Αστυνομικές υποθέσεις με έντονο κοινωνικό προβληματισμό, δυστοπικές πραγματικότητες που όμως περιγράφουν την εποχή μας, σκοτεινές οντότητες που ξεπηδούν από τις λαϊκές αφηγήσεις: δέκα βιβλία ελληνικής πεζογραφίας που διαβάζουμε μετά το καλοκαίρι.
Επιλογή-παρουσίαση: Σόλωνας Παπαγεωργίου
Έλενα Καρακούλη, Υπουργείο μοναξιάς (εκδ. Καστανιώτη)
«Μπαίνοντας στον θάλαμο εξομολόγησης, σκέφτηκα πως 49 ευρώ την ώρα δεν είναι κι άσχημα. Είναι μια μάλλον καλοπληρωμένη δουλειά, αν μάλιστα αναλογιστεί κανείς πως το μόνο που έπρεπε να κάνω κατά τη διάρκεια της δίωρης επίσκεψης ήταν να ακούω ιστορίες».
Στο πρώτο μυθιστόρημα της σκηνοθέτιδας Έλενας Καρακούλη, μια ανώνυμη αφηγήτρια εργάζεται για το Υπουργείο μοναξιάς, με το καθήκον να επισκέπτεται τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη να μιλήσουν, αλλά κανέναν για να τους ακούσει. Η αξιοπιστία της υπηρεσίας της, όμως, κλονίζεται όταν ένας ασθενής, ο κύριος Κ., τον οποίο έχει αναλάβει η Ελπίδα, ένα μηχανικό ομοίωμα ανθρώπου, αυτοκτονεί.
Ένα βιβλίο που, την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, που πολλοί εξομολογούνται τα προβλήματά τους στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, και γυρεύουν λύσεις από αυτά, μοιάζει ανατριχιαστικό. Όπως κάθε δυστοπικό μυθιστόρημα, έτσι και αυτό παρουσιάζει μια εναλλακτική πραγματικότητα για να μιλήσει για την εποχή του.
Ηλίας Φουντούλης, Ο Μεσημεράς (εκδ. Κλειδάριθμος)
Ο Ηλίας Φουντούλης έγινε αρχικά γνωστός ως κωμικός, αλλά όταν ξεκίνησε να γράφει μυθοπλασία, κινήθηκε στο είδος του τρόμου. Έχοντας προηγουμένως δημοσιεύσει δύο συλλογές διηγημάτων, μεταπηδά στη μεγάλη φόρμα με τον Μεσημερά, για έναν μπαμπούλα που επιβιώνει στις λαϊκές αφηγήσεις σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και αρπάζει τα παιδιά που δεν κοιμούνται, όχι το βράδυ, αλλά στο πολύ φως της ημέρας.
Με στοιχεία λαογραφικού τρόμου, αλλά και κάτι από τις ιστορίες ενηλικίωσης του Στίβεν Κινγκ (π.χ. Το αυτό), το μυθιστόρημα ανατρέπει την κλισέ απεικόνιση του ξέγνοιαστου, «ελληνικού» καλοκαιριού.
Ματίνα Αποστόλου, Ρίζες (εκδ. Ίκαρος)
«Υπάρχει μια ρωγμή στο ταβάνι πάνω απ’ το κεφάλι που μοιράζονταν μέχρι κάποια στιγμή. Εμφανίστηκε πριν από χρόνια -όταν ακόμα μπορούσε να δει ρωγμές στο μέγεθος τρίχας- και του είχε πει πως πρέπει να φωνάξουν κάποιον να τη φτιάξει για να μην πέσει ο ουρανός στα κεφάλια τους, αυτός της είπε να μην ανησυχεί, θα το αναλάμβανε εκείνος αλλά δεν το έκανε τελικά, πάει σίγουρα καιρός, πόσα χρόνια να ήταν, την έβαψαν στο τελευταίο φρεσκάρισμα που έκαναν στα υπνοδωμάτια και για λίγο εξαφανίστηκε, όμως να τη τώρα, ακριβώς πάνω απ’ το κεφάλι της, είχε μεγαλώσει μαζί της».
