούργησε ζωή από το μηδέν, ανοίγοντας έτσι το κουτί της Πανδώρας. Ο δημιουργός μισεί το δημιούργημά του, και το απελπισμένο δημιούργημα σπεύδει να εκδικηθεί τον δημιουργό του μέσα από μια εναλλαγή περιπετειών, φόνων και εναγώνιων περιπλανήσεων.

Καθώς σήμερα ζούμε την κορύφωση μιας μεγάλης συζήτησης σχετικά με τις εξελίξεις -και την απειλή- της Τεχνητής Νοημοσύνης, το Φράνκενσταϊν ή Ο σύγχρονος Προμηθέας της Μέρι Σέλεϊ φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Εμπνευσμένο μια «νύχτα φαντασμάτων» το 1816 και γραμμένο από μια νεαρή κοπέλα, το έργο αυτό σφράγισε τη θυελλώδη εποχή του Ρομαντισμού, προανήγγειλε εμμέσως την επιστημονική πρόοδο, κυρίως όμως μίλησε για το μυστήριο και το θαύμα της ζωής αλλά και για τη μοναξιά της, καθώς και για το ζήτημα των ορίων στην αναζήτηση της γνώσης. Συναρπαστικό ανάγνωσμα, προσφέρεται εδώ σε νέα μετάφραση από την Κατερίνα Σχινά, που υπογράφει και το εισαγωγικό σημείωμα, και συνοδεύεται από ένα δοκίμιο της μεγάλης σύγχρονης Αμερικανίδας Τζόις Κάρολ Όουτς με θέμα αυτό το έργο της πρωτοπόρου Μέρι Σέλεϊ που έγινε κλασικό.

29. Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, Χλομή φωτιά (μτφρ. Κατερίνα Γκούμα – Μεταξά, Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, εκδ. Καστανιώτη) 

Στη Χλομή φωτιά ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ προσφέρει στον αναγνώστη του το κέρας της Αμάλθειας της απατηλής τέρψης: το ποίημα 999 στίχων του διάσημου αμερικανού λόγιου Τζιν Σέιντ, καθώς και τον απολαυστικό πρόλογο και το μακροσκελή σχολιασμό του αυτοαποκαλούμενου επιστήθιου φίλου του και ένθερμου θαυμαστή του δρα Κάρολου Κίνμποτ, ο οποίος ανέλαβε την έκδοση του ποιήματος μετά τη δολοφονία του Σέιντ. Ωστόσο, αυτός ο τόσο επιδέξιος εκδότης δεν μοιάζει με τους συνηθισμένους εκδότες: είναι υπερόπτης, αδιάκριτος, εκκεντρικός, μισαλλόδοξος. Μήπως όμως είναι επίσης κακός, παράφρων και επικίνδυνος;

Η Χλομή φωτιά είναι ένα μυθιστόρημα μαύρης κωμωδίας, μια ευφυής παρωδία αστυνομικής φαντασίας με φιλοσοφικές προεκτάσεις και αποτελεί ένα από τα σπάνια εκείνα επιτεύγματα της λογοτεχνίας που βρίσκει την απόλυτη αρμονία μεταξύ κωμωδίας και τραγωδίας.

28. Φιοντόρ Ντοστογέφσκι, Αδελφοί Καραμαζόφ (μτφρ. Ελένη Μπακοπούλου, εκδ. Άγρα) 

Τόσο στη ρωσική όσο και στην παγκόσμια λογοτεχνία οι Αδερφοί Καραμάζοφ το κύκνειο άσμα του Φιοντόρ Ντοστογέφσκι, αποτελούν ένα έργο-ορόσημο. Μέσα από τις σελίδες του έργου αυτού, ο Ντοστογέφσκι έχει την ευκαιρία να αποδώσει εναργέστατα μια τοιχογραφία της ζωής της Ρωσίας και των ανθρώπων της στα τέλη της θυελλώδους δεκαετίας του 1860. Αποδίδει ακριβώς την αίσθηση της ανανέωσης, την προσδοκία της διαδοχής του παλιού κόσμου από ένα νέο, πιο δίκαιο, που μέσα του θα βρουν έδαφος για να ριζοβολήσουν και ν’ ανθίσουν νέες κοινωνικές δυνάμεις, και όχι άδικα θεωρείται ένα από τα πλέον αισιόδοξα έργα του Ντοστογέφσκι.  

«Έργο που στοιχειώνει όποιον το διαβάζει, οι ημιτελείς (ναι, κι όμως, ο Ντοστογέφσκι δεν πρόλαβε να το ολοκληρώσει όπως το είχε σχεδιάσει και οραματιστεί!) Αδελφοί Καραμάζοφ δεν αφήνουν τίποτε απέξω – και δεν αφήνουν τίποτα όρθιο: πεποιθήσεις, βεβαιότητες, σιγουριές, θεωρήσεις, προκαταλήψεις, πάγιες συμπεριφορές, φρονήματα, αντιλήψεις, τα πάντα όλα σαρώνονται από την αδυσώπητη λογική (;) της πύρινης αμφιβολίας» γράφει στον Σάκο Εκστρατείας του ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης. 

27. Φραντς Κάφκα, Η δίκη (μτφρ. Δημήτρης Στ. Δήμου, εκδ. Ροές) 

Η Δίκη, είναι ένα έργο-σταθμός στη σύγχρονη ευρωπαϊκή λογοτεχνία και, ίσως, το χαρακτηριστικότερο έργο του Κάφκα.

«Τί περίεργο, ιδιόμορφο και συναρπαστικό βιβλίο, και τι απόλαυση να το διαβάζεις! Όπως όλα τα έργα του Κάφκα, είναι ένα υφαντό από άπιαστα όνειρα, ένας ονειρικός κόσμος φτιαγμένος με τόσο γνήσια τεχνική στηριγμένος σε μια τόσο ισχυρή δύναμη οραματισμού, που το αποτέλεσμα, ανησυχητικά παρόμοιο με πραγματικότητα δίχως υπόσταση, μας τυραννάει και μας αγχώνει στην αρχή σαν εφιάλτης, μέχρι τη στιγμή που μαντεύουμε το κρυμμένο νόημα.» – Έρμαν Έσσε.

26. Μιγκέλ ντε Θερβάντες, Ο Δον Κιχώτης (μτφρ. Κλέανδρος Καρθαίος, Αγαθή Δημητρούκα, εκδ. Πατάκη)

«Σ’ ένα χωριό της Μάντσας, που δε θέλω να θυμηθώ τ’ όνομά του, ζούσε εδώ και κάμποσα χρόνια ένας ιδάλγος, από κείνους που έχουν ένα πολεμικό κοντάρι στην οπλοθήκη τους, μια παλαιική ασπίδα, ένα αχαμνό αλογάκι κι ένα λαγωνικό σκυλί. Η ηλικία του ζύγωνε στα πενήντα ήταν άνθρωπος με γερή κράση, ξεραγκιανός, μ’ αδύνατο πρόσωπο, πολύ πρωινός, κι αγαπούσε με πάθος το κυνήγι. Όταν έμενε δίχως εργασία, καταγινότανε διαβάζοντας ιπποτικές ιστορίες, ώσπου στο τέλος απόχτησε μια τέτοια μανία για το διάβασμά τους, που περνούσε τις νύχτες του διαβάζοντας από το βράδυ ως το πρωί, και τις ημέρες του από το πρωί ως το βράδυ. Κι έτσι ο λίγος ύπνος και το πολύ διάβασμα του ξέραναν το μυαλό σε βαθμό που να χάσει το λογικό του και τονε κυρίεψαν οι πιο αλλόκοτες ιδέες που πέρασαν ποτέ από τρελού κεφάλι. Του φάνηκε πως ήτανε σωστό κι ωφέλιμο, τόσο για να λάμψει η δόξα του, όσο και για το καλό του τόπου του, να γίνει πλανόδιος ιππότης να γυρίζει τον κόσμο, με το άλογό του και τα όπλα του, να γυρεύει περιπέτειες, και να κάνει κι αυτός όλα όσα είχε διαβάσει πως έκαναν οι πλανόδιοι ιππότες να διορθώνει όλων των ειδών τις αδικίες, να μπαίνει σε τόσες συμπλοκές, σε τόσους κινδύνους, ώστε, νικώντας παντού, να κάνει αθάνατο τ’ όνομά του: Δον Κιχώτης ντε λα Μάντσα!».

Ο Δον Κιχώτης, από τα μεγαλύτερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και το πιο διαδεδομένο μετά τη Βίβλο, παρουσιάζεται εδώ στην κλασική μετάφραση του Κ. Καρθαίου, αλλά σε νέα έκδοση και σε μονοτονικό, καθώς απευθύνεται στο σύγχρονο αναγνώστη και τον προσκαλεί να ακολουθήσει -εκ του ασφαλούς- τον Μεγάλο Πλανόδιο στους δρόμους της αθανασίας του. 

25. Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, Λολίτα (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη)

Το 1955, όταν εκδόθηκε για πρώτη φορά η Λολίτα, η αίσθηση που προκάλεσε ήταν τέτοια, ώστε καθιέρωσε τον Ναμπόκοφ ως έναν από τους πιο πρωτότυπους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Στην εισαγωγή του σ’ αυτό το σύγχρονο κλασικό έργο, ο Άλφρεντ Άππελ, ο νεότερος, χαρακτηριζει τη Λολίτα ως «αναμφιβόλως το πλέον υπαινικτικό και γλωσσικά παιγνιώδες μυθιστόρημα μετά τον Οδυσσέα του Τζόυς». Η παρούσα υπομνηματισμένη έκδοση, αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη εκδοχή της έκδοσης του 1970, αναλύει εμπεριστατωμένα τον κειμενικό πλούτο της «Λολίτας», φωτίζοντας τις περίτεχνες λεκτικές υφάνσεις και δείχνοντας πώς συμβάλλουν στο γενικό «νόημα» του μυθιστορήματος.

Ο Άλφρεντ Άππελ, ο νεότερος, παρέχει επίσης νέες παρατηρήσεις σχετικά με την τεχνική του μυθιστορήματος, με τα παιχνίδια, τα λεκτικά σχήματα και τα καλολογικά στοιχεία, καθώς και μια απολαυστική βιογραφική βινιέτα του Ναμπόκοφ. Οι σημειώσεις ετοιμάστηκαν σε συνεργασία με τον ίδιο τον Ναμπόκοφ, ενώ νέες εικασίες σχετικά με τους λογοτεχνικούς υπαινιγμούς και τις αναφορές επιβεβαιώθηκαν από τον Ναμπόκοφ, στα τελευταία χρόνια της ζωής του.

24. Καζούο Ισιγκούρο, Τ’ απομεινάρια μιας μέρας (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός) 

Εντέλει, τι έχουμε να κερδίσουμε αναλογιζόμενοι συνεχώς το παρελθόν, κατηγορώντας τον εαυτό μας για το γεγονός πως η ζωή μας δεν εξελίχθηκε όπως θα θέλαμε;

Ο Καζούο Ισιγκούρο ζωγραφίζει με την πένα του το συγκινητικό πορτρέτο του Στίβενς, του τέλειου μπάτλερ, και του κόσμου του, που ξεθωριάζει στον απόηχο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Στίβενς, ύστερα από δεκαετίες υπηρεσίας στο Ντάρλινγτον Χολ, μόνος του μια μέρα στην αγγλική ύπαιθρο, ξεκινά ένα ταξίδι στο παρελθόν σε μια προσπάθεια να καθησυχάσει τον εαυτό του ότι έχει υπηρετήσει την ανθρωπότητα προσφέροντας τις υπηρεσίες του στον «μεγάλου ηθικού αναστήματος τζέντλεμαν», Λόρδο Ντάρλινγκτον. Όμως, στη μνήμη του παραμονεύουν αμφιβολίες για την αληθινή φύση της «μεγαλοσύνης» του Λόρδου Ντάρλινγκτον, και ακόμα μεγαλύτερες αμφιβολίες για τη φύση της δικής του ζωής. Ένα σύγχρονο κλασικό μυθιστόρημα, μια όμορφη αναπόληση της ζωής ανάμεσα σε δύο πολέμους σε μια αγγλική έπαυλη, μια καθηλωτική επίκληση σε χαμένα όνειρα και χαμένους έρωτες.

23. Σαλμάν Ρούσντι, Τα παιδιά του μεσονυκτίου (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Ψυχογιός) 

15 Αυγούστου 1947, μεσάνυχτα. Η Ινδία, χώρα μαγική όπου τα πάντα μπορούν να συμβούν, αποκτά την ανεξαρτησία της έπειτα από αιώνες αγγλικής κυριαρχίας. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, γεννιούνται δύο παιδιά, ο Σίβα και η Σαλίμ. Όπως και τα άλλα παιδιά που γεννήθηκαν στην Ινδία εκείνη την ώρα, είναι προικισμένα με υπερφυσικά χαρίσματα. Τα παιδιά μεγαλώνουν μαζί με την Ινδία. Η ζωή τους αποδεικνύεται άρρηκτα δεμένη με το έθνος τους, την πλούσια ιστορία και τον πολιτισμό του. Και ο Σαλίμ καταγράφει τα, συχνά, ξεκαρδιστικά επεισόδια που χρωμάτισαν την πορεία της οικογένειάς του και δίνει άθελά του μια ευρύτερη εικόνα της νεαρής Ινδίας, σχοινοβατώντας ανάμεσα στη φάρσα και την τραγωδία.

Πρωθυπουργοί, πραξικοπηματίες, μάγοι, γητευτές φιδιών, καλλιτέχνες και γραφειοκράτες παρελαύνουν μέσα από ένα έργο ρεαλισμού στο οποίο τα πάντα, απροσδόκητα και απίστευτα, ξαφνιάζουν τον αναγνώστη κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του. Με μια λάμψη ανεπανάληπτης έμπνευσης, ο Ρούσντι δίνει εδώ τον καλύτερο εαυτό του, μ’ ένα ανορθόδοξο και ανατρεπτικό χιούμορ, με χειμαρρώδη ζωντάνια και σπάνια αφηγηματική πρωτοτυπία, που κάνουν το πικάντικο αυτό μυθιστόρημα ένα από τα αριστουργήματα που σημάδεψαν τον εικοστό αιώνα και που δικαιολογημένα τιμήθηκε με το Best of the booker, το σπουδαιότερο αγγλικό βραβείο λογοτεχνίας.