Το τραύμα και οι τρόποι που μας επηρεάζει συνεχώς, που εικονοποιείται παντού τριγύρω μας. Μετά από τον θάνατο του πατέρα μιας οικογένειας, τέσσερεις γυναίκες συγγενείς του οργανώνουν την κηδεία του. Καθεμιά συνδεόταν με διαφορετικούς δεσμούς με τον νεκρό, κουβαλώντας στην πλάτη της και μία ιστορία. Η κόρη του ιδίως τοποθετείται στο επίκεντρο, μέσα από την προσπάθειά της να διαχειριστεί τον γονεϊκό θάνατο.
Αντιγόνη Ντόκα, Παρατηρητής (εκδ. Τόπος)
Πολλά κρίνονται από το βλέμμα του συγγραφέα, από το οποίο προέρχεται η φωνή του. Για αυτό πολλοί γράφουν πως κάθε δημιουργός είναι πρωτίστως καλός παρατηρητής. Στη νουβέλα της Αντιγόνης Ντόκα, ο αινιγματικός κεντρικός ήρωας αποκτά υπόσταση χάρη στη ματιά του, που πέφτει πάνω στους ενοίκους μιας πολυκατοικίας όταν αυτοί βρίσκονται στους κοινόχρηστους χώρους της.
«Σκέφτομαι πάντοτε με εικόνες. Η εικαστική ματιά της πραγματικότητας με ενδιαφέρει και συγχρόνως καθιστά τα γεγονότα κατανοητά και ερμηνεύσιμα. Θα μπορούσα να πω ότι προηγείται η εικόνα που έρχεται στα μάτια μου και ακολουθεί η περιγραφή της μέσα από λεξεις. Το φως, η εναλλαγή του σε σκοτάδι, δύο άκρα που το ένα με ένα τρόπο εμπεριέχει το άλλο, εφόσον χωρίς την ύπαρξη του ενός δεν μπορεί να υπάρξει η κατανόηση του άλλου» είπε η συγγραφέας στην Αγγελική Σπηλιοπούλου.
Μανίνα Ζουμπουλάκη, Πεθαίνω για σένα (εκδ. Παπαδόπουλος)
Αυξάνονται τα καλά μυθιστορήματα, κυρίως από γυναίκες συγγραφείς, που μιλούν για την ενδοοικογενειακή βία και τις γυναικοκτονίες. Στο βιβλίο της Μανίνας Ζουμπουλάκη, μια γυναίκα θυμάται την πορεία της σχέσης της, από τις φαινομενικά ιδανικές πρώτες στιγμές έως το στάδιο του απόλυτου εφιάλτη.
Αφού τελειώσει η λογοτεχνική αφήγηση, βρίσκουμε και ένα σημείωμα από τη δικηγόρο Δανάη Κασίμη όσον αφορά στο νομικό πλαίσιο, με διευκρινήσεις σχετικά με τις ποινές και την έκτισή τους από τους κακοποιητές.
Μιχάλης Καστρινός, Απροστάτευτοι (εκδ. Μετρονόμος)
Πολλοί συγγραφείς χρησιμοποιούν τη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος προκειμένου να μιλήσουν για κοινωνικές παθογένειες, παρά να φτιάξουν ένα «whodunit» ή να εστιάσουν στην κατασκευή ενός γρίφου.
Ο Μιχάλης Καστρινός στήνει μια υπόθεση με δύο θύματα, έναν δεκαεπτάχρονο μαθητή και έναν ηλικιωμένο αλβανικής καταγωγής, που βρίσκονται δολοφονημένοι περίπου στο ίδιο σημείο. Οι φόνοι μοιάζουν εντέλει να συνδέονται μεταξύ τους, και καθώς προχωρά η πλοκή, ο συγγραφέας εγείρει προβληματισμούς σχετικά με τον σχολικό εκφοβισμό, τη σιωπή ως συνενοχή, τον τρόπο που λειτουργεί η δικαιοσύνη.
Έχει ενδιαφέρον η επιλογή του Καστρινού να εστιάσει σε δύο ήρωες: στον αστυνόμο Μανέτα, που έχει αναλάβει την έρευνα, αλλά και σε έναν από τους θύτες.