22. Τσινούα Ατσέμπε, Τα πάντα γίνονται κομμάτια (μτφρ. Κατερίνα Χαλμούκου, εκδ. Λιβάνη) 

Στη νιγηριανή φυλή των Ίμπο, ο Οκόνκουο είναι σεβαστός. Δυναμικός -έως βίαιος-, αυτοδημιούργητος, περήφανος, ενσαρκώνει τις αξίες ενός πολιτισμού όπου νόμος είναι οι παραδόσεις της φυλής. Σαν ήρωας αρχαίας τραγωδίας, ο Οκόνκουο γραπώνεται από την εξουσία που έχει πάνω στην οικογένειά του και στη φυλή, γιατί αδυνατεί να αποδεχτεί το μύχιο φόβο του για την αποτυχία και την αδυναμία, ένα φόβο που τον βασάνιζε σε όλη του τη ζωή, με ενδεχόμενο να ακυρώσει την ίδια του την ύπαρξη. Μια σειρά ατυχών περιστατικών τον υποχρεώνει σε εξορία αυτό ορίζουν οι απαράβατοι νόμοι, κι εκείνος, πρώτος απ’ όλους, οφείλει να τους σεβαστεί.

Όταν όμως φτάνει η στιγμή που του επιτρέπεται να επιστρέψει, ο Οκόνκουο βρίσκεται αντιμέτωπος με μια νέα πραγματικότητα: οι Ευρωπαίοι έχουν φτάσει στο χωριό, οι ιεραπόστολοι έχουν φέρει το διχασμό, όλα έχουν αλλάξει, τα πάντα γίνονται κομμάτια κι ο Οκόνκουο αγανακτεί, αγωνίζεται, μα έχει χάσει κάθε ελπίδα σε μια κοινωνία που δεν αναγνωρίζει πλέον.

21. Χένρι Τζέιμς, Το πορτρέτο μιας κυρίας (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Καστανιώτη) 

Tο πορτρέτο μιας κυρίας είναι ένα από τα κλασικά αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας και κορυφαία στιγμή της αφηγηματικής τεχνικής του Tζέιμς. Στο έργο αυτό ο Tζέιμς εξιστορεί την περιπέτεια της θελκτικής Aμερικανίδας Iσαβέλας Άρτσερ, που επιζητεί την αυτογνωσία, τη συγκρότηση της προσωπικότητάς της, την πλήρωση. O αναγνώστης παρακολουθεί συνεπαρμένος την περιπλάνηση αυτής της νεαρής κυρίας από τις Hνωμένες Πολιτείες στην Aγγλία, στο Παρίσι, στη Φλωρεντία και στη Pώμη.

Συνάμα παρακολουθεί τις εσωτερικές διαδρομές της σ’ έναν ολοένα και πιο περίπλοκο λαβύρινθο, στο λαβύρινθο της ψυχής της. H Iσαβέλα θα πολιορκηθεί από τους πλέον έντιμους και αξιοπρεπείς θαυμαστές, θα εμπνεύσει τον άδολο έρωτα έξοχων ανδρών, αλλά η ίδια θα ερωτευτεί τον πλέον δόλιο και ανάξιο. Mολοντούτο, η αποκάλυψη της μηχανορραφίας που την οδήγησε στον αποτυχημένο γάμο της δε θα τη συντρίψει, αλλά, τουναντίον, θα την υψώσει στο μεγαλείο εκείνου του είδους της ωριμότητας που είναι δίχως συμφέρον, δίχως ίχνος ωφελιμότητας, και διασχίζει πια τον κόσμο και την ύπαρξη με τη μακαριότητα που προσφέρει ο πόνος και η γνώση του εαυτού μας και των άλλων. O θρίαμβος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ο θρίαμβος της ψυχής της Iσαβέλας, ανταλλάσσει χειραψίες με το θρίαμβο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, με το θρίαμβο της μυθιστορηματικής τέχνης, όπως τη διακονεί και την τιμά ένας από τους πλέον μεγάλους στυλίστες.

20. Έμιλι Μπροντέ, Ανεμοδαρμένα ύψη (μτφρ. Άρης Μπερλής, εκδ. Άγρα) 

Τα Ανεμοδαρμένα ύψη, που πρωτοεκδόθηκαν το 1847, είναι η άγρια και γεμάτη πάθος ιστορία της σχεδόν δαιμονικής αγάπης μεταξύ της Κάθριν Έρνσω και του Χήθκλιφ. Η δράση του μυθιστορήματος είναι χαοτική και βίαια, αλλά η ολοκληρωμένη σύνθετη δομή του, οι γλαφυρές περιγραφές του θυελλώδους και μοναχικού αγγλικού τοπίου του Γιόρκσαϊρ και η ποιητική μεγαλοσύνη του οράματος της Έμιλυ Μπροντέ συνδυάζονται έτσι ώστε το βιβλίο να αποκτήσει το βάθος και την απλότητα μιας αρχαίας τραγωδίας.

Τούτο το αριστούργημα, που γράφτηκε από μία κοπέλα εικοσιεφτά ετών και δημοσιεύτηκε ένα χρόνο πριν από το θάνατό της, στα τριάντα της χρόνια, στέκεται ίσως ως ένα από τα πλέον πρωτότυπα έργα της αγγλικής γλώσσας και της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Στον ενάμιση αιώνα του βίου του έχει γοητεύσει εκατομμύρια αναγνώστες, έχει διεγείρει και έχει προκαλέσει την επινοητικότητα εκατοντάδων κριτικών και μελετητών. Ήταν και παραμένει ακόμη το δημοφιλέστερο έργο της αγγλικής λογοτεχνίας και στην ιστορία της κριτικής του αποτυπώνεται η ιστορία της εξέλιξης της κριτικής σκέψης των νεότερων χρόνων. Πάνω του έχουν δοκιμαστεί όλες οι σχολές και οι τάσεις της λογοτεχνικής κριτικής.

Στην Ελλάδα το έργο πέρασε σαν φτηνό ρομάντζο μέσα από τις εκδόσεις για τα καροτσάκια και τις ραδιοφωνικές του αναγνώσεις. Η παρούσα έκδοση επιχειρεί να ξαναδώσει την αξία του στο αριστούργημα αυτό της λογοτεχνίας του 19ου αι. με τη νέα μετάφραση του Άρη Μπερλή και την εκτενή εισαγωγή του, που αποτελεί μία διαδρομή στην κριτική αντιμετώπιση του έργου από την εμφάνισή του μέχρι σήμερα.

19. Λόρενς Στερν, Η ζωή και οι απόψεις του Τρίστραμ Σάντι (μτφρ. Έφη Καλλιφατίδη, εκδ. Gutenberg) 

Ο Στερν, ανατρέποντας κάθε συμβατικότητα στη γραφή και τη μυθιστορία, δημιουργεί ένα σκηνικό δράσης όπου καθετί μπορεί να λάβει χώρα.

Γραμμένος λίγο μετά τα μέσα του ΙΗ’ αιώνα, ο Τρίστραμ Σάντι ξεπερνά με ιλιγγιώδη βήματα την εποχή του και φτάνει – αιώνια χαμογελαστός – στο σήμερα σαν αντίδοτο σε κάθε θλίψη.

18. Τζέιν Όστεν, Πειθώ (μτφρ. Μαρία Ανδρέου, εκδ. Μίνωας) 

Η 27χρονη Άννα Έλιοτ ζει μοναχικά στο ασφυκτικό περιβάλλον της αγγλικής επαρχίας. Οκτώ χρόνια μετά, η ανάμνηση του νεανικού έρωτά της για τον Φρέντερικ Γουέντγουορθ εξακολουθεί να τη βασανίζει, όπως και οι τύψεις για την ευκαιρία που έχασε να παντρευτεί τη μεγάλη αγάπη της ζωής της. Η καλύτερή της φίλη, λαίδη Ράσελ, και ο πατέρας της την έπεισαν να ακυρώσει τον αρραβώνα της, θεωρώντας ότι ο Φρέντερικ δεν ήταν κατάλληλος για την κοινωνική θέση της οικογένειάς της.

Όταν όμως ο Φρέντερικ θα επιστρέψει στη ζωή της, πλοίαρχος πλέον του βρετανικού ναυτικού, με μια αξιοσέβαστη περιουσία, η Άννα θα συνειδητοποιήσει πως είναι ακόμη ερωτευμένη μαζί του. Θα καταφέρει να κάνει στην άκρη την περηφάνια της και να του ομολογήσει την αγάπη της; Εκείνος είναι πρόθυμος να ξεχάσει πόσο τον πλήγωσε με την απόρριψή της; Η Πειθώ, το τελευταίο ολοκληρωμένο μυθιστόρημα της Τζέιν Όστεν και το πιο συγκινητικό από όλα τα έργα της, χαρακτηρίζεται από την υπόγεια ειρωνεία και την ακρίβεια στην περιγραφή των συναισθημάτων. Με καινοτομίες πρωτόγνωρες για την εποχή -εσωτερικός μονόλογος, έντονη κοινωνική κριτική-, η συγγραφέας περιγράφει μία από τις πιο όμορφες ιστορίες αγάπης, τονίζοντας το δικαίωμα που έχει ο καθένας σε μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.

17. Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, Εκατό χρόνια μοναξιά (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Ψυχογιός) 

«Πολλά χρόνια μετά, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, ο συνταγματάρχης Αουρελιάνο Μπουενδία θα έφερνε στον νου του το μακρινό απόγευμα που ο πατέρας του τον πήγε να γνωρίσει τον πάγο…»

Μ’ αυτά τα λόγια ξεκινά ένα από τα γοητευτικότερα και πιο φημισμένα μυθιστορήματα του εικοστού αιώνα. Ένα έργο που «από στόμα σε στόμα», όπως άρεσε στον συγγραφέα του να λέει, διαβάστηκε από εκατομμύρια αναγνώστες σε όλες τις γλώσσες του κόσμου και η συμβολή του υπήρξε καθοριστική στη βράβευση του Μάρκες με το Νομπέλ Λογοτεχνίας.

Η ιστορία μιας πόλης, του Μακόντο, και μιας οικογένειας, των Μπουενδία – και μέσα από τα πάθη, τα όνειρα, τις τραγωδίες, τις προδοσίες, τις ανακαλύψεις, τα θαύματα, τα μυστήρια και τις διαψεύσεις τους, η ιστορία μιας χώρας, μιας ηπείρου και ολόκληρου του κόσμου. 

16. Τζορτζ Όργουελ, 1984 (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Μεταίχμιο)

«Το Κόμμα σού έλεγε να αρνιέσαι τη μαρτυρία των ματιών και των αυτιών σου. Ήταν η υπέρτατη, η ουσιωδέστερη εντολή του».

Απομονωμένος στο νησί Ιούρα στα ανοιχτά της Σκωτίας, υποφέροντας από τη φυματίωση που θα αποβεί σύντομα μοιραία για τη ζωή του, ο Τζορτζ Όργουελ έγραψε το 1984 με πυρετώδη ρυθμό, σ’ έναν αγώνα δρόμου με τον χρόνο, μεταξύ 1947 και 1948. Στις 4 Δεκεμβρίου του 1948 έστειλε το ολοκληρωμένο χειρόγραφο στον εκδοτικό οίκο Secker and Wartburg και το βιβλίο κυκλοφόρησε στις 8 Ιουνίου του 1949, επτά μόλις μήνες πριν από τον θάνατό του.

Κορυφαίο δείγμα πολιτικής δυστοπικής μυθοπλασίας, το 1984 δάνεισε στην αγγλική γλώσσα όρους που καθιερώθηκαν σύντομα στην καθομιλουμένη, ενέπνευσε ταινίες, τηλεοπτικές εκπομπές, θεατρικά έργα, ένα μπαλέτο, μία όπερα, ένα άλμπουμ του Ντέιβιντ Μπόουι, απομιμήσεις, παρωδίες, συνδέθηκε με τους πλέον ετερόκλιτους πολιτικούς χώρους, από το κίνημα των Μαύρων Πανθήρων ως την αντικομμουνιστική Birch Society, ερμηνεύτηκε με ποικίλους τρόπους, απαγορεύτηκε, αμφισβητήθηκε.

15. Χέρμαν Μέλβιλ, Μόμπι Ντικ (μτφρ. Αθανάσιος Χριστοδούλου, εκδ. Gutenberg)

Το αδιαμφισβήτητο αριστούργημα της αμερικανικής λογοτεχνίας στην πρώτη πλήρη ελληνική του μετάφραση. «Για να γράψεις ένα μεγάλο βιβλίο, πρέπει να διαλέξεις ένα μεγάλο θέμα. […] Αυτό που, άπαξ και το ‘βρισκε κανείς, ξεκαθάριζαν και όλα τα υπόλοιπα» λέει ο Μέλβιλ. 

«Λέγε με Ισμαήλ. Πριν από μερικά χρόνια -δεν έχει σημασία πόσο ακριβώς- έχοντας λίγα ή καθόλου χρήματα στο πουγκί μου και τίποτα ιδιαίτερο που να με ενδιαφέρει στη στεριά, σκέφτηκα να ταξιδέψω λίγο στη θάλασσα και να δω το υδάτινο μέρος του κόσμου. Είναι ένας τρόπος που έχω να διώχνω το σπλήνιασμα και να ρυθμίζω το κυκλοφοριακό. Όταν πιάνω τον εαυτό μου να στραβώνει το στόμα όταν μες στην ψυχή μου είναι Νοέμβρης υγρός, που ψιλοβρέχει όταν πιάνω τον εαυτό μου να σταματάει άθελα μπρος σε φερετροπωλεία και να γίνεται ουραγός κάθε κηδείας που συναντώ και ειδικά όταν οι υποχονδρίες μου με κυβερνούν τόσο, που χρειάζεται ένας δυνατός ηθικός φραγμός να με εμποδίσει να βγω επίτηδες στο δρόμο και μεθοδικά να ρίξω χάμω τα καπέλα του κόσμου – τότε θεωρώ πως ήρθε πια η ώρα να μπαρκάρω, όσο πιο γρήγορα μπορώ. Είναι το δικό μου υποκατάστατο του πιστολιού και της σφαίρας. Με μια φιλοσοφική χειρονομία όλο μεγαλοπρέπεια, ο Κάτων ρίχνεται πάνω στο σπαθί του εγώ παίρνω ήσυχα το πλοίο. Δεν υπάρχει τίποτα το εκπληκτικό σ’ αυτό. Αν το ήξεραν έφτανε όλοι σχεδόν οι άνθρωποι, με τον τρόπο τους, αργά ή γρήγορα, θα έτρεφαν πάνω-κάτω τα ίδια αισθήματα με μένα για τον ωκεανό». 