Εύα Μπέη, Οικόσιτα (εκδ. Loggia)
Μια χελώνα που ανασταίνεται, ένας παπαγάλος που βρίζει σαν ναύτης, ένας κατάμαυρος μολοσσός που ακούει στο όνομα Άμλετ. Μικρο-αφηγήσεις, περιστατικά και αναμνήσεις, μια συγκέντρωση στιγμών από την πορεία της συγγραφέα μέσα στα χρόνια, από τη δεκαετία του ‘50 έως τα χρόνια του Covid.
Μεταξύ των ιστοριών, και μία για τη «μαύρη γάτα των απέναντι», η οποία δεν αναπτύσσεται με γράμματα, αλλά με σχέδια από την Εύα Μπέη.
Δημήτρης Κοπαράνης, Ο Τέρη Γκαλάκτικ και οι ξεπαγωμένες (εκδ. Γραφή)
Σκουληκότρυπες, ακτίνες λέιζερ, διαστημικά σκάφη που ταξιδεύουν από πλανήτη σε πλανήτη: πολλά και διάφορα ευρήματα έχουν βρει τη θέση τους σε ιστορίες επιστημονικής φαντασίας μέσα στα χρόνια.
Για μια περίοδο, η κρυογονική, η μέθοδος της κατάψυξης των ανθρώπινων σωμάτων για τη διατήρησή τους, είχε τραβήξει το ενδιαφέρον, και σε αυτήν την ιδέα στηρίζεται το φαρσικό μυθιστόρημα του Κοπαράνη, όπου τρεις εύπορες κυρίες στη δεκαετία του ‘90 αποφασίζουν να μπουν σε καταψυκτικές κάψουλες για να διατηρήσουν τη νεότητά τους – αλλά το σχέδιό τους ναυαγεί, όταν κατά λάθος ξυπνάνε.
Μια εντελώς ιδιόρρυθμη ιστορία αγάπης, με απρόσμενες αναφορές (συναντάμε αποσπάσματα μέχρι και από τη «Μαρία της γειτονιάς»).
Αρετή Κολλάτου, Η κυρία της Καλλιδρομίου (εκδ. Επίκεντρο)
«Ήμουν σ’ ένα ψηλό κλαδί. Πουλί ήμουν. Καρδερίνα. Τα φτερά μου κίτρινα και κόκκινα και θαλασσιά, το ράμφος όμοιο με μαργαριτάρι. Καθόμουν στο κλαδί μιας ανθισμένης κερασιάς και ράμφιζα τον λεπτό κορμό. Μόνο ράμφιζα. Πρώτα τον κορμό και τα άνθη του, κι ύστερα το πουπουλένιο μου κορμί. Τρίλιες χαρούμενες πουλιών ξεσήκωναν το θαλερό δάσος. Ήταν ήχοι μαγικοί, μα δεν έβγαιναν από μένα. Εγώ ήμουν σιωπηλό πουλί. Θλιμμένο».
Μια γυναίκα ζει μονάχη της στον οικισμό Άσπρα Σπίτια του Διστόμου, μετά τον θάνατο του άντρα της. Μέσα στο μυθιστόρημα παρακολουθούμε την πορεία της, όπως ζωντανεύει μέσα από μνήμες, και ταυτόχρονα, την πορεία μιας χώρας που αλλάζει. Ένα μυθιστόρημα που βρίσκεται σε όλη την έκτασή του σε συνομιλία με τη λογοτεχνική και ποιητική παράδοση.
Έλσα Λιαροπούλου, Η επιστροφή (εκδ. Μελάνι)
Ένα μικρό κορίτσι που προτού επιστρέψει στο σπίτι της μετά από το σχολείο, αναζητά καινούριες εικόνες. Ένας γιος που βρίσκεται καθηλωμένος σε μια πολυθρόνα, πάντοτε επιτηρούμενος από τη μητέρα του, αποκτά πραγματική όρεξη για ζωή. Ιστορίες με ήρωες συγγραφείς και θέμα τις ίδιες τις ιστορίες, τη δύναμη των αφηγήσεων.
«Το βίωμα, η έμπνευση, η αλήθεια του συγγραφέα σώζουν τα πονήματά του, τόνιζε με έμφαση, οι νοητικές κατασκευές είναι καταδικασμένες σε αποτυχία. Δεν βλέπεις τις συλλογές διηγημάτων που κυκλοφορούν;»
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