14. Βιρτζίνια Γουλφ, Η κυρία Νταλογουέι (μτφρ. Κωνσταντίνα Τριανταφυλλοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο) 

«Όλες οι αναλύσεις που εστιάζουν στην ασθένεια, τον έγγαμο βίο, τη γυναικεία ή σεξουαλική ταυτότητα, αλλά και όσες δεν θίξαμε, όπως το πένθος ή η ταξικότητα, είναι βάσιμες και προσφέρουν γόνιμο πεδίο έρευνας. Υπάρχει, όμως, κάτι που βαραίνει περισσότερο απ’ όλα στην αιτιολόγηση της ατόφιας δύναμης του έργου σήμερα και αυτό είναι το συναισθηματικό του αποτύπωμα, η “συνολική επιρροή του βιβλίου στον νου” που μας καλεί να προσέξουμε και η συγγραφέας στον πρόλογο.

»Η αίσθηση που αφήνει αυτό το βιβλίο στους τυχερούς που το πιάνουν στα χέρια τους είναι ότι η Γουλφ κατάφερε να συμπυκνώσει την αίσθηση του “υπάρχειν”. Λεκτικοποίησε τη διττότητα της ζωής, συνυφαίνοντας την υπαρξιακή αγωνία με την ανάταση της ψυχής, το βαρύ φορτίο του τραύματος με τη φευγαλέα ευφορία, την απύθμενη μοναξιά με την αόρατη διασύνδεσή μας με άλλους ανθρώπους. Τοποθέτησε τη ζωή και τον θάνατο όχι απλά σε παράλληλο, αλλά ταυτόχρονο χρόνο. Η σπουδαία λογοτέχνης φώτισε τις ματαιώσεις, τις διαψεύσεις, τα απωθημένα, τους συμβιβασμούς της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά και τις ελάχιστες αχτίδες φωτός που καθιστούν τη ζωή υποφερτή. Η γλυκόπικρη επίγευση της Νταλογουέι είναι τόσο οικουμενική που καταφέρνει και σήμερα να μας συγκινεί βαθιά» γράφει η Φανή Χατζή.

13. Τζέιν Όστεν, Έμμα (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Μίνωας) 

Νέα, όμορφη, ευφυής και ανεξάρτητη, η Έμμα Γούντχαουζ είναι απόλυτα ικανοποιημένη με τη ζωή της και δεν έχει καμία ανάγκη τον έρωτα ή τον γάμο. Έχει αποφασίσει να μην παντρευτεί και παράλληλα συντονίζει τις ερωτικές υποθέσεις των γνωστών της. Τίποτα δεν απολαμβάνει περισσότερο από το να παρεμβαίνει στην αισθηματική ζωή των άλλων.

Ωστόσο, όταν παραβλέπει την προειδοποίηση του καλού της φίλου, κυρίου Νάιτλι, και επιχειρεί να κάνει ένα συνοικέσιο για τη Χάριετ Σμιθ, την προστατευόμενή της, το καλοστημένο σχέδιό της σύντομα θα αποκαλυφθεί με απρόβλεπτες συνέπειες για την ίδια. Θα συνεχίσει η Έμμα να έχει τις ίδιες αντιλήψεις για τον έρωτα και τον γάμο; Το μυθιστόρημα της Τζέιν Όστεν για τη νεανική επιπολαιότητα, με τη γοητευτική πρωταγωνίστρια, την πνευματώδη και διεισδυτική εξερεύνηση των σχέσεων, είναι το αρτιότερο έργο της. Ένα διαχρονικό κλασικό μυθιστόρημα -φρέσκο, αστείο και αιχμηρό- όσο την εποχή που γράφτηκε

12. Τσαρλς Ντίκενς, Ο ζοφερός οίκος (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Gutenberg)

«Κατά τη γνώμη μας, το κεντρικό θέμα του μυθιστορήματος είναι το χρέος, τα χρέη, όχι μόνο τα οικονομικά, αλλά και τα ερωτικά, τα οικογενειακά, τα διαπροσωπικά χρέη, που όλα διεκδικούν την άμεση εξόφλησή τους. Εντέλει, τι θέση παίρνει ο Ντίκενς απέναντι σε όλα αυτά; Είναι άραγε ένας θεματοφύλακας της βικτοριανής ηθικής και της αστικής τάξης, ή μήπως ένας διανοούμενος που προτάσσει την επανάσταση;

»Υπάρχουν πράγματι σημεία όπου ο Ντίκενς δεν μασάει τα λόγια του, δικαιολογώντας το έγκλημα όταν το θεωρεί συνέπεια της εγκληματικής θεσμικής αμέλειας. Η φτωχογειτονιά Τομ-ολ-Αλόουν’ς (αυτός ήταν ο αρχικός τίτλος του μυθιστορήματος, γεγονός που δείχνει ότι αυτό το θέμα ενδιέφερε τον Ντίκενς ιδιαίτερα) δεν έχει «ούτε μια άγνοια, ούτε μια αμαρτία, ούτε μια κτηνωδία που έχει διαπράξει, που να μην εκδικείται κάθε κοινωνική τάξη, από τους αλαζονικότερους των αλαζόνων και τους ευγενεστέρους των ευγενών. Με τη σαπίλα, το πλιάτσικο και την καταστροφή, το Τομ παίρνει αληθινά την εκδίκησή του». Παρ’ όλα αυτά, ο Ντίκενς κινείται εν γένει στη μέση οδό των μεταρρυθμίσεων, φροντίζοντας, πρωτίστως ως μέγας μυθιστοριογράφος και δευτερευόντως ως κοινωνικός αναμορφωτής, να αναδείξει τη λογική και τις αντιφάσεις του κάθε χαρακτήρα, της κάθε ενσαρκωμένης οπτικής γωνίας» γράφει ο Γιώργος Λαμπράκος.

11. Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ, Ο υπέροχος Γκάτσμπυ (μτφρ. Φώντας Κονδύλης, εκδ. Πατάκη)

Μερικοί έλεγαν ότι υπήρξε Γερμανός κατάσκοπος, άλλοι ότι είχε σχέσεις με κάποια βασιλική οικογένεια της Ευρώπης. Όλοι σχεδόν εκμεταλλεύτηκαν τη μυθική φιλοξενία του. Και ήταν μυθική. Στην εξαίσια κατοικία του στο Λονγκ Άιλαντ έδινε τα πιο εκθαμβωτικά πάρτι και το περίεργο σ’ αυτά ήταν ότι ελάχιστοι γνώριζαν ποιος ήταν ο οικοδεσπότης τους. Φαινόταν να είναι ένας άνθρωπος χωρίς ρίζες, χωρίς ιστορία, ένας άνθρωπος που τα μάτια του διαρκώς αναζητούσαν εκείνη την ξέχωρη λάμψη για κάτι πρωτόγνωρο. . . για έναν άνθρωπο σπάνιο σαν διαμαντόπετρα.

Ο υπέροχος Γκάτσμπι είναι μια απ’ τις πιο γοητευτικές ερωτικές ιστορίες του εικοστού αιώνα. Σ’ αυτό το μυθιστόρημα, ο Φ. Σ. Φιτζέραλντ κατορθώνει να εκφράσει με συγκινητικό τρόπο τις ψευδαισθήσεις του έρωτα μέσα στο λαμπερό περιβάλλον της νεοϋορκέζικης αριστοκρατίας.

10. Γκιστάβ Φλομπέρ, Μαντάμ Μποβαρί (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Ψυχογιός)

«Παρά το όσα προσπάθησα να καταδείξω παραπάνω, ότι δηλαδή η Μαντάμ Μποβαρί είναι η ιστορία μιας γυναίκας που τσακίστηκε πάνω στα κοινωνικά και ηθικά όρια που της επέβαλε η εποχή της, τα οποία δεν αποδέχτηκε και έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι της για να τα υπερβεί, ο Γκιστάβ Φλομπέρ είναι πάνω απ’ όλα ο σπουδαίος συγγραφέας του ρεαλισμού. Δεν γράφει το μυθιστόρημα για να δικαιώσει ή να καταγγείλει, αλλά για να καταδείξει. Τον ενδιαφέρουν, εκτός από την ψυχολογία της ηρωίδας του, πολλά άλλα πράγματα, εξού και ο μπαλζακικού στιλ υπότιτλος «Ήθη της επαρχίας». Οι σελίδες μετά την αυτοχειρία της Εμμά είναι κυριολεκτικά κεντημένες, και μπορεί κανείς να δει, κάτω από τις λεπτομερείς περιγραφές των συμπεριφορών των ανθρώπων, την περιφρόνηση του Φλομπέρ για τη μικροψυχία όσων περιβάλλουν την Εμμά – πλην του συζύγου της, που πεθαίνει τελικά από τον καημό του, και του νεαρού Ζυστέν, που ήταν κρυφά ερωτευμένος μαζί της.

»Σημαίνει άραγε αυτό ότι ο Φλομπέρ δεν ήξερε τι έγραφε; Όχι, βέβαια. Όταν δήλωνε, όπως φέρεται να δήλωνε, το περίφημο “Η μαντάμ Μποβαρί είμαι εγώ” έκανε φανερό το πόσο ο συγγραφέας χρειάστηκε να μπει βαθιά στην ψυχισμό αυτής της γυναίκας για να καταφέρει να περιγράψει σωστά τις πράξεις της, τα αισθήματά της, την πορεία της προς την καταστροφή. Μια φράση του που βρέθηκε στα ημερολόγιά του μας λέει ίσως ακόμη περισσότερα για το πώς αντιλαμβανόταν την ηρωίδα του και την εποχή του: “Η καημένη μου η Μποβαρί” λέει, “υποφέρει και θρηνεί σε είκοσι χωριά της Γαλλίας συγχρόνως, ετούτη την ώρα”.

»Η Μαντάμ Μποβαρί, το αριστούργημα του Γκιστάβ Φλομπέρ, κυκλοφόρησε πρόσφατα σε νέα και αξεπέραστη μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη, από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Η όμορφη έκδοση περιλαμβάνει και μια σειρά από συνοδευτικά κείμενα στα οποία αναφέρθηκα προηγουμένως, μαζί με αναλυτικότατο Χρονολόγιο της μεταφράστριας, έτσι που συνιστά μια πληρέστατη αναγνωστική πρόταση» γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης.

9. Τζέιν Όστεν, Περηφάνια και προκατάληψη (μτφρ. Αργύρης Χιόνης, εκδ. Πατάκη) 

Το μυθιστόρημα Περηφάνια και προκατάληψη, ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της αγγλικής λογοτεχνίας, είναι πολυεπίπεδο και, ως εκ τούτου, πολλαπλώς ερμηνεύσιμο. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «κωμωδία ηθών» της τάξης των μεσαίων γαιοκτημόνων της Αγγλίας του τέλους του 18ου – αρχών του 19ου αιώνα, ως ρεαλιστικό «οικογενειακό μυθιστόρημα» ή ως μαρτυρία της μετάβασης της κοινωνίας της Αντιβασιλείας στο σύγχρονο κόσμο.

Πάνω απ’ όλα, όμως, πρόκειται για μια μελέτη της μοίρας της γυναίκας σε μια κοινωνία που ήταν ανίκανη να την αντιμετωπίσει ως άνθρωπο με κρίση, απόψεις, επιλογές, με ανδρικά, δηλαδή, για την εποχή, χαρακτηριστικά. Από την άποψη αυτή το παρόν μυθιστόρημα είναι βαθύτατα φεμινιστικό και η κεντρική ηρωίδα του, η Ελίζαμπεθ Μπέννετ, που εξεγείρεται κατά της καταστάσεως αυτής και τελικά νικά, είναι πρόδρομος της σημερινής χειραφετημένης γυναίκας.

8. Σαρλότ Μπροντέ, Τζέιν Έιρ (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Μίνωας)

Έχοντας μεγαλώσει ορφανή και μες στη φτώχεια, η γκουβερνάντα Τζέιν Έιρ βρίσκει τον έρωτα στο πρόσωπο του κυρίου Ρότσεστερ, του στρυφνού και απόμακρου ιδιοκτήτη της απομονωμένης έπαυλης στην οποία εργάζεται. Στους άγριους βάλτους του Θόρνφιλντ τίποτα, ωστόσο, δεν είναι όπως φαίνεται. Σκοτεινά μυστικά και προδοσίες έρχονται στην επιφάνεια και συνεχίζουν να ταράζουν τη ζωή της ηρωίδας, της οποίας τα βάσανα δεν τελειώνουν εύκολα.

Αποφασίζει τότε να εγκαταλείψει το Θόρνφιλντ και βρίσκει καταφύγιο στο Μόρτον, στο σπίτι του πάστορα Σεν Τζον. Διδάσκει σε φτωχά κορίτσια και είναι έτοιμη να τον ακολουθήσει στην Ινδία για να τον βοηθήσει στο ιεραποστολικό του έργο. Όμως ο έρωτάς της για τον Ρότσεστερ την ωθεί να επιστρέψει και να τον αναζητήσει…

Η Τζέιν Έιρ αποτελεί ένα μοναδικό αριστούργημα με το οποίο η Σαρλότ Μπροντέ θέλησε να υπερασπιστεί την καταπιεσμένη και στερημένη από κοινωνικά προνόμια γυναίκα στις τραχιές συνθήκες της πρώιμης βικτοριανής Αγγλίας.

7. Λέον Τολστόι, Πόλεμος και ειρήνη (μτφρ. Φώντας Κονδύλης, εκδ. Πατάκη)

Το Πόλεμος και ειρήνη θεωρείται από πολλούς το μεγαλύτερο μυθιστόρημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Στο τετράτομο μεγαλειώδες έργο εξιστορείται η εκστρατεία του Ναπολέοντα εναντίον της Ρωσίας, ο πατριωτισμός και η αντίσταση του ρωσικού λαού, παράλληλα με την αμεριμνησία που επικρατούσε την ίδια εποχή στα σαλόνια της αριστοκρατίας. Γράφτηκε σε μια εποχή προσωρινής γαλήνης για τον ανήσυχο στο πνεύμα συγγραφέα, όταν ακόμα «η ρήξη με την τάξη του γινόταν σε επίπεδο χαρωπής ανταρσίας, γεμάτης σφρίγος και υγεία» σύμφωνα με το Φώντα Κονδύλη στον πρόλογο του βιβλίου «πριν ξεσπάσει η οργή του με την Αννα Καρένινα και όταν δεν είχε ακόμα επιδοθεί συστηματικά στα πολιτικά και κοινωνικά του κηρύγματα εναντίον του απολυταρχικού καθεστώτος και της εκκλησίας της Ρωσίας(…)».

Ωστόσο στην τεράστια και πολυπληθή αυτή «τοιχογραφία» της ρωσικής κοινωνίας όπου «οι σκηνές των μαχών στην ύπαιθρο χώρα συναγωνίζονται σε δριμύτητα τις σκηνές μαχών μέσα στ’ αριστοκρατικά σαλόνια(…)» η αναζήτηση του Καλού είναι έντονη. Όπως και ο ηθικός πανικός, χαρακτηριστικό της εποχής, που βασανιζόταν από τα διλήμματα του βοναπαρτικού ατομικισμού και της χριστιανικής αυταπάρνησης.

6. Λέον Τολστόι, Άννα Καρένινα (μτφρ. Άρης Αλεξάνδρου, εκδ. Άγρα) 

Η Άννα Καρένινα τοποθετείται στην καρδιά του δράματος της ζωής του Τολστόι, στην πιο κρίσιμη στιγμή της πολυετούς εσωτερικής διαμάχης του (κατά τη γνώμη μας από τότε που έπιασε την πένα), μιας διαμάχης ανάμεσα στον καλλιτέχνη και τον ηθικολόγο, τον ποιητή και τον προφήτη, τον άνθρωπο της γης -άξιο να γεύεται όλες τις χαρές της ζωής με τη μεγαλύτερη ένταση- και τον ασκητή που τείνει προς μια ολοένα και πιο ολοκληρωτική λιτότητα, έως την ύστατη φυγή και το θάνατο στον μικρό σταθμό του Αστάποβο. Οι δύο αυτές αντίθετες δυνάμεις συνυπάρχονν μέσα του και κυριαρχούν με τη σειρά τους, παίρνοντας η μία τη σκυτάλη από την άλλη: Εκείνος άλλοτε δίνεται στη μία, άλλοτε στην άλλη, και δεν βρίσκει ισορροπία παρά μονάχα στη σωματική άσκηση: κυνήγι, εργασίες στα χωράφια, τα οποία, εξουθενώνοντάς τον, κάνουν να πάψουν προς στιγμήν αυτές οι δύο αγωνιώδεις φωνές.

Έτσι, όταν γράφει την Άννα Καρένινα, είναι βαθιά διχασμένος: από τη μια εύχεται να τελειώσει το συντομότερο το έργο ώστε να βρει χρόνο γιά τα επιτακτικά ερωτήματα που τον ταλανίζουν, ιδίως το θρησκευτικό ερώτημα: Ποιός είναι ο Θεός; Μπορεί άραγε να πιστεύει ακόμη σ’ Εκείνον; Από την άλλη όμως, ο καλλιτέχνης ωθείται από μια σχεδόν ακατανόητη δύναμη να τελειοποιήσει το έργο, να το κάνει όσο πιο άψογο γίνεται. Τα συναισθήματα που τρέφει για τη δουλειά του είναι αντιφατικά: Άλλοτε την αγαπά, άλλοτε την απεχθάνεται. Η πλέον θεαματική κρίση ξεσπά τη στιγμή περίπου όπου έχει φτάσει στη μέση του μυθιστορήματος. Συγγραφέας παγκοσμίου φήμης, που φαινομενικά δεν του λείπει απολύτως τίποτε, αμφιταλαντεύεται για το έργο και τη ζωή του, καταλαμβάνεται από ένα είδος ιλίγγου μπροστά στο αιώνιο ερώτημα “προς τί;” και σκέφτεται την αυτοκτονία.

5. Μαρσέλ Προυστ, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο (μτφρ. Παύλος Α. Ζάννας, εκδ. Εστία) 

Ξέρουμε σήμερα καλύτερα τις διεργασίες γέννησης αυτού του έργου ζωής, αυτού του απέραντου ποταμού λέξεων που συγκλόνισε τη λογοτεχνία του 20ού αιώνα, στη Γαλλία αλλά και σ’ όλο τον κόσμο. Ο αναγνώστης έρχεται εδώ σ’ επαφή συνάμα με μια εποποιία της σκέψης, μ’ ένα ταξίδι στους λαβύρινθους του κοσμικού, καλλιτεχνικού και διανοητικού στερεώματος της εποχής του Προύστ, με μιαν αξιοθαύμαστη ψυχολογική μελέτη, κι όλα αυτά στην υπηρεσία μιας ανεπανάληπτης γλώσσας.

Ξέρουμε επίσης τις περιστάσεις του θανάτου του Μαρσέλ Προύστ, την εγγραφή της λέξης “τέλος” και την υπαγόρευση των τελευταίων φράσεων, την εξάντληση του συγγραφέα από τούτη την αναζήτηση και ανακάλυψη του χαμένου χρόνου. Ξέρουμε ίσως λιγότερο τις περιστάσεις που οδήγησαν στην εμφάνιση της ελληνικής μετάφρασης του έργου: έχουμε να κάνουμε εδώ με τις δυσκολίες, την οξυδέρκεια και τη δύναμη ενός ανθρώπου, μέσα από τις οποίες γεννήθηκε και προσφέρεται σήμερα στους αναγνώστες το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο.

4. Βιρτζίνια Γουλφ, Στο φάρο (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα)

Η κυρία Ράμζυ είπε στον Τζέιμς, τον εξάχρονο γιο της, πως, αν είναι καλός ο καιρός, θα πάνε αύριο εκδρομή στο Φάρο. Δεν θα είναι καλός ο καιρός, σχολίασε ο κύριος Ράμζυ, ο φιλόσοφος. Παραθερίζουν στη νήσο Σκάυ, στη Σκωτία, στο εξοχικό τους – το αντρόγυνο με τα οχτώ παιδιά του. Έχουν και φιλοξενούμενους.

Τον Τάνσλυ τον άθεο, που στη ζωή του τα κατάφερε χωρίς βοήθεια, και είναι θυμωμένος. Τον Ουίλλιαμ Μπανκς που σέβεται τον κύριο Ράμζυ, αλλά τον βλέπει και λίγο υποκριτάκο. Την Λίλυ Μπρίσκοου που θέλει να ζωγραφίζει, μα ακόμα δεν έχει παντρευτεί. Δεν υπάρχει ευτυχία μεγαλύτερη απ’ το γάμο, σκέφτεται η κυρία Ράμζυ, και είναι βέβαιη πως οι κόρες της το καταλαβαίνουν αυτό. Ο κύριος Ράμζυ σκέφτεται πως απέτυχε. Δικαιούται να ξεκουραστεί; Θέλει συμπόνια. Έξω δεν συμβαίνουν πολλά. Μέσα η ζωή βράζει. Ο χρόνος περνά.

3. Τζέιμς Τζόις, Οδυσσέας (μτφρ. Σωκράτης Καψάσκης, εκδ. Κέδρος)

Ο Οδυσσέας είναι ο απολογισμός μιας μοναδικής μέρας, της 16ης Ιουνίου 1904. Ο χώρος είναι συγκεκριμένος, το Δουβλίνο. Ένας πολίτης αυτής της πόλης, ο Λεοπόλδος Μπλουμ, ξυπνάει το πρωί και φεύγει για τη δουλειά του. Οι κοινωνικές, οι επαγγελματικές και οι συναισθηματικές υποχρεώσεις του καθυστερούν την επιστροφή του μέχρι τις πρώτες ώρες της επόμενης ημέρας.

Αυτή η αργοπορία επιστροφής δεν συνιστά τη μοναδική ομοιότητα με το αρχαϊκό του πρότυπο. Ο Λεοπόλδος Μπλουμ περνάει μέσα από μια αντιστοιχία περιπετειών ανάλογων μ’ εκείνες του Οδυσσέα. Το κατέβασμα στον Άδη βρίσκει την αντιστοιχία του στην μετάβαση του Μπλουμ στο νεκροταφείο, το οποίο επισκέπτεται συνοδεύοντας στην τελευταία του κατοικία ένα φίλο που πέθανε απροσδόκητα. Το νησί του Αιόλου βρίσκει την αντιστοιχία του στα γραφεία μιας εφημερίδας, όπου φυσάνε όλοι οι άνεμοι. Οι Σειρήνες είναι τα κορίτσια του μπαρ του ξενοδοχείου Όρμοντ, στο οποίο καταφεύγει ο Μπλουμ για ένα καθυστερημένο γεύμα και ακούει από τη διπλανή αίθουσα μερικούς φίλους να τραγουδούν με την συνοδεία του πιάνου. Η σπηλιά του Κύκλωπα είναι το μπαρ Μπάρνεϋ Κίερναμ, όπου συχνάζει κάποιος φανατικός εθνικιστής που κατονομάζεται ως Πολίτης και που διακηρύσσει τη μισαλλοδοξία του απέναντι σε καθετί που δεν είναι ιρλανδέζικο και που προκαλεί ένα μικρής έκτασης πογκρόμ στον Μπλουμ ο οποίος είναι εβραϊκής καταγωγής. Η Κίρκη είναι ένα πορνείο της νυχτερινής πόλης, το οποίο επισκέπτεται ο Μπλουμ για να βοηθήσει ένα μισοπεθαμένο νεαρό που συνάντησε πριν λίγο και που νιώθει γι’ αυτόν ένα ισχυρό αίσθημα πατρικής φροντίδας.

Η δράση είναι ελάχιστη, όμως η τεχνική του «εσωτερικού μονόλογου» που επινοεί ο συγγραφέας για την έκθεση της αφήγησής του, του παρέχει την δυνατότητα να σχολιάσει με ακρίβεια και με λεπτομέρειες όλο το πλέγμα των σχέσεων των προσώπων που λαμβάνουν μέρος σ’ αυτό το σε μικρογραφία έπος. Ο μεσήλικας κύριος Μπλουμ, καθώς και ο νεαρός Στήβεν Ντένταλους (που παίζει τον ρόλο του ομηρικού Τηλέμαχου), ανασυνθέτουν και επανεξετάζουν μέσα στους συλλογισμούς τους όλα τα προβλήματα που θίγει και ο Έλληνας ποιητής. Το ενδιαφέρον του σύγχρονου αναγνώστη εστιάζεται τόσο στις ομοιότητες του μύθου όσο και στις διαφορές και στις ανατροπές του, οι οποίες τον βοηθούν στην εξαγωγή συμπερασμάτων κατ’ αρχήν για μια σύγκριση του κόσμου μας με τον κλασικό κόσμο και δεύτερον για την ανίχνευση της ηθικής και πνευματικής πορείας του σύγχρονου κόσμου μας μέσα στον οποίο ζούμε.

2. Τόνι Μόρισον, Αγαπημένη (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Παπαδόπουλος) 

Ατενίζοντας ατρόμητα την άβυσσο της σκλαβιάς, το κλασικό αυτό μυθιστόρημα μεταμορφώνει την Ιστορία σε μια αφήγηση υποβλητική σαν έπος, βίαιη σαν πολεμικό τραγούδι, τρυφερή σαν νανούρισμα. Η Σιθ γεννήθηκε σκλάβα στον Νότο και δραπέτευσε στο Οχάιο, ωστόσο δεκαοκτώ χρόνια αργότερα δεν είναι ακόμη ελεύθερη. Την κατατρύχουν οδυνηρές αναμνήσεις από το Φιλόξενο Σπιτικό, το όμορφο αγρόκτημα που έγινε για την ίδια και τους συντρόφους της ο τόπος της απόλυτης φρίκης. Το καινούργιο της σπίτι το στοιχειώνει το φάντασμα του μωρού της που πέθανε χωρίς όνομα, από τα ίδια της τα χέρια, με μία μονάχα λέξη χαραγμένη στην ταφόπλακα του, να θυμίζει πως κάποτε έζησε: «Αγαπημένη».

Ποιητικό και σκληρό, τεντωμένο σαν σχοινί, το μυθιστόρημα εξερευνά το ανεξίτηλο τραύμα της δουλείας με τρόπο που καθηλώνει τον αναγνώστη. Ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της νομπελίστριας Τόνι Μόρισον, της πιο τολμηρής γυναικείας φωνής στην αμερικανική πεζογραφία.

1. Τζορτζ Έλιοτ, Μίντλμαρτς (μτφρ. Εύη Γεωργούλη, εκδ. Ίνδικτος)

Το Middlemarch ειναι για πολλούς το σπουδαιότερο βικτοριανό μυθιστόρημα, και το οφείλουμε σε μια ξεχωριστή και ιδιαίτερα προικισμένη συγγραφέα, την Τζώρτζ Έλιοτ ή κατά κόσμον Μαίρη Άνν Έβανς. Όταν εκδόθηκε το 1871-1872, το Middlemarch έτυχε ενθουσιώδους αποδοχής και η Έλιοτ αναγνωρίστηκε ως η μεγαλύτερη εν ζωή μυθιστοριογράφος στην Αγγλία. Σύγχρονη των Ντίκενς, Θακεραίυ και Τρόλλοπ, η Έλιοτ καταφέρνει να ξεπεράσει τις προκαταλήψεις της εποχής της και να διακριθεί ως αρθρογράφος και μυθιστοριογράφος. Στο Middlemarch, η συγγραφέας περιγράφει τη ζωή σε μια επαρχιακή πόλη, όπου όλα ακολουθούν τους δρόμους της παράδοσης χωρίς ωστόσο να μένουν στατικά, αλλά εξελίσσονται δυναμικά κυρίως χάρη στα στοιχεία της τεχνολογικής ανάπτυξης και της πολιτισμικής εξέλιξης, όπως ο σιδηρόδρομος ή η κοινωνική πρόνοια, που κάνουν την εμφάνισή τους εκείνη την εποχή.

Μεγαλειώδες μα συνάμα συγκρατημένο, πλούσιο σε αφηγηματική ειρωνεία και σασπένς, το Middlemarch επιτυγχάνει να μας δείξει πώς το ασυνείδητο ψυχολογικό πεπρωμένο διαμορφώνει την κοινωνική συμπεριφορά και διαμορφώνεται από αυτήν. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που ο Σίγκμουντ Φρόυντ το κατέτασσε στα πέντε πιο αγαπημένα του βιβλία. Κι όλα τουτα με τέτοια επιδεξιότητα, ώστε να συνιστούν υψηλή αφηγηματική τέχνη που κεντρίζει το ενδιαφέρον και τη δημιουργική φαντασία του αναγνώστη. Όπως σημειώνει και η Βιρτζίνια Γουλφ: «Πρόκειται για ένα από τα λίγα αγγλικά μυθιστορήματα που γράφτηκαν για ώριμους αναγνώστες».